بیروڕا

هەرێم لە سی ساڵیدا

د. سەردار عەزیز

ئەگەر هەڵبژاردنی ئایاری ساڵی ١٩٩٢ وەک ڕۆژی لە دایکبون لە بەر چاو بگرین ئەوا تەمەنی هەرێمی کوردستان دەبێت بە سی ساڵ. ساڵانێکی زۆر هەرێم ساوابوو. ساوابوون، تەنها ئاماژە نەبوو بۆ تەمەن، بەڵکو چەمک و خیتابێک بوو بۆ هەڵاتن لە بەرپرسیارێتی، بۆ پاسا و بەهانە هێنانەوە. پاش ساوایی ئیتر هیچ قۆناغێکی تری تەمەنمان لە هەرێم نەبیست. ئایا هەرێم هەر بە ساوایی ماوەتەوە، یان ئێستا باڵق بوەوە و بەرپرسیارێتی دەخاتە ئەستۆی خۆی؟
سی ساڵی رابوردوو بۆ هەرێم و دونیا تایبەت بوو. سی ساڵی داهاتوو وەها نابێت. هەرێم لە سی ساڵی رابوردودا چی هەبوو، هەروەها چی نەبوو؟
لە کتێبی دیداری تەمەندا، جەلال تاڵەبانی ئاماژە بە ئەوە دەدات کە پێیان گوتراوە ئەگەر بێتوو هەڵبژاردن ئەنجام بدەن ئەوا پشتیوانییان لێدەکرێت و لە فشاری تورکیا دەپارێزرێن. تاڵەبانی ناوی ئەو لایەنە ناهێنێت کە ئەم پێشنیارەی کردوە، بەڵام کاتێک لای مەسعود بەرزانی ئاماژەی پێدەدات ئەویش دەڵێت هەمان شتی پێگوتراوە. بە هەموو ئاماژەکاندا دەردەکەوێت کە ئەو وڵاتەی ئەم پێشنیارەی کردوە ئەمریکایە. هەرچەندە تورکیا ئەو سەردەمە هێندە بەهێزنەبوو، هەروەها هێندە خواستی فراوانخوازی نەبوو وەک ئێستا، بەڵام وەک ئێستا دژ بە کورد بوو، ئەوەی دەیتوانی ڕێگری لە تورکیا بکات ئەمریکا بوو، نەک ئەوروپا یان هیچ هێزێکی تر. هەروەها ئەوە ئەمریکا بوو لە پاش کۆتایی جەنگی سارد دەست بە پرۆسەی بە دیموکراسیکردنی دونیا دەکات. ئەنجامدانی هەڵبژاردن و دروستکردنی پەرلەمان بۆ ئەوەی بێتە بنەمایەکی یاسایی و شەرعی بۆ دەزگاکانی تر، هەموو دەچنەوە سەر ئەمریکا. لەم هەنگاوەوە دەبینین پرۆسەیەک لە ئارادایە. پرۆسەکەش بەم شێوەویەیە. بۆ ئەوەی هەرێم بتوانرێت پشتیوانی بکرێت دەبێت لە ناوەوە بە ئاراستەیەکی تایبەتدا بڕوات و دەزگا و ڕەفتارو خیتابی تایبەت لە خۆیدا پەرەپێبدات. 

