یادی " کۆمۆنه‌ی پاریس " هه‌میشه‌ زیندوو فێرکه‌ره‌

نوسینی:  فاتیحی‌ شیخ   ...   وه‌رگیرانی‌ له‌فارسیه‌وه‌ : خ. سایه‌

به‌ڵێ ته‌جروبه‌ی کۆمۆنه‌ی پاریس بۆ چینی کرێکار هه‌میشه‌ ده‌رسێکی فێرکه‌ره‌؛ به‌تایبه‌ت له‌هه‌لومه‌رجی تایبه‌تی ئه‌مساڵدا، ئه‌م ته‌جروبه‌ مێژووییه‌ بۆ چینی کرێکار له‌ئێراندا ده‌رسیکی زیندوو و به‌رجه‌سته‌ی هه‌یه‌: له‌ساڵی 1870، بیستودوو ساڵ دوای سه‌رکوتی شۆڕشی 1848، حکومه‌تی ناپلیۆنی‌ سێهه‌م، ئیمپراتۆری و کاریکاتۆرو گێلی‌ فه‌ره‌نسا، ‌بێتوانا بوو له‌ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وهیدا‌ به‌رامبه‌ر به‌ئه‌زمه‌ی قووڵی ئابووری

و خه‌باتی کرێکاران له‌دژی‌ بێکاری و گرانی و به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی‌ دامركاندنه‌وه‌ی‌ ناڕه‌زایه‌تیه‌ نێوخۆیه‌كان، ده‌ستی‌ دابووه‌ سیاسه‌تێكی‌ لاسارانه‌ و به‌رپاكردنی‌ جه‌نگێكی‌ ده‌ره‌كی‌ له‌دژی‌ پڕوسیا. ئه‌نجامی‌ ئه‌م جه‌نگه‌ش به‌شكستی‌ ئیمپراتۆر له‌به‌ره‌ی‌ ده‌ره‌كی‌ و داڕمان له‌ناوخۆدا گه‌یشت و  "خه‌ڵك" له‌شاری‌ پاریس توانیان جمهوریه‌ت ڕابگه‌یه‌نن. به‌لام هه‌رله‌ ڕۆژانی‌ یه‌كه‌مدا ده‌ركه‌وت كه‌ئه‌و"خه‌ڵكه‌" نه‌ته‌نها یه‌ك به‌رژه‌وه‌ندیان نییه‌، به‌ڵكو به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانیان به‌ته‌واوی‌ پێچه‌وانه‌ و دژبه‌یه‌كه‌. له‌سه‌ر بنه‌مای‌ ئه‌م به‌رژه‌وه‌ندیه‌ پێچه‌وانه‌یه‌ش ڕاسته‌وخۆ پێكدادانی‌ چینایه‌تی‌ كڵپه‌ی‌ سه‌ند. چینی‌ كرێكاری‌ فه‌ره‌نسا به‌چاوی‌ خۆی‌ بینی‌ كه‌یه‌كه‌مین كارو گرنترین ئه‌ركی‌ بۆرژوازی‌ پاشه‌كشه‌ پێكردن و چه‌ككردنی‌ ئه‌م چیه‌نه‌یه‌. كرێكارانی‌ شۆڕشگێڕی‌ پاریس ته‌نها له‌ڕێگای‌ ده‌رككردنی‌ ئه‌و ڕاستیه‌وه‌ بوو كه‌"خه‌ڵك" له‌چینه‌ جیاوازه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگا پێكهاتووه‌ وبه‌ده‌ستهێنانی‌ ئه‌م هوشیاریه‌ش بوو كه‌ئه‌وانی‌ فێركرد به‌وه‌ی‌ كه‌بۆرژوازی‌ تازه‌ به‌ده‌سه‌لات گه‌یشتوو، له‌پێناو سه‌ركوتی‌ چینی‌ كرێكاردا له‌هیچ تاوان و توندوتیژیه‌ك ده‌ست هه‌ڵناگرێ‌. هه‌ربۆیه‌ كرێكاران ڕیزه‌كانی‌ خۆیان یه‌كخست و ملیان به‌چه‌كدانانی‌ بۆرژوازی‌ نه‌دا. به‌پێچه‌وانه‌وه‌ به‌جورئه‌ت وقاره‌مانیتییه‌وه‌ ده‌ستیان دایه‌ ڕاپه‌ڕینێكی‌ چه‌كدارانه‌و به‌پشت به‌ستن به‌هێزی‌ یه‌كگرتوو وچه‌كداری‌ خۆیان " كۆمۆنه‌ی‌ پاریس" یان به‌رپاكرد.

