قەوارەی هەرێمی کوردستان… چۆنیەتی پێکهاتن و ئەزمون و ئایندەکەی…

عەبدوڵا مەحمود:
قەوارەی هەرێمی کوردستان، بەرهەمی تێکشکانی توانایی سەربازی و ئەمنیەکانی رژێمی بەعس بوو لەڕێگای هێرشی سەربازی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی بۆسەر عێراق. کە دواتر راپەرینی بەدوای خۆیدا هێنا. رژێـمی بەعس دوای ڕاپەرین هەوڵیدا جارێکی تر لە رێگای بەکارهێنانی هێزی سەربازی و هاوکات بە هاوکاری ‌هێزەکانی بەرەی کوردستانی بگەڕێتەوە کوردستان، بەڵام خەڵکی کوردستان بە کەڵک وەرگرتن لە لاوازی هێزە سەبازییەکانی عێراق ڕێگەییان بە هێزەکانی نەدا بگەڕێتەوە و چەندین خۆپیشاندانی نارەزایەتیان، وەرێخست. دیارە ڕژێمی بەعس پێشتریش بەدرێژایی تەمەنی ٣٥ ساڵەی خۆی، نەیتوانیبوو، پایەی جەماوەری خۆی لەکوردستاندا دابکوتێت. خەڵکی کوردستان هەمیشە بەچاوی دوژمن سەیری بەعس و دام و دەزگا و پیاوەکانی بەعس و هاوکارەکانیان دەکرد. فرسەت هێنانی خەڵکی کوردستانیش بۆ راپەرین لەدژی، بەجیا لە هاندانی لەلایەن حزبە ناسیونالیستەکانی کوردستان و خۆشباوەییان بە ئەمریکا و غەرب، لەلایەکەوە بوونی تورییەکی قوڵ و پەنگخواردووی میژووی و لەلایەکی تریشەوە ژێر پا خاڵی بوونی پایەی جەماوەری بەعس بوو لە کوردستاندا. رژێمی بەعس چ بەهۆی تێکشکانی تواناییە سەربازی و ئەمنیەکانی، لەلایەن ئەمریکا و غەرب و چ بەهۆی بەردەوامی ڕاپەرینەوە ناچار بەوەبوو دام و دەزگا ئیداری و ئەمنی و سەربازییەکانی لە ئابی ١٩٩١ بەتەواوەتی لە کوردستان بکێشێتەوە. کشانەوەی بەعس لە کوردستان ناچاری بوو، بەعس توانای کۆنترۆڵی لەدەستدابوو، ئەمە بواری دا کە حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی، بەتایبەتیش پارتی و یەکێتی کە خۆیان وەکو بەشێک لەهێزی یەدەگی ئەمریکا و غەرب دەزانی، کەڵک لەو بۆشاییە سیاسی و سەربازی و ئەمنی و ئیدارییە وەربگرن و بەدوای خەونی لە مێژینەیانەوە بکەون، کە بەشدار بوونە لەدەسەڵاتی ناوەندیدا.
ئەم دۆخە و داروخانی رژێمی بەعس، وەرچەرخانێکی زۆر گەورەی نەتەنها لە ئاستی عیراقدا، بەڵکو لەتەواوی ناوچەکەدا بەدوای خۆیدا هێنا. رژیمی بەعس وەکو یەکێک لە هارتریین رژێمەکانی ناوچەو دنیا، وەکو یەکێک لە بەهێزترین و کاریگەرترین رژیم لە ئاستی ناوچەکەدا، وەکو رەمزی ناسیونالیزمی میلتانتی عەرەب، بووە هێزێكی لاواز و لاکەوتە و تەریک و داروخاو. ئەمە مایەو حساباتی سەرجەم وڵاتانی ناوچەکەو بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکانی گۆڕی. گوڕی دایە لاوازەکان. مردوەکان سەریان بەرزکردەوە. جێ و شوینی بۆ کرێگرتەکان خۆشکرد. نەیارەکانی شاگەشکەکرد. تۆڵە بووە لۆژیکی رۆژ… عێراق بووە سەنتێزو سەنتەری ململانێی زلهێزەکانی دنیا، گۆرەپان عێراقەو پەیامەکان جیهانداگر… جەنگ و ململانێی لە عێراقەو پەیامەکانی نەزمی نوێ رووی لە چوار گۆشەی دنیادایە.