ئەم پرۆسەیە هەتا ئەمڕۆش بەردەوامە و بنەمای پەیوەندی نێوان کوردستان و دەرەوەی دادەڕێژێت. لە ئێستادا دوو ئاست گرنگە: ئاستی حوکمڕانی، کە بە زۆری ئابوری دەگرێتەوە، لە گەڵ ئاستی هێز یان ڕێکخستنی توندتیژی، کە هێزی پێشمەرگە لە خۆی دەگرێت. ڕۆژئاوا دەیانەوێت هەرێم بتوانێت خۆ بژێنێت و ببێتە خاوەن توانای هێزێکی کاریگەری وەها کە لە کاتی قەیرانەکاندا بتوانن سودی لێببینن. هەردوو ئەم پرۆسانە بە ئاسانی بەڕێوە ناچن، بەڵکو بگرە لە زۆر ڕوەوە ئاستەنگیان بۆ دروست دەبێت. دەبوو سی ساڵی رابوردوو بنەمای ئابوری و ڕێکخستنی هێزی دابڕێژایە، هەتا هەموو قەیرانێک نەبوایەتە قەیرانی مان و نەمان بۆ کوردستان. لە ئێستادا لە بەر ئەوەی پارە و چەک بە دەزگایی نەکراوە، هەر قەیرانێکی دارایی یان پارە، دەبێت مایەی دەستبردن یان ئاماژەدان بە هێزی چەک، لە ئەنجامدا دروست بونی ئەگەری ناسەقامگیریی. 
ئەگەر کورد لە سی ساڵی ڕابوردوو بە باشی تێبگەیشتنایە، ئەوا دەبوو دەزگا و سیستەم و دیموکراسی و بازاڕی ئازاد و دەرفەتی کار و زۆر بواری تریان پەرە پێبدایە. هەروەها لە قۆناغەکانی تردا بونیادنانی هێز و بوون بە پارتنەر. وەک دیپلۆماتێکی ئەمریکی دەریبڕی، ئەمریکا بە دوای پارتنەرێکدا دەگەڕێت کە کاریگەری هەبێت لە سەر ئەرز لەو ناوچەیە. کورد زۆرجار نەک وەک بژاردە بەڵکو وەک ناچاری بون بە بژاردە. کورد هەتا ئەمڕۆ نازانێت چۆن ئەم پارتنەرشیپە بونیادبنێت.
لە مێژوی کورددا هەرگیز ڕوینەداوە هێندە زلهێزێک لە کورد و پرسی کورد نزیک بێتەوە، لە ڕێگایەوە کورد بێتە ناو دونیا و لە دونیادا ئامادەبێت. سی ساڵی ڕابوردوو کورد لە ئەمریکا و پرۆسەی بە ئەمریکایی بونی دونیا تێنەگەیشت. پشتیوانی زلهێز، کۆڵەکەی سەرکەوتنی پرسی کوردە. بە گشتی کە دێتە سەر پرسی کورد: دوو پارادایم زاڵە، یەکێکیان باس لە یەکگرتنی کورد دەکات و بە مەرجی سەرکەوتنی کوردی دادەنێت. بەڵام ئەم یەکگرتنە نە دەبێت و ئەگەر بشبێت ئەوا نابێتە هۆکاری چارەسەری پرسی کورد. پرسی یەکگرتنی کورد زیاتر ڕۆمانسییانەیە، لەوەی واقیعی بێت. لە هەمانکاتدا تەنها لە سایەی سیستەمێکدا کورد یەکدەگرێت، نەک لە ڕێگای داواکاریی و شیعر و پەخشانەوە. 
تێنەگەیشتن لە ئەمریکا هۆکاری زۆری هەیە، زاڵی بیری چەپ و ئیسلامی، لاوازی ئاستی تێگەیشتنی نوخبەی کوردی، نەبونی خواست بۆ بە ئەمریکایی بوون. چونکە وەک دەرکەوت نوخبەی کوردی نایەوێت دیموکراسی هەبێت و کورسی دەسەڵات بەجێبهێڵێت.  
سی ساڵی ڕابوردوو کورد هەتا توانییان دژایەتی یەکیتریان کرد. لە ڕاستیدا ئەم دژایەتییە، تەنها لە ئاستی نوخبەدا نەبوو. سەرەکی ترین خەسڵەتی مرۆڤی کورد ئەوەیە کە گورگە بۆ کوردێکی تر. من هەمیشە سەرم سوڕ دەمێنێت لەو هەموو ڕقەی کوردێک هەیەتی بۆ کوردێکی تر و لەو هەموو کۆیلەیەتییەی کوردێک هەیەتی بۆ غەیرە کوردێک. 