18ی‌ ئازار ساڵڕۆژی‌ "كۆمۆنه‌ی‌ پاریسه‌" وهه‌ركرێكارێكی‌ شۆڕشگێڕ وهه‌ركۆمۆنیستێك و هه‌ر خه‌باتگێڕێكی‌ ئازادیخواز و یه‌كسانی‌ خواز پێویسته‌ به‌دڵ و گیانێكی‌ گه‌وره‌وه‌ بۆی‌ بڕوانێ‌ و لێوه‌ی‌ فێربێت و هه‌وڵبدات ده‌رسی‌ لێوه‌ربگرێ‌. ڕۆژی‌ ڕاپه‌ڕینه‌كه‌ی‌ پاریس نۆ مانگ به‌سه‌ر جه‌نگی‌ فه‌ره‌نساو ئه‌لمَانیادا تێپه‌ڕبوو بوو. له‌م ماوه‌یه‌شدا سوپای‌ فه‌ڕه‌نسا شكستی‌ خواردبوو ناپلیۆنی‌ سێهه‌م ده‌ستگیركرابوو. له‌ولاشه‌وه‌ سوپای‌ ئه‌ڵمانیا شاری‌ پاریسی‌ گه‌مارۆ دابوو. له‌پاریس حكومه‌تی‌ "به‌رگری‌ نیشتمانی‌" له‌سه‌ركاربوو، به‌لام هه‌موو هه‌وڵ وغه‌مێكی‌ ئه‌م حكومه‌ته‌ سه‌ركوتكردنی‌ یه‌كجاری‌ كرێكاران بوو، ته‌نانه‌ت ئاماده‌بوو كه‌بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ هه‌رجۆره‌ سازانێك له‌گه‌ڵ ئه‌ڵمانیادا به‌گیانی‌ خۆی‌ بكڕێ‌. 18ئازاری‌ 1871، كۆمیته‌ی‌ ناوه‌ندی‌ "گاردی‌ نیشتمانی‌" له‌به‌رامبه‌ر هه‌وڵه‌كانی‌ حكومه‌ت بۆ چه‌ك داماڵینی‌ كرێكاران و له‌ده‌ست ده‌رهێنانی‌ تۆپخانه‌كان شێلگیرانه‌ ڕاوه‌ستا و ده‌سه‌لاتی‌ به‌ده‌سته‌وه‌ گرت و حكومه‌تی‌ ڕاونا وشه‌یپوری‌ ده‌ستپێكردنی‌ شۆڕشی‌ كرێكاری‌ له‌یه‌كێك له‌پایته‌خته‌ گه‌وره‌كانی‌ ئه‌وروپادا لێدا وبه‌م جۆره‌ش یه‌كه‌مین حكومه‌تی‌ كرێكاری‌ له‌دایك بوو.