لە چوارچێوەی ئەو هەلومەرجە جەنگی و کۆنەپەرستانەیدا، کە عێراق کرابووە مەیدانێکی یەکلایی کردنەوەی کێشەکانی دنیای سەرمایەداری و ئەزمەکان و دەروازەیەک بۆ دوبارە پێناسەکردنەوەی هەژموون و باڵادەستی ئەمریکا بەسەر دنیای دوای شکستی بلۆکی بۆرژوازی شەرقیدا، عێراق توشی شەق بوون هات و هەرێمی کوردستانیش بێ خاوەن مایەوە و بۆشایەکی سیاسی و ئیداری و ئەمنی پێکهات، دواتریش بەهۆی ئاوارەیی ملیۆنی خەڵکی کوردستانیشەوە، بریاری ٦٨٨ ئەنجومەنی ئاسایش پەسەندکراو کوردستان وەکو ناوچەیەکی ئەمنی” ناوچەی دژە فرێن” ناسێنرا… ئەم بریارەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کێشەی سیاسی خەڵکی کوردستانی هێنایە خوارەوە بۆ پرسی ئاوارەکان، ئەمەش ناسنامەی حقوقی خەڵکی کوردستان و جغرافیای سیاسی کوردستان، ون و بێ ناونیشان کرد. کوردستان نە وەکو بەشێک لە عێراق نە وەکو وڵات و دەوڵەتێکی نوێش رەسمیەتی پێنەدرا، ئەمە کوردستانی کردە ئۆردوگایەکی لەچاوەڕوان ڕاگیراو، و خەڵکەکەشی بۆ بەڕیوەچوونی ژیان و گوزەرانیان چاو لەدەستی کۆمەک و هاوکاری یوئین و ریکخراوە ئینساندۆستە نێودەوڵەتیەکان کران. بەکردەوە کوردستان بووە گۆرەپانێکی سەرگەردان و راگرتنی لە گیژاوێکدا کە وینەی لە دنیادا دەگمەنن. ئەمە چۆنیەتی قەوارەگرتنی هەرێمی کوردستان بوو. ئەم قەوارەیە یان ئەزموونە… دوورو نزیک بەرهەمی شۆرش و خەباتی جەماوەری نەبوو، بەرهەمی تێکچوونی باڵانسی هێزی نێوان شۆرش و دژە شۆرش نەبوو، حاسڵی سەرکەوتنی بزوتنەوەی ئازادیخوازانەو شۆرشگێرانە بەسەر رژیمی بەعس و کۆنەپەرستی و جەنگخوازی ئەو سەردەمەدا نەبوو، تەنانەت بەرهەمی بزوتنەوەی ناسیونالیستی کوردو شەرێ چەکدارانە نەبوو… بەڵکو بەرهەمی یەکێک لە دەورانە رەشەکانی سەرمایەداری و جەنگ و داسەپاندنی ملهوری و هەژموونی ئەمریکا و غەرب بوو بۆ بنیات نانی” نەزمی نوێ” دنیا.