دونیا، لە ڕێگای سیستەمی دەوڵەتەوە، وەها داڕێژراوە کە کورد تیایدا بونی نەبێت، ئەگەر بونی هەبێت ئەوا بونێکی دووەمی و لاوەکی بێت، سی ساڵی رابوردوو بە هۆی قەیرانی دەوڵەتەکانی ناوچەکە لە سایەی سیستەمی دیموکراتیزەکردندا، دەرفەتیان بۆ کورد ڕەخساند دەرکەوێت. ئێستا زۆرێک لە لایەنە کوردییەکان بانگەشە بۆ ئەوە دەکەن کە کورد شایستەی ئەوەنیە ڕێبەرایەتی خۆی بکات، بۆیە باشترە ببێتەوە بە بن دەست. دیارە جەدەلی بن دەستی یان سەربەخۆیی دەمێکە بەشێکە لە پرسی کورد. 
سی ساڵی ڕابوردوو دەرفەتی ئەوە ڕەخسا کە کورد زیاتر خاوەن چارەنوسی خۆی بێت. بەڵام هێزە کوردییەکان، وەک زۆر هێزەکانی تری پۆستکۆلۆنیال، بوون بە ڕێگر لە بەردەم سەربەخۆیی کوریدا. 
سی ساڵی ڕابوردوو ناوازەبوو بەوەی ڕێگریی نەبوو لە ئەوەی کە کورد بەهێزبێت، خاوەن دەزگا و پێگە و ڕۆڵ و سەرمایە و توانا بێت. بەڵام سی ساڵی داهاتوو وەها نابێت. بۆ ئەوەی لە سی ساڵی داهاتوو تێبگەین تەنها ئەوەندەمان پێویستە کە ئاوڕێک لە ساڵانی پێش سی ساڵی ڕابوردوو بدەینەوە. لە سەردەمی جەنگی سارددا کورد نە دەبوو هێندە بەهێزبێت کە کاریگەری لە سەر هاوسەنگی هێزی ناوچەکە دروست بکات، نەک هێندە لاوازبێت نەتوانرێت سودی لێببینرێت. 
تێگەیشین لە سی ساڵی ڕابوردوو زۆر پێویستە بۆ ئەوەی لە سی ساڵی داهاتودا بزانین چۆن مامەڵە بکەین. سی ساڵی ڕابوردوو پاشخانێکی باشە، بەڵام هەرگیز مۆدێلێک نیە کە دووبارە بێتەوە.  دونیا کوردی ئامرازی مەعریفی نیە بۆ ئەوەی وێنا گەورەکە ببینێت یان ئاماژەکانی گۆڕانکاریی گەورە ببینێت پێش ئەوەی بە تەواوی ڕوبدەن. کورد بە گشتی ئەو کاتە بە ئاگا دەبێتەوە کە ڕوداوەکە رویداوە، کە قەیرانەکە یەخەی گرتوە. لە دۆخێکی وەهادا بواری مامەڵەکردن کەمە. 
گەرچی سی ساڵی ڕابوردوو سەردەمی دیموکراسی بوو، بەڵام دیموکراسی لە ناوچەکە چەکەرەی نەکرد. ئێمە ئێستا بە زەقی بەرەوە بنەما نادیموکراتیەکانی دەسەڵات دەڕۆینەوە. مۆدێرنە وەک پرۆژەیەک بۆ هێنای نوێیەکی گشتگیر شکستی هێناوە. بنەمای تەقلیدەکان پتەوتر و زاڵتربوون چ لە بواری عەلمانی و چ لە بواری دینیدا. 
گەر سی ساڵی رابوردوو سەردەمی خێرایی بوو. ئەوا سی ساڵی داهاتوو سەردەمی خێراتر دەبێت. بە خێراتربونی هەموو کایەکانی کۆمەڵگا و زانست و پەیوەندی، مرۆڤەکان زیاتر توشی ناسەقامگیریی و پشێویی و گرژی دەبن. تێگەیشتن سەختتر دەبێت. سنورەکانی ئازادی و ملکەچی، ڕاستی و ناڕاستی، باش و خراپ، کاڵتر دەبنەوە. هەندێک بوار کە بونیان هەبوو بەڵام فەرامۆشکران، وەک ژینگە، هەژاری، جیاوازی کۆمەڵایەتی، تەکنەلۆجیا و زۆر بواری تر، چیدی ناتوانرێت فەرامۆشبکرێن. کوردستان پێویستی بە چیرۆکی نوێیە. ئەوانەی لە سەی ساڵی ڕابوردودا چیرۆکیان دەهۆنییەوە، چیدی خاوەنی چیرۆک نین.

سەردانەکەی نێچیر و پرسی هەڵبژاردن!

موحسن کریم:
لە چەند رۆژی ڕابردوودا نێچیرڤان بارزانی سەردانی سلێمانی کرد. ئامانجی سەرەکی سەردانەکەی، ئەگەرچی وا نیشان درا کە دەیەوێ کۆدەنگی حزبەکانی کوردستان بەرامبەر بە پرسەکانی پەیوەست بە حکومەتی ناوەندیەوە مسۆگەر بکات، بەڵام بۆ هێورکردنەوەی بارگرژی نێوان یەکێتی و پارتی بوو. Read More »

په‌یامی پشتی وته‌كانی پلاسخارت

جه‌مال موحسین:
وته‌كانی جێنین پلاسخارت، نێردراوی تایبه‌تی سكرتێری نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان (نەتەوە یەکگرتوەکان) له‌ عێراق، له كۆبوونه‌وه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی ئاسایش له‌ ١٧ ی ئه‌م مانگه‌دا بازاڕی سیاسی و ته‌بلیغاتیی لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی كوردستانی گه‌رم كردووه‌ و وه‌ك ده‌روێش حاڵی سیاسی لێهێناون. وه‌ك ئه‌وه‌ی باسكردنی هه‌ندێك Read More »

پارتی و ئوڵفەتگرتن بە خۆشخزمەتیەوە!

عەبدوڵا مەحمود:  
فازیل میرانی ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی لەم دواییانەدا و لە لێدوانێکدا سەبارەت بە پەیوەندی پارتی و جمهوری ئیسلامی ئێران دەڵێت: ئێمەو ئێران خوێنی هاوبەشمان داوە نەک هەر بەرژەوەندی هاوبەشمان هەیە”، بەڵام وردەکاری هاوبەشی ئەو خوێنبەخشین و بەرژەوەندییە هاوبەشەی لەگەڵ جمهوری ئیسلای ئێران، نەخستە ڕوو. Read More »

دەسەڵات سەرچاوەی تاوانە دڵتەزێنەکانە

بنار مستەفا:   
کەم رۆژ هەیە، هەواڵی تەکاندەر و دڵهەژێن، نەبنە سەردێری میدیا و ماس میدیا و تۆرەکۆمەڵایەتیەکان. کوشتن و سوتاندن و خنکاندنی ژن، دۆزینەوەی تەرمێکی نەناسراو، مناڵێکی سەربڕدراو، ڕفاندنی هاوڵاتیەک، تەقەکردن لە هاوڵاتیان، شەڕی نیوان دوو بنەماڵە، پێکدادانی هێزە ئەمنیەکان لەگەڵ یەکتری، Read More »

ئامانج لە گوشارەکانی بەغدا بۆسەر هەرێم!

عەبدوڵا مەحـمود:    
تا دێت ململانێی دەسەڵاتی بەغدا و هەرێم توندتر دەبێت. بۆرژوازی عێراقی لە چوارچێوەی نەخشە و ئاسۆی گێرانەوەی هەژموونی بەسەر عیراقدا و بەرینکردنەوەی قەڵەمرەوی دەسەڵاتی حکومەتیدا، گوشارەکانی بۆسەر نەیارانی سیاسی و بەتایبەتیش بۆسەر دەسەڵاتی هەرێم رووی لە زیادی و بەرین بوونەوەیە. Read More »

خوێندنه‌وه‌‌یه‌ک بۆ کتێبی (ره‌نجی فه‌رهاده‌کان)

ڕه‌نجی بێوه‌ری فه‌رهاده‌‌کان بۆ (شیرین)ی نیشتمان
خوێندنه‌وه‌‌یه‌ک بۆ کتێبی (ره‌نجی فه‌رهاده‌کان)
هیوا ناسیح:
له‌م ماوه‌یه‌ی پێشوودا کتێبی بیره‌وه‌رییه‌کانی دکتۆر هه‌ژار مه‌عروفم به‌ دیاری له‌ لایه‌ن به‌ڕێزیه‌وه‌ به‌ده‌ست گه‌یشت، پاش خوێندنه‌وه‌ی وه‌ک به‌ڵێنم پێیدابوو حه‌زم کرد وتارێکی له‌سه‌ر بنوسم، ئه‌م کتێبه‌ ٤٣٣ لاپه‌ڕه‌یه‌، ٣٣ لاپه‌ڕه‌ی کۆتایی وێنه‌ و به‌ڵگه‌نامه‌ له‌ خۆ ده‌گرێت، ساڵی ٢٠٢٠ له‌ باشور چاپ و بڵاوکراوه‌ته‌وه‌. Read More »

نان و ڕۆن

(( پێشکەشە بە هاوڕێ وهاوئیلحادم کاکە شێرزاد حسن..))
پشکۆ ناکام:
…….لە هەزار و چوارسەد ساڵەوە لە بیابان ژیاون، لە دەوەارا نوستوون و شەوانیان بە سووتاننی دار و چیلکە بردۆتە سەر…. جگە لە شوانێتی و بازرگانی بە ئافرەتەوە چی تریان نەزانیوە Read More »

لەیادی تیرۆرکردنی ره‌ئوف ئاکره‌یی

شەهید ڕەئوف له‌ ساڵی 1951 له‌ خێزانێکی نیشتیمانپه‌روه‌ری شاری ئاکرێ له‌دایک بووه‌ ، هه‌ر له‌ منداڵیه‌وه‌ زرنگ وشیار دیار بووه‌ له‌ته‌مه‌نی تازه‌ گه‌نجێتیدا هه‌ستی به‌ زوڵم و سته‌می سه‌ر گه‌له‌که‌ی کردووه‌ ، سه‌ره‌تا له‌ ریزه‌کانی یه‌کێتی قوتابیانی کوردستان دا کاری کردووه‌ ، به‌شداری هه‌ردوو کۆنگره‌ی 6- 7 ی یه‌کێتی قوتابیانی کوردستانی کردووه‌ .له‌کۆنگره‌ی حه‌فته‌م به‌ئه‌ندامی ده‌سته‌ی کارگێری هه‌ڵبژێردراوه‌ ، له‌ساڵی 1974 په‌یوه‌ندی به‌ شۆڕش کردووه‌ تا ئاداری 1975 ، هاته‌وه‌ ده‌وامی زانکۆ .
له‌ساڵی 1976 به‌شداری له‌ دامه‌زراندنی یه‌کێتی خوێندکارانی شۆڕشگێڕی کوردستان کرد ، له‌ساڵی 1978 به‌شداری له‌ دامه‌زراندنی ڕێکخراوی تێکۆشانی ره‌نجده‌رانی کوردستان کرد ، له‌ ساڵی 1976-1977 به‌ پله‌ی نایاب کۆلیژی به‌ڕێوه‌بردنی ئابووری ته‌واو کرد ، یه‌که‌می سه‌ر کۆلێژ بووه‌ . دووه‌م بووه‌ له‌سه‌ر ئاستی هه‌موو کۆلیژه‌کانی عێراق .
له‌ساڵی 1986 وه‌ک کڕێکار له‌گه‌ڵ چه‌ند هاوڕێیه‌کی رێکخراوی تێکۆشان و که‌سانی چه‌پ کرێکاری له‌خوارووی عێراق ده‌کرد چونکه‌ دائره‌ی به‌جێهێشتبوو له‌به‌ر نه‌چوون بۆ جه‌یش شه‌عبی ،له‌ساڵی 1987 خۆی گه‌یانده‌ رێزی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان تا راپه‌ڕینی 1991 هاته‌وه‌ ، که‌سی یه‌که‌می کۆمیته‌ی رابه‌رایه‌تی ڕێکخراوی تێکۆشانی ره‌نجده‌رانی کوردستان بوو . له‌هاوینی 1992 له‌گه‌ڵ چه‌ند هاوڕێیه‌کی کۆمیته‌ی رابه‌رایه‌تی تێکۆشان سه‌ردانی به‌رێز عه‌بدوللا ئۆجه‌لانیان کرد له‌ ناوچه‌ی بقاعی لوبنان ، سوای گه‌ڕانه‌وه‌ له‌ رۆژی 26-8-1992 له‌ هه‌ولێر به‌شداری له‌خۆپیشاندانه‌کی کرد دژ به‌کۆمه‌ڵکوژی شه‌رناخ ، له‌سه‌ر ئه‌مه‌ گیرا بۆ ماوه‌ی نزیکه‌ی 5 مانگ له‌لایه‌ن ئاسایشی کوردستانه‌وه‌ ، له‌ دوای به‌ربوون یه‌که‌م ژماره‌ی رۆژنامه‌ی رێگای ره‌نجده‌رانی ده‌رکرد ، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ژماره‌ دووی نه‌دیت و له‌شه‌وی 26/27-5-1993 له‌دهۆک له‌نزیک ماڵی خۆیان له‌پێش چاوی دامو ده‌زگاکانی حکومه‌ت و حزبی دەسەڵات شه‌هیدکرا، تا ئێستاش لێکۆلینه‌وه‌یان له‌ فایله‌که‌ی و چۆنیه‌تی شه‌هیدبوونیان نه‌کرد .
شه‌هید ره‌ئووف ئه‌ندامی کۆمیته‌ی رابه‌رایه‌تی رێکخراوی تێکۆشانی ره‌نجده‌رانی کوردستان بوو
سه‌رنوسه‌ری رۆژنامه‌ی ڕێگای ره‌نجده‌ران بوو ، که‌سێکی رۆشنبیر و خۆشه‌ویسی ناو خه‌لک و براده‌رانی بوو دڵسۆز و خۆبوورده‌بوو ، تاسه‌ر ئێسقان باوه‌ڕی به‌ کوردستانیه‌ت هه‌بوو .له‌کاتێکدا ئه‌و هه‌ڵگر و داکۆکیکه‌ری بیری کوردستانیه‌ت بوو ، زۆر له‌سه‌رکرده‌کانی ئه‌وکات دژی ئه‌و بیره‌بوون .
له‌پێش شه‌هیدبوونی دوو په‌رتووکی به‌زمانی عه‌ره‌بی نوسی بوو :
1- حمله‌ على بادينان واحوال اللاجئين / 1990
2- قضية كوردستان الجنوبية وافاق المستقبلية /1990
له‌دوای خۆی ده‌ستنووسه‌کی به‌جێهێشتبوو دوای له‌لایه‌ن رێکخراوی تێکۆشان چآپکرا به‌ناوی
مدخل الى اقتصاد السياسي .
نه‌مری و سه‌ربه‌رزی بۆ شه‌هید ره‌ئوف و هه‌موو شه‌هیدانی رزگاریخوازی گه‌لی کوردستان

لە ئەکاوەنتی عباس نادر وەرگیراوە 

دزەكانی دافۆس لەم ساڵ پەیامیان چییە؟

علی مەحموود :
گەڕان بە دوای مرۆڤایەتی بوون لە سەرمایەداریدا محاڵە, لێ لێرە لەم دافوسە پەنجاو یەك ساڵ و پێنج مانگە  ئۆلیگارشیەكانی جیهان چیاكانی ئەڵپ بە دوای مرۆڤایەتدا تەی دەكەن, وەلێ نەگەیشتن پێی وەك جیهانی دیلمۆن و بەهەشتی عەدەن, كەچی كۆنگرە دوای كۆنگرە هەر خودی ئەمانە نا یەكسانی زیاتر دەكەن ژینكە توندتر دەكەن و شەرش زۆرترە كەن و چەكەكانیان وێرانكەرتر دەبێت, دەپرسین  ئایا دافۆس ئەم شارۆچكە 11136 كەسییە بهەشتییە نوسخەیەكی باشتری سەرمایەداری پێیە بۆ مرۆڤایەتی؟, ئەم گەڕانەی سەرمایەداری بە دوای مرۆڤایەتیدا لە دافۆس شانۆگەرییەكەو لە ناچارییەوەیە, چونكە ئۆلیگارشیەكان هەست بەوە دەكەن بەهۆی خولقاندنی نایەكسانییەكەیانەوە ئابلوقە دراون لە جیهان,ئەمڕۆ راپرسییەكانی دەزگاكانی راگەیاندنی خۆیان دەریدەخەن نایەكسانی و پیسكردنی ژینگە بۆتە دێوەزمە,   ناڕەزایەتیەكان  لە دژیان رۆژو ساڵ لە دوای ساڵ رێكخراوترو رادیكاڵترو فراوانتر دەبن, ئەوانیش چارەسەریان تا ئێستا بۆ ئەم نەخۆشیە كوشندەیە نەدۆزیوەتەوەو ت ئەوانیش بەڕێوەبەری جیهان بن ناشی دۆزنەوە چونكە ڤایرۆسەكە خۆیانن. كۆڕبەندی دەوڵەمەندانی جیهان, رێكخەرانی ئەم سێركە گەورەیەی سەرمایەداری جیهانی, لەم نمایشە گاڵتە جاڕییەیاندا كە نوخبەی سەرمایەداری جیهانی بەشدارن تیایدا لەم خولەدا ژمارەیان 2500 كەسە, قسەو باس لەسەر داهاتووی ئەستێرەكەمان دەكەن, گفتوگۆ لەسەر چاككردنی سستەمی سەرمایەداری و درێژەدان بەو سستەمە دەكەن, قسە لەسەر سفرەی بەردەست و جێگای خەوتن و هەوای ناو سییەكانمان دەكەن, باسی مۆبایلی گیرفان و فڕۆكە جەنگییەكانی ئاسمانەكانمان دەكەن. 

دافوس شوێنی یەكتر بینینی ئەوانەی هۆكاری كێشەكانی نایەكسانی پیسی ژینگەو شەڕن. لەم پەنجا و یەك ساڵە ژمارەی دانیشتوانی زەوی لە 3,7 ملیاردەوە بۆ نزیك 8 ملیارد زیادی كرد. ژمارەی ملیاردێرەكان سەدان جار زیادی كرد, بۆ یەكەمجار لە مێژوودا 8 ملیاردێری خاوەند زیاتر لە سەت ملیار دۆلار هەیە لە جیهان, دوانیش  دوسەت و سێسەتیان  بڕی,  ئێستا ئیلۆن ماسك خاوەند زیاتر ە 201 ملیارد دۆلارە , بەفری گرینلاند توایەوە, گەرمای هیندستان تینی سەند, خۆڵبارینی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست سییەكانی لەكار خست , كەچی ئەمان هێشتا حەكایەتەكانی رابردوو دوبارە دەكەنەوە, باسی ژینگەو ئاشتی و یەكسانی دەكەن, تەنانەت بەخششەكانی گیتس و بافێت و 200 لە هەرە دەوڵەمەندەكانی ئەمەریكا هیچی لە دەردو بەڵاكانی سەرمایەداری وەك زەكاتەكەی لە مەڕ خۆمان چارەسەر نەكرد, بگرە قەیرانەكان توندتر بونەوە. گیتس وێڕای بەخششەكانی لە دەیەی رابردو كە گەیشتە 45 ملیار دۆلار, كەچی 76 ملیار دۆلار قازانجی كردووە سەرمایەكەی بووە بە 129 ملیار دۆلار. وارن یافتیش بەخششترین سەرمایەداری جیهانە سەرمایەكەی تەنها لە پارەكەوە 27 ملیار لە 12 ساڵی رابردوو زیادی كردوە بووە بە 118 ملیار دۆلار, هەرچەندە لەو ماوەیەدا 27,54 ملیار دۆلار بەخششی كردووە.

پەنجا ساڵە ئۆلیگارشییەكان جیهان لەم دافوسە كۆدەبنەوە, باسی چارەسەركردنی كێشەكانی مرۆڤایەتی دەكەن, كەچی ساڵ لە دوای ساڵ بە سەرمایەی زیاترەوە دێنەوە بۆ هەمان شوێن,  لە نێوان كۆنگرەی رابردوو  ئەم كۆنگرەیە  سەرمایەی ملیاردێرەكانی جیهان  4و7 ترلیۆن دۆلار زیادی كردووە, ژمارەشیان 573 كەس چۆتە سەر, هەژارانیش 260 ملیۆن چۆتە سەر, لەو لاوە نایەكسانی قولترو ژینگە پیستر و شەڕەكان ماڵوێرانكەرتر دەبن, ناوێرن و نایانەوێ پەنجە بخەنە سەر سەرچاوەی كێشەكان و گوێ لە بیستنی چارەسەرە راستەقینەكان بگرن,  كە سستەمەكەی ئەوانە, چارەسەریش  تەنها سستەمێكە لەسەر بنچینەی هەر كەس بە پێی كارو بەرهەمەكەی … موچەی بنەڕەتی بۆ هەمووان, ئاشتی  دامەزرابێت .