له‌و سه‌رده‌مه‌دا"ئه‌نته‌رناسیوناڵی‌ یه‌كه‌م" وه‌كو ڕێكخراوێكی‌ جیهانی‌ و یه‌كیتییه‌كی‌ فره‌ ولاتی‌ كرێكاریی‌، 7 ساڵ بوو له‌سه‌رترۆپكی‌ خه‌باتی‌ چینی‌ كرێكار له‌دژی‌ بۆرژوازی‌ له‌ته‌وای‌ ولاتانی‌ كیشوه‌ری‌ ئه‌وروپا ئاماده‌گییه‌كی‌ چالاكانه‌ وده‌خاڵه‌تگه‌رانه‌ی‌ هه‌بوو، هه‌روه‌ها ببوه‌ فاكتۆرێكی‌ كاریگه‌ر له‌سه‌ر ڕێگای‌ گه‌شه‌ی‌ سه‌ربه‌خۆیی‌ سیاسی‌ و هاوپشتی‌ چینایه‌تی‌ كرێكاران. ئاستی‌ كاریگه‌ریه‌كانی‌ ئه‌نته‌رناسیوناڵ به‌سه‌ر كۆمۆنه‌ی‌ پاریسه‌وه‌، ئه‌توانرێ‌ له‌ڕێگای‌ ئه‌و شه‌پۆله‌ له‌ڕق و توڕه‌یی‌ و هاتوهاواره‌وه‌ پێوانه‌ بكرێ‌ كه‌ده‌وڵه‌تانی‌ بۆرژوازی‌ به‌دوای‌ ڕاپه‌ڕینی‌ پاریسدا له‌دژی‌ ئه‌نته‌رناسیوناڵ به‌ڕێیان خست. ماركس له‌وه‌لام به‌م هاتوهاوارانه‌دا به‌ساده‌یی‌ ئه‌وه‌ی‌ ڕۆشنكرده‌وه‌: كه‌ ڕاپه‌رینی‌ پاریس له‌لایه‌ن خودی‌ كرێكارانی‌ پاریسه‌وه‌ سه‌ری‌ هه‌ڵداوه‌. ئه‌م ڕاپه‌رینه‌ به‌رئه‌نجامی‌ خه‌باتی‌ چالاكترین كرێكار و ڕابه‌ران ونه‌خشه‌ بۆكێشانی‌ ئه‌وان بووه‌، هه‌رچه‌نده‌ له‌نێو ئه‌م چالاكوان و ڕابه‌رانه‌دا لایه‌نگرانی‌ ئه‌نته‌رناسیوناڵیش هه‌بووه‌، به‌لام به‌پێویست ڕێكخراوی‌ ئه‌نته‌رناسیوناڵ له‌سه‌ره‌وه‌ به‌رپرسی هه‌نگاوه‌كان و چالاكیه‌كانی‌ ئه‌م كرێكارانه‌ نه‌بوو( وه‌رگیراو له‌گفتوگۆی‌ هه‌واڵنیرێكی‌ ڕۆژنامه‌ی‌ World له‌گه‌ڵ ماركسدا، كه‌له‌ 31 ژانۆ 1871دا ئه‌نجام دراوه‌). ئه‌و ڕاستیه‌ی‌ كه‌ كارڵ ماركس، شۆڕشگێڕی‌ كه‌وره‌و بیریاری‌ كۆمۆنیستی‌ زه‌مانه‌، له‌سه‌ر سه‌ری‌ ئه‌نته‌رناسیوناڵ ڕاوه‌ستابوو وه‌مێشك و ڕابه‌ری‌ بوو. سه‌ره‌رای‌ گرنگی‌ كاریگه‌ریه‌كانی‌ ئه‌و له‌سه‌ر كۆمۆنه‌ی‌ پاریس، به‌لام ئه‌و سه‌رنجه‌ش گرنگی‌ خۆی‌ هه‌یه‌ كه‌ماركس ڕه‌وتی‌ جه‌نگی‌ فه‌ڕه‌نسا و ئه‌ڵمانیا وگشت چاره‌نوسێك كه‌ڕاپه‌ڕینی‌ پاریس وشكسته‌كه‌ی‌ پیا تێپه‌ڕبوو له‌دوتویی‌ به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كی‌ قه‌شه‌نگدا زیادكرد بۆسه‌ر گه‌نجینه‌ی تیوه‌ری كۆمۆنیزم. دوو بڕیارنامه‌ ده‌رباره‌ی‌ جه‌نگی‌ فه‌ڕه‌نسا وئه‌ڵمانیا و نوسراوه‌كه‌ی‌ به‌ناوی‌"جه‌نگی‌ ناوخۆ له‌فه‌ره‌نسا" كه‌تایبه‌ت بوو به‌كۆمۆنه‌ی‌ پاریس، هه‌رسێكیان به‌قه‌ڵه‌می‌ ماركس و به‌ناوی‌ ئه‌نته‌رناسیوناڵه‌وه‌ هاوكاتی‌ ڕووداوه‌كان بلاوكرانه‌وه‌. ته‌واوی‌ ئه‌زمونه‌كان و ده‌رسه‌كان، ته‌واوی‌ ده‌ستكه‌وت و ناته‌واویه‌كانی‌ ئه‌م هه‌ستانه‌ شۆڕشگێڕانه‌یه‌ی‌ كرێكارانی‌ به‌وردبینی وكه‌م وێنه‌وه‌ و به‌وێژدان وبه‌رپرسیارێتییه‌وه‌ لێكداوه‌ته‌وه‌ و جێگیری‌ كردووه‌ و خستویه‌تیه‌ به‌رده‌م كۆمۆنیسته‌كان و كرێكارانی‌ شۆڕشگێڕ و نه‌وه‌كانی‌ دواتریانه‌وه‌.

له‌میانه‌ی‌ ئه‌م ئه‌زمونه‌دا و له‌م ئاماژه‌ پێدانه‌ كورته‌دا، ته‌نها ئه‌توانرێ‌ چه‌ند لایه‌نی‌ گرنگ ته‌ئكید لێبكه‌ین و خوێنه‌ران بۆ به‌ده‌ستهێنانی‌ زانیاری‌ زیاتر بانگه‌وازده‌كه‌ین بۆ خوێندنه‌وه‌ی‌ نوسینه‌كانی‌ ماركس وئه‌نگلس و لینین كه‌له‌مباره‌وه‌ نوسیویانه‌و بلاویان كردۆته‌وه‌. به‌لام یه‌كێك له‌گرنگترین ئه‌زمونه‌كان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ڕاپه‌ڕینی‌ پاریس كه‌به‌گرتنی‌ ده‌سه‌لات له‌لایه‌ن كۆمیته‌ی‌ ناوه‌ندی‌"گاردی‌ نیشتمان"یه‌وه‌ ده‌ستی‌ پێكرد وحكومه‌تی‌ بۆرژوازی‌ ناچار به‌هه‌ڵهاتن كرد، په‌لاماردانه‌كانی‌ خۆی‌ درێژه‌ پێنه‌دا و له‌حكومه‌ته‌ هه‌ڵهاتوه‌كه‌ی‌ چینی‌ بۆرژوازی‌ ده‌ستی‌ هه‌ڵگرت و هێزه‌كه‌ی‌ به‌ته‌واوی‌ ته‌فروتونا نه‌كرد. ئه‌زمۆنی‌ كۆمۆنه‌ی‌ پاریس نیشانی‌ دا كه‌چینی‌ كرێكار ناتوانێ‌ ده‌زگای‌ ده‌وڵه‌تی‌ بۆرژوازی‌ تاسه‌ر له‌ده‌ستی‌ خۆیدا ڕابگری‌، مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی‌ بۆ سه‌ركه‌وتنی‌ یه‌كجاری‌ ناچاربێت به‌تێكشكاندنی‌ ته‌واوه‌تی‌ ئه‌م ده‌زگایه‌. یه‌كێك له‌خاڵه‌ سه‌ره‌تایییه‌كانی‌ به‌رده‌وام بوونی‌ شۆڕش، تێكشكانی‌ ته‌واوه‌تی‌ ده‌زگای‌ ده‌وڵه‌تی‌ بۆرژوازیه‌. ئه‌زمۆنێكی‌ تریش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كۆمیته‌ی‌ مه‌ركه‌زی‌ زۆر به‌زوویی‌ چووه‌ پای‌ هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ و هه‌رزوو ده‌سه‌لاتی‌ به‌ده‌ست هێنراوی‌، به‌رله‌ قایمكردن و جێگیركردنی‌، سپارد به‌ ئۆرگانه‌ شوراییه‌ هه‌ڵبژێردراوه‌كان. كۆمۆناره‌كان له‌ماوه‌یه‌كی‌ كه‌می‌ ده‌سه‌لات گرتنیاندا، كۆمه‌ڵه‌ هه‌نگاوێكی‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ گرنگیان نا له‌وانه‌: هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی‌ سوپای‌ ته‌قلیدی‌ و جێگرتنه‌وه‌ی‌ به‌چه‌كداركردنی‌ گشتی‌، جیاكردنه‌وه‌ی‌ كڵیسا له‌ده‌وڵه‌ت و بڕینی‌ ده‌ستی‌ قه‌شه‌كان له‌ده‌وڵه‌ت، دیاری‌ كردنی‌ لانی‌ كه‌می‌ موچه‌ی‌ كارگێڕانی‌ كۆمۆنه‌كان، وه‌ك ئاستی‌ كرێ‌ی‌ كرێكارانێكی‌ ئاسایی‌، هێنانه‌ خواره‌وه‌ی‌ هێماو سومبوله‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی‌ ناسیونالیزمی‌ فه‌ڕه‌نسی‌. سوتاندنی‌ مه‌قسه‌له‌كان وه‌ك سومبولێك بۆ سزای‌ له‌سێداره‌دان، و... هه‌روه‌ها هه‌ندێك بڕیاریشی‌ له‌ڕاستای‌ باشكردنی‌ هه‌لومه‌رجی‌ كارو ژیانی‌ كرێكاران و خه‌ڵكی‌ وورده‌ بۆرژوازیدا په‌سه‌ندكرد، له‌وانه‌ قه‌ده‌غه‌كردنی‌ شه‌وكاری‌ نانه‌واخانه‌كان، سپاردنی‌ كارخانه‌ ڕزگاركراوه‌كان به‌كۆمكاری‌ كرێكاران، هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی‌ كرێگرته‌یی‌ و سوخۆری‌.. هه‌موو ئه‌مانه‌ش په‌لاماردانێك بوون بۆ سه‌ر سه‌رمایه‌. به‌لام دامێنی‌ ئه‌م هه‌نگاوه‌ شۆڕشگێڕانانه‌یه‌ وپه‌لاماردانه‌كان بۆسه‌ر سه‌رمایه‌ سنورداربوون. ته‌جروبه‌ی‌ كۆمۆنه‌ی‌ پاریس ئه‌وه‌ی‌ نیشاندا كه‌به‌بێ‌ زیاتر ڕۆیشتنی‌ چینی‌ كرێكار له‌گرتنی‌ ده‌سه‌لاته‌وه‌ بۆ یه‌ك شۆڕشی‌ ئابووری‌ وبه‌بێ‌ ده‌ستبردن بۆ ڕیشه‌ وسه‌رچاوه‌ی‌ چه‌وسانه‌وه‌ی‌ چینی‌ كرێكار، یانی‌ سیسته‌می‌ موڵكدارێتی‌ بۆرژوازی‌ و كۆیله‌یه‌تی‌ به‌كرێ‌( شۆڕشی‌ به‌رده‌وام له‌مه‌یدانی‌ ئابووریدا) ناتوانێ‌ ده‌سه‌لاتی‌ سیاسی‌ به‌ده‌ست هاتوو بپارێزێ‌ و دره‌نگ یان زوو دووباره‌ ده‌سه‌لاتدارێتی‌ سه‌ركوتگه‌رانه‌و چه‌وسێنه‌رانه‌ی‌ سه‌رمایه‌و بۆرژوازی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌.

به‌م هه‌موو حاڵه‌تانه‌وه‌ كۆمۆنه‌ی‌ پاریس، وه‌ك نمونه‌یه‌ك له‌ته‌جروبه‌ی‌ چه‌كداربوونی‌ كرێكاران له‌مه‌ودایه‌كی‌ سه‌دان هه‌زاریدا و ملنه‌دانیان به‌هه‌وڵه‌كانی‌ بۆرژوازی‌ بۆ چه‌ك داماڵینیان، یه‌كه‌مین ئه‌زمونی‌ به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی‌ ده‌سه‌لاته‌ له‌لایه‌ن كرێكاران و كارنامه‌ی‌ حكومه‌تی‌ شوراییه‌، ئه‌م ئه‌زمونه‌ وه‌ك ده‌ركه‌وته‌یه‌كی‌ ئینسانی‌ و عه‌داله‌تخوازی‌ چینی‌ كرێكار، ئه‌زمونی‌ كۆمۆنه‌ی‌ پاریس وه‌ك شانۆیه‌ك بۆ ده‌ركه‌وتنی‌ قاره‌مانانه‌ وگیان به‌خشینی‌ چینی‌ كریكار له‌پێناو ڕزگاری‌ له‌كۆیله‌یه‌تی‌ و ته‌حقیری‌ چینایه‌تی‌، خاڵی‌ وه‌رچه‌رخانێكی‌ گرنگ و فه‌رمۆش نه‌كراوه‌ له‌ژیانی‌ چینی‌ كرێكاری‌ جیهانیدا. ماركس له‌گه‌رماوگه‌رمی‌ ڕوداوه‌كانی‌ كۆمۆنه‌ی‌ پاریسدا له‌نامه‌ی‌ 17ی‌ نیسانی‌ خۆیدا كه‌بۆ كۆگڵمان ناردویه‌تی‌، ده‌نوسێت: خه‌باتی‌ چینی‌ كرێكار له‌دژی‌ سه‌رمایه‌داری‌ و ده‌وڵه‌ته‌كه‌ی‌، به‌سه‌رهه‌ڵدانی‌ كێشمه‌كێشه‌كانی‌ پاریس پێده‌نێته‌ قوناغێكی‌ تازه‌وه‌. ئه‌نجامه‌كانی‌ ئه‌م كێشمه‌كێشه‌شه‌ هه‌رچیه‌ك بێت، به‌لام یه‌كه‌م خاڵی‌ بزوتنه‌وه‌یه‌كه‌ كه‌گرنگی‌ جیهانی ومێژوویی‌ به‌ده‌سته‌وه‌ داوه‌. ( جه‌ڵدی‌ 44 كۆمه‌ڵه‌ دانراوه‌كانی‌ ماركس و ئینگلس به‌زمانی‌ ئینگلیزی‌، لاپه‌ڕه‌ 137) 

"كۆمۆنه‌ی‌ پاریس" ته‌نها دوومانگ وده‌رۆژ توانێ‌ له‌ده‌سه‌لاتدا بمێنێته‌وه‌: 28 ئایار دواین تێكۆشه‌رانی‌ له‌به‌رامبه‌ر هێزێكی‌ ده‌یان جار زۆرتر و له‌شكری‌ دوژمندا، قاره‌مانانه‌ گیانیان به‌خشی‌. بۆرژوازی‌ وه‌ك دڕنده‌یه‌كی‌ برینار كه‌وته‌ گیانی‌ كرێكارانی‌ شۆڕشگێڕه‌وه‌ و 30 هه‌زار كه‌سی‌ قه‌تڵ وعام كرد و40 هه‌زاریشی‌ خسته‌ زیندانه‌وه‌. بۆرژوازی‌ له‌به‌رامبه‌ر جه‌ساره‌ت و په‌لاماردانه‌كانی‌ به‌شی‌ شۆڕشگێڕی‌ چینی‌ كرێكاردا، له‌هه‌موو به‌شه‌كانی‌ چینی‌ كرێكار تۆڵه‌ی‌ كرده‌وه‌. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا بوو كه‌ كه‌به‌درێژایی‌ ده‌سه‌لاتی‌ كۆمۆناره‌كان ژماره‌ی‌ كوژراوه‌كان له‌69 كه‌س تێپه‌ڕی‌ نه‌كرد. بۆرژوازی‌ به‌م ڕاستیانه‌شه‌وه‌ هه‌رگیز له‌به‌راوارد كاری‌ ژماردنی‌ توندوتیژی‌ و لكاندنی‌ به‌شۆڕشه‌وه‌ ده‌ست هه‌ڵناگرێ‌ و بۆ خۆشی‌ ته‌نها به‌ده‌ستبردن بۆ كاری‌ توندوتیژی‌ ڕێكخراوی‌ ده‌وڵه‌تی‌ توانیویه‌تی‌ ده‌سه‌لاتی‌ نه‌گریس و چه‌وسێنه‌رانه‌ی‌ به‌سه‌ر سه‌ری‌ كرێكارانه‌وه‌ ڕابگرێ‌، ته‌نانه‌ت هه‌ركاتێك كرێكاران بۆ ڕزگاركردنی‌ خۆی‌ ده‌ست بۆ چه‌ك به‌رێت و ناچاربێت به‌په‌نابردن بۆ زه‌بروزه‌نگ، ئه‌م هه‌وڵه‌ ئازادیخوازانه‌یه‌ی‌ به‌"توندوتیژی‌" ناوده‌نێت. ته‌جروبه‌ی‌ كۆمۆنه‌ی‌ پاریس ئه‌م درۆ ڕێكخراوه‌ی‌ بۆرژوازی‌ و قه‌ڵه‌م به‌ده‌ستانی‌ به‌كرێگراوی‌، كه‌ به‌شێكی‌ ته‌واوكه‌ری‌ توندوتیژی‌ ڕێكخراوی‌ بۆرژوازین له‌دژی‌ چینی‌ كرێكار، به‌یه‌كجاری‌ ڕیسواكرد. ته‌جروبه‌ی‌ كۆمۆنه‌ی‌ پاریس چینی‌ كرێكاری‌ فێركرد كه‌له‌م درۆ گه‌وه‌ره‌یه‌ نه‌ترسن و له‌به‌كارهێنانی‌ هێزی‌ شۆڕشگێڕانه‌ی‌ خۆیان له‌پێناو گرتنی‌ ده‌سه‌لاتی‌ سیاسی‌ و سه‌ره‌و ژێركردنی‌ سه‌رمایه‌داریدا هیچ دوودڵییه‌ك نیشان نه‌ده‌ن. به‌تایبه‌تی‌ له‌ده‌ورانی‌ ئێستادا كه‌ سیناریۆیی ڕه‌ش  جیهانی‌ داگرتووه‌، كرێكارانی‌ شۆڕشگێڕ و حیزبی‌ كۆمۆنیستی‌ چینی‌ كرێكار، پێویسته‌ له‌سه‌ری‌ كه‌به‌م ده‌رسه‌ به‌نرخه‌ی‌ كۆمۆنه‌ی‌ پاریس و بیره‌وه‌ریه‌ شیرینه‌كانی‌ كۆمۆنارده‌ قاره‌مانه‌كانی ڕێز لێبگرێت. كۆمۆنه‌ی‌ پاریس هه‌میشه‌ زیندوو فێرگوزاره‌.

بژی‌ كۆمۆن !

بژی‌ كۆمۆنیزم!