ئەمریکا و غەرب قەوارەی هەرێمیان رادەستی پارتی و یەکێتی کرد، کە خۆیان بەشێک بوون لە هێزی ئەو برگە رەشە میژوویەی سەرمایەداری… پارتی و یەکێتی یەکەمین هەنگاوەکانی دەستبەکاربوونیان لە قەوارەی هەرێمدا، لەدرێژەی ئەو هەلومەرجە رەشەدا بە ڕەشی دەستپێکرد. خۆپێناسەکردنیان لە شاردا، بە سەرکوت و کوشتنی فەزای ئاوەڵای سیاسی و پەراوێزەکانی ئازادی و مافە فەردی و مەدەنیەکان دەستپیکرد. هێرش بۆسەر شوراکان و رابەرانی کرێکاریی و کوشتنی بەنەخشەی ژنان و لەبەین بردنی ئەو جوڵانەوانەی لەدڵی کەشی ئەوکاتەدا پێیان گرتبوو، لەگەڵ دەستکردن بە دزی و تاڵانی دام و دەزگا حکومیەکان و تاڵانی بەنداوەکان و ممتەلەتەکانی رژیمی پێشووی دائیرەکان و دەست بەسەراگرتنی ماڵ و موڵکی حکومەتی پیشوو بۆ خۆیان، سازدانەوەی هیزی چەکداری حزبیان… لەگەڵ خۆ هاویشتنە باوەشی وڵاتانی ناوچەکەو تیرۆری پەنابەران و هەلسوراوانی ئۆپۆزیسیۆنی ئیرانی و تورکیا… گۆشە بەگۆشەی یەکەمین خۆ دەرخستنی حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی، بەتایبەتیش پارتی و یەکێتی بوو.
پاشانیش بۆ رەوایەتی بەخشینی فەرمی بەدەسەڵاتیان، لەساڵی ١٩٩٢ دەستیان برد بۆ هەڵبژاردن و پێکهێنانی حکومەت و پەرلەمان. حکومەت و پەرلەمان بۆ جغرافیایەکی بێ ناو نیشان، بۆ قەوارەیەکی بێناسنامەی حقوقی و بۆ هەڵواسراوی دۆخی سیاسی… خۆی کاریکاتۆرێکی نوێ و تەیرێکی عەنتیکەی سیاسی و نا ئاسایی و نایاسایی بوو. دەستبردنی پارتی و یەکێتی بۆ هەڵبژاردن و پێکهێنانی حکومەت و پەرلەمان، فیچقەی بە خۆشباوەی خەڵک کرد و هەواو هەوەسی بەتەواوەتی جوڵاندن و وەکو بەدیهاتنی خەونێکی گەورەو لە میژینە لێیان دەڕوانی. دیارە خێڵی نووسەری بۆرژوازی کورد و رۆڵیکی زۆر گەوەرەیان لە خۆشباوەرکردنی خەڵکی کورستان بە حکومەت و پەرلەمان و بە پارتی و یەکێتی و دەسەڵاتی خۆوەڵاتی کرد، تا ئەو رادەیەی کە ئەگەر حزب و رێکخراو و گروپێک، بەرهەڵستی ئەو هاش و هوشەی هەڵبژاردن و درۆی حکومەت سازییەی کردبا، بەر لە حەربەی دەسەڵات، دەکەوتە بەردەم غەزەبی خەڵکی خۆشباوەرکراو. بەڵی قەوارەی هەرێمی کوردستان ئاوا پێکهات. ئەو نووسەرانەی بۆرژوازی کورد کە ئێستا خۆیان وەکو ئەندازیاری وەرخستنی نارەزایەتی جەماوەری و میدیای ئازاد و خەت بەخشین بە رێرەوێکی تر بەدژی دەسەڵات، هەڵدەواسن، بەشێکی سەرەکی لە دروستکردنی پارچەکانی ئەو ماشین و مەکینە حزبییە میلیشیاییەی پارتی و یەکێتی و دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد بوون. دیدو خوێندنەوەی ئەم ریزە لە نووسەر وە نوخبەی سیاسی بۆرژوازی کورد، کەمتر لە رۆڵی چەواشەکارانەی راستەوخۆی پارتی و یەکێتی و کویلە قەڵەم فرۆشەکانیان، نەبوو.
هەر ئەم حکومەت و پەرلەمانەی حەقی فەرمانرەوایی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا نەبوو، هێزی حزب و میلیشیاکانی حزبی کردە، میحوەر و حکومەت و پەرلەمانیشی وەکو دوو دەزگای بێ رۆڵ و کارتۆنی کردە موچەخۆری حزب، بۆ رەوایەتی بەخشین بە دەسەڵاتی میلیشیایی. هەر زووش شەری ناوخۆیی… شەری دەسەڵات چەغماغەی داو بۆ ماوەی چوار ساڵ ماشینی شەری دەسەڵات، گیانی هەزاران ئینسانی هەڵلوشی و بەهەزارانیشی کەم ئەندام و بە هەزارانیشی ون و بێ سەروشوێن کرد. ئەم جەنگە ماهیەتی بەعس ئاسایی حزبە بۆرژوازییە کوردیەکانی دڵ رەقتر نمایش کردەوە، وە نیشانیدا رۆڵەی بەئەمەکی بەعس و هیزە فاشیست و نازییەکانی ناو میژوون. ئەگەر پارتی و یەکێتی چەکی کیمیایی و ئەتۆمیان لەبەردەست بوایە ئامادەبوون لەو جەنگەی دەسەڵاتدا بەکاری بهێنن. رفاندن، تیرۆری نەیاران، کوشتنی دیل، بەکۆمەڵ ژێر خاک خستن، ونکردنی چارەنووسی هەزاران دیل و تەنانەت گۆڕ و گڵکۆکانیان… باشترین بەڵگەی ئەو راستیەن کە ئەم دەسەڵاتە… بایی سەرە دەرزیەک ئینسانیەت، ویژدان زیندویی لە قەلبیدا نییە. وە بۆ سەرکەوتنیان لەشەردا هەر لایەکیان خۆی گرێدا بە وڵاتێکی چنگ بەخوێنی ناوچەکە و لەو کاتەشەوە بوون بە نۆکەر پیشەی حیرفەیی.
لەو کاتەوە کە دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد، بەهۆی جەنگی کۆنەپەرستانەی کەنداوەوە دەسەڵاتی پێبڕا، تاکە دەنگ و بزوتنەوە کە مەترسی بۆرژوازی کورد و دەسەڵاتەکەی و پەیامی سیاسییەکەی ناوەرۆکە دژی ئینسانی کۆنەپەرستیەکەی خستە ڕوو، بزوتنەوەی چەپ و کۆمۆنیستی و بەدیاریکراوی کۆمۆنیزمی کرێکاریی بوو… هەر لەو کاتەشەوە کۆمۆنیزمی کرێکاریی و بەتایبەتی مەنسور حیکمەت، لە وتارێکدا لە ژێر ناوی” له‌پێناوى داكوكيكردن له‌ خواستى سه‌ربه‌خۆيى كوردستانى عێراق دا… رایگەیاند کە ئەم قەوارەیە ناتوانێت ئاوا بمێنێتەوەو دەڵێت “ئه‌م هه‌لومه‌رجه‌ هه‌روا نامێنێته‌وه‌. ئه‌مه‌ هه‌مووان ده‌يزانن. كوردستانى عێراق ده‌بێ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ قه‌واره‌ى کۆمه‌ڵگەيه‌كى مه‌ده‌نيى خاوه‌ن هه‌ڵسووكه‌وتى ئابووری و سیاسی و سه‌رخانێکى حوقووقیی پێناسه‌كراو، وه‌کوو به‌شێک له‌ وڵاتى عێراق، يان وه‌کوو وڵاتێكى سه‌ربه‌خۆ”
دیارە تا بە ئێستا دەگات… سەرباری بوونی فیدرالیزمی قەومی، کوردستان نە بۆتەوە بەبەشیک لە عێراق و نەبووە بە وڵاتێکی سەربەخۆش. بۆیە سەرباری هەموو ئەو ئاڵوگۆڕانەی لە ماوەی ٢٦ ساڵی رابردوودا رویان داوە… هێشتا چارەنووس و ئایندەی سیاسی کوردستان یەکلایی نەبۆتەوە و دەتوانین بلێین بە هەڵواسراوی ماوەتەوە. وتەی نوێنەری نەتەوە یەکگرتوەکان لە عێراق لە کۆنفرانسی یەکریزی و دەستور… کە وتی قەوارەی هەریمی کوردستان ئاوا نامێنێتەوە… نە تازەیەو نە هیچ دۆزینەوەیەکی نوێییە…

ئایندەی سیاسی کوردستان و بەرەو کوێ و کام ڕیگاچارە… دەبێتە بەشی دووەمی ئەم وتارە..
ماویەتی…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

%d bloggers like this: