هەواڵ

ڕەئوف ئاکرێیی کێبوو؟ بۆ تیرۆرکرا ؟ کێ تیرۆریکرد ؟

لە تیرۆری ڕەئوف ئاکرێییەوە و بۆ کەیسی ڕۆژنامەنووسانی بادینان 

لەدوای ڕاپەڕین یەکەمین زەنگی بێدەنگکردنی ڕۆژنامەنووسان بە تیرۆرکردنی ‘ڕەئوف ئاکرێیی’ لێیدا و زنجیرەیەک تیرۆری بەدوای خۆیدا هێنا، دوای ٢٩ ساڵ هاوپیشەکانی ئاکرێی لە هەمان زێدی ئەو، بەشێوازێکی نوێ و لەڕێگای دادگاوە سزا دەدرێن و هەوڵی بێدەنگکردنیان دەدرێت.

ئەمڕۆ ساڵیادی تیرۆرکردنی نووسەر، ڕۆژنامەنووس و چالاکوان’ڕەئوف ئاکرێیی’یە، کە لە شەوی ٢٦ی ئایاری ١٩٩٣ لەبەردەم ماڵەکەی خۆیدا لە شاری پارێزگای دهۆک، تیرۆرکرا.

ڕەئوف ئاکرێیی کێبوو؟

ڕەئوف کامیل ئاکرێیی نووسەر، ڕۆژنامەنووس و چالاکوان، لە ساڵی ١٩٥١ لە شارۆچکەی ئاکرێ‌ لە دایک بووە، سەرەتای خەباتی لە ناو ڕیزەکانییەکێتی قوتابیانی کوردستان دەستپێکردووە، پاشان کۆمەڵەی خوێندکارانی دامەزراندووە و کۆتا وێستگەی خەباتی خوێنکاری لەناو ‘یەکێتی خوێندکارانی شۆڕگێڕی کوردستان’دا بووە، کە هەر خۆی دامەزرێنەری بووە.

ئاکرێی لە ساڵی١٩٧٥، لەکاتێکدا، کە هێشتا خوێندکارە، لەگەڵ کۆمەڵێک ڕۆشنبیر بەشداریی کردووە لە دامەزراندنی پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان.

لە ساڵی ١٩٧٦-١٩٧٧، کۆلێژی ئابووریی زانکۆی موسڵی بە پلەییەکەمی ئەو زانکۆییە و پلەی دووەمی زانکۆکانی عێراق تەواو کردووە و دوای ساڵێک بووەتە فەرمانبەر لە ئاماری دهۆک، پاشان بە هۆی هەستی نیشتمانپەروەریی و دڵسۆزبوونی و سەرپێچیکردن لە خواستی ڕژێمی بەعس، گواستراوەتەوە بۆبەڕێوبەرایەتیی ئاماری تکریت و ئەویش وەک هەڵوێستێک وازی لەو کارە هێناوە و دەستی بە کرێکاریی کردووە.

ڕەئوف ئاکرێی ساڵی ١٩٨٤ ڕێکخراوی ‘تێکۆشانی ڕەنجدەرانی کوردستان’ی دامەزراند، هەر لەو ساڵەدا دژی کۆبوونەوەی یەنەکە و حزبی بەعس، بەیاننامەی دەرکرد.

ئاکرێیی سەرنووسەری ڕۆژنامەی ڕێگای ڕەنجدەران بووە، كە بە هەردوو زمانی كوردی و عەرەبی دەردەچوو، هاوكات خاوەنی چەند کتێبێک بە ناونیشانەکانی قچیە کوردستان الجنوبیە و اڵافاق المستقبلیە، الحملە علی بادینان و اوچاع اللاجنین و مدخل الی الاقتصاد السیاسی بوو، شۆڕشگێڕێکی بە دیسپلین و بیرمەندێكی پابەند بووە بە بیروباوەڕەكانی بۆ خەباتكردنی لە پێناوی كرێكاران و ڕەنجدەران.

بەرەو خەباتی چەکداریی

ڕەئوف ئاکرێیی لە ساڵی ١٩٨٧ بووەتە پێشمەرگە لە ناوچەی بادینان، خەباتی چەکداریی ئاکرەیی دوور لە هەردوو حزب ‘پەدەکە و یەنەکە’ بووە و هەوڵی پاراستنی سەربەخۆیی داوە، لە دوای ڕاپەڕینیش کاری بۆیەکخستنی هێزە مارکسیی و ڕێکخراوە کرێکارییەکانی باشووری کوردستان کردووە.

ڕۆژنامەنووس ڕەئوف ئاکرێیی لە ساڵی ١٩٩٢، پێشانگایەتیی خۆپیشاندانێکی بەرفراوانی هەولێری کرد دژ بە هێرشەکانی سوپای تورکیا بۆ سەر شرناخ-ی باکووری کوردستان، لەو خۆپیشاندانەدا لەگەڵ ١٢ کەسی دیکەدەستگیر کرا و بۆ ماوەی شەش مانگ زیندانیی کرا، کە بەیەکەمین زیندانیانی سیاسیی دوای ڕاپەڕین، هەژمار دەکرێن.

لە خەباتی نەتەوەییەوە بۆ زیندانیی و تیرۆر

خەباتی ڕەئوف ئاکرێی تەنیا لە باشووری کوردستاندا سنووردار نەمابوو، بەڵکو کاری بۆ کۆتاییهێنانی بە ناکۆکیی لایەنەکانی چوار پارچەی کوردستانکردووە و هەوڵی یەکگرتنیانی داوە.

ڕەئوف ئاکرێیی یەکێک لەو کەسایەتییانە بووە، کە دۆستایەتیی لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجالان، ڕێبەری گەلی کورد هەبووە و لەلایەن ڕێبەر ئۆجالانەوە ڕێزی زۆری لێگیراوە.

لە ساڵی ١٩٩٢ لەگەڵ چەند هاوڕێیەکی چووەتە ئەکادیمیای مەعسوم قۆرقماز لە بیقاع و چاویان بە ڕێبەر ئۆجالان کەوتووە، ئامانجی سەردانەکەشیان کۆتاییهێنان بووە بە  گرژییەکانی نێوان پەکەکە و ‘یەنەکە و پەدەکە’، ئەوان پێشنیارەکانی ڕێبەر ئۆجالانیان ھێناوەتەوە بۆ بەرپرسانی ئەو دوو حزبە، بەڵام گوێیان بۆ نەگرتوون، وەک کاوە نادری هاوڕێی ئاکرەیی باسی دەکات، کۆچکردوو نەوشیروان مستەفا پێیوتوون”ئێوە خۆتان لەئاسنی سارد دەدەن، چونکە کورد فرۆشراوە”.

شەوی ٢٦ لەسەر ٢٧ی مانگی ٥‌ی ١٩٩٣، لە شاری دهۆک و لەبەردەم ماڵەكەیدا،ڕۆژنامەنووس و چالاكوانی سیاسی (ڕەئوف كامل ئاكرێیی) لەلایەن چەند چەكدارێكەوە تیرۆركرا، تا ئێستاش هیچ كەسێك بە تۆمەتی ئەو تیرۆرە دەستگیر نەكراوە.

کاوە نادر، لەسەر ئەو تیرۆرە بە ڕۆژنیوزی وتبوو”پارتی و ماڵی بارزانی لە پشت تیرۆری ڕەئوف ئاکرێ’ـییەوەن، دڵنیاشین کە دەستی میتی تورک لەم تیرۆرەدا هەبووە، چونکە پێیان وابوو سەرکردەیەکی پەکەکەیان تیرۆر کردووە!، لە کاتێکدا شەهید ڕەئوف تەنها هاوسۆزێکی پەکەکە بوو”.

ڕێكخراوی تێكۆشانی ڕه‌نجده‌رانی كوردستان دەستیان بە به‌دواداچوون بۆ كه‌یسه‌كه‌ كرد، به‌ڵام لەلایەن ئاسایشی پارتییەوەڕێگه‌یان پێنه‌درا و لێكۆڵینه‌وه‌ و ئه‌نجامه‌كانی تا ڕۆژی ئەمڕۆ به‌ نهێنی ماوەتەوە.

شەهیدکردنی ڕەئوف ئاکرەیی یەکەمین تیرۆری ڕۆژنامەنووسانی باشووری کردستان بوو لەدوای ڕاپەڕین، دوای ئەویش ساڵی ٢٠٠٨ عەبدولستار تاهیر شەریف لە کەرکوک، ساڵی ٢٠١٠ سەردەشت عوسمان لە هەولێر، ساڵی ٢٠١٢ کاوە گەرمیانی لە کەلار، ساڵی ٢٠١٦یش شوکری زەینەدین و وەدات حسێن لە دهۆک تیرۆرکراون.

دوای ٢٩ ساڵ و زنجیرەیەک لە تیرۆری ڕۆژنامەنووس، هێشتا هەوڵی بێدەنگکردنی ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانان بەردەوامە و دوایین کەیسیش دەستگیرکردن  و سزادانی ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانانی بادینانە.

لە ساڵی ڕابردووەوە زیاتر لە ٧٠ ڕۆژنامەنووس و چالاکوانی بادینان  لەلایەن پەدەکەوە دەستگیر کراون، پێنج لەوانە دادگایی کراون و سزای شەش ساڵ زیندانییان بەسەردا سەپێندراوە، دوانی دیکەشیان دادگاییان کۆتایی نەهاتووە و بڕیارە لە چەند مانگی داهاتوو نۆ کەسی دیکەشیان دادگایی بکرێن.

کەیسی ڕۆژنامەنووسانی بادینان لە ئاستی جیهانییدا ناڕەزایەتیی لێکەوتووەتەوە و سەرەڕای فشارە ناوخۆیی دەرەکییەکان، تا ئێستا ئازاد نەکراون.

سەرچاوە:رۆژنیوز

تەنها داهاتی فرۆشتنی نەوتی هەرێم گەیشتووەتە زیاتر لە 900 ملیۆن دۆلار

دابان محەمەد ئەندامی پەرلەمانی کوردستان ڕایگەیاند، داهاتی نەوتی و نا نەوتی هەرێمی کوردستان گەیشتووەتە ئاستێکی پێوانەیی گەورە.

دابان محەمەد لەمیانی بەشداریکردنی لە بەرنامەی شرۆڤەی شارپرێس ڕایگەیاند” لەدوای ساڵى ٢٠١٤ وە هیچ کاتێک بەقەت ئێستا دۆخى دارایی و ئابوری هەرێم بەقەت ئێستا باش نەبووە، دۆخى داهات و داهاتەکانى دیکە بەقەت ئێستا جێگیربوونیان بەخۆیەوە نەبینیوە، بەڵام بەداخەوە ئەو گەمارۆیەی لەسەر سلێمانى دانرابوو،گرتنەوەى موچە لە موچەخۆران بە دۆخێکى زۆر خراپدا دەگوزەرێت”.

ئاشکراشی دەکات، حکومەتی هەرێمی کوردستان مانگانە زیاتر لە 900 ملیۆن دۆلاری لە فرۆشتنى نەوت دەستدەکەوێت و داهاتى ناوخۆش بەهەموو ئەو حسابانەى کە ئەوان کردویانە زیاتر لە ٣٠٠ ملیار دینارە لەگەڵ ٢٠٠ ملیار دیناری بەغداو ٢٠ ملیار دیناری هاوپەیمانانیش دەچێتە بەردەستى حکومەت.

سەبارەت بە داهاتى سلێمانیش ئەو پەرلەمانتارە باسى لەوەکرد، داهاتى ناوخۆ لەبانکەکان دەستکارى ناکرێت، بەڵکو لەسەرچاوەکانی داهاتەوە ئەگەر هەیە دەستکاری بکرێ، بەڵام لێکۆڵینەوە لەو دەستکاریکردن و کەمبوونە دەکرێت روون نەبووەتەوە لە کوێوە کەمی کردوە.

دابان محەمەد دەشڵێت” رێکەوتنێکی رانەگەیەنراو لەنێوان پارتى و یەکێتى هەیە،کە زەرەرمەندی یەکەم لەو رێکەوتنە سلێمانى و ئابوری و ژێرخانی سلێمانى بووە، بەپێی رێکەوتنەکە لە داهاتی نەوت ٤٣ بە ٥٧ بۆ سلێمانى تەرخان دەکرێت و باقیاتى لە داهاتى ناوخۆ تەواو دەکرێت، بەڵام ئەوەى کە لە داهاتى نەوت ماوەتەوە دیار نییە کە چی لێهاتووە ئایا قەرزی پێدراوەتەوە کەس نازانێت چی لێهاتوە، ئەوەى لە داهاتى مەرزەکان سنوری هەولێرو دهۆک دەمێنێتەوە نازانرێت چی لێدێت، جا ئەمەش بۆ سلێمانیش راستە”.

مەترسیەكانی بەبازرگانی كردنی كەرتی تەندروستی

كەرتی تەندروستی یەكێكە لە هەرە كەرتە هەستیارەكان لە هەموو وڵاتێكدا . لەبەر ئەوەی  ئەم كەرتە رۆِژانە پەیوەندی  ڕاستەوخۆی  بە ژیانی هاوڵاتیانەوە هەیە . بە هۆكاری گرنگی كەرتی تەندروستی  ، تا ئێستا لەوڵاتە پێشكەوتو و سەرمایە دارەكان ،ڕێگایان نەداوە ئەو كەرتە بخەنە ژێر كۆنتڕۆڵی كەرتی تایبەت بۆ ئەوەی نەبێتە ناوەندێكی بارزگانی  تەنها لە پێناوی پارەدا .  ئەگەر كەرتی تەندروستی بكەوێتە دەستی كەرتی تایبەت ،ئەوكات خەڵكانی فەقیر و هەژار و كەم دەرامەت  ناتوانن بە باشی چارەسەری خۆیان بكەن و دواجار  جیاوازی چینایەتی دروست دەبێت و كاریگەری خراپی دەبێت لەسەر كۆمەڵگا.  
 بۆیە حكومەتەكان بۆ ئەوەی باشترین خزمەت بەهاوڵاتیان بكەن و تەندروستییان بپارێن دوو هەنگاوی زۆر باشیان ناوە . یەكەم : گرینگی تایبەتیان  بە كەرتی تەندروستی داوە  لەڕوی دابین كردنی بینای باش بۆ خەستەخانەكان  ، خزمەتی باش ، دەرمان و پێداویستی باش . ژینگەی باش و گونجاو . بودجەی پێویست .
دووەم:  گرینگی دان  بە دابین كردنی ژیان و گوزەرانی  پزیشك وكارمەندانی بواری تەندروستی  لە ئاستێكی بەرزدا لە بەرامبەر بە گرینگی ئەوخزمەتە گەورەی ئەنجامی دەدەن . ئەگەر لەوڵاتێكی وەكو سوید  بەگشتی ڕێژەی موچەی هاوڵاتیان لە نێوان  15_ 25 هەزار كڕۆنی سویدی بێت ، ئەوا موچەی پزیشكێك  لە 50 هەزار كڕۆن كەمتر نییە . بۆیە پزیشك ژیانی مسوەگەر كراوەو پێویستی بە ئەوە نییە دوای دەوام كار بكات و هەڵپەی پەیداكردنی پارە بدات .    كەواتە پزیشكەكان  زوربەی كات لەناو خەستەخانەكان بەسەر دەبەن و بە چارەسەری  نەخۆشەكانەوە خەریكن .
 بابەتەكەی من باسی  مەترسییەكانی بە بازرگانیكردنی كەرتی تەندروستییە لە هەریمی كوردستان .  من لێرەدا نامەوێت  بەراوردی كەرتی تەندروستی هەرێمی كوردستان  بە وڵاتانی پێشكەوتوی جیهان بكەم و بڵێم دەبێ ئێمەش وەكو ئەوان بین .گومانی تێدا  نییە  ئەوە بۆ ئێمە ناكرێت و ناگونجێت  چونكە چەندین قۆناغ لە دوای ئەوانین . بەڵام زۆر هەنگاوی گرنگ هەیە دەتوانین بیان نێین  و زۆر كار هەیە دەتوانین بیانكەین . پرسیار لێرەدا ئەوەیە ، بۆچی ئەوكارانە ناكەین كە بۆمان دەكرێن ؟ئایا ڕێگری هەیە ، ئەگەر ڕێگری هەیە كامانن ؟ یان خۆمان نامانەوێت هەنگاوی باش لەو بوارەدا بنێین؟. 
كێشەكانی بواری تەندروستی لەهەرێمی كوردستان ، ئەوەندەی  لە بواری ئیدارە داندایە ، نیوەی ئەوە لە بواری دارایی و كەمی پزیشك و كارمەندی تەندروستیدا نییە .   هۆكاری ئەوەش دەگەڕێتەوە  بۆ دەست تێوەردانی حیزب لەكاروباری حكومەت .  واتە  حیزب حكومەت بەڕیوە  دەبات و ئیدارەی  دەكات . ئەو  كاتە بەرپرسانی باڵای حكومەت و ئەوانەی خاوەن بڕیارن  لەسەر بنەمای پسپۆِری و شارەزایی دانانرێن ، بەڵكو پابەندبونیان بە حیزبەوە دەكرێتە پێوەر .
 لە گەڵ  ئەوەی كە كاری پزیشكی  چەند گرنگەو كارێكی دەگمەنەو بە هەموو كەسێك ناكرێت و پەیوەندی   بە ژیانی خەڵكەوە هەیەو شەونخونی زۆریشی پێویستە تا كەسێك دەبێت پزیشك  ، بەڵام موچەی پزیشكێك ناگاتە ئاستی موچەی كارمەندێكی ئاسایش یان دژە تیرۆرێك . 
سەیرەكە لەوەدایە  ئاسایش و دژە تیرۆر شمولی پاشەكەوتی موچەشیان  نەكرد ، بەڵام ئەو پزیشكەی ژیانی خەڵك لە مردن ڕزگار دەكات و لە خەستەخانەكان  شەو نخونی دەكات ، شموڵی پاشەكەوتی موچەو لێبڕین و دواكەوتن دەكات  .  لەم كاتی كۆڕۆنایەدا  كەپزیشكەكەكان  زۆرترین خزمەتیان بە هاوڵاتیان كردوە . شەو رۆِژ  لە خزمەتی هاوڵاتیاندان . ژیانیان لە مەترسیدایە . تا ئێستا چەندین پزیشك و كارمەندی بواری تەندروستی گیانیان لەدەست داوە یان توشی نەخۆشیەكە بون ، حكومەت لە كاتی خۆیدا موچەیان ناداتی . موچەی ئەوانە بەستراوەتەوە  بە موچەی  بندیوار و بەڵتەجیەكانی حیزبەوە .
سەیركەن تەنها لەشاری سلێمانی بە هەزاران  پارچە زەوی  تەنها بە فۆڕم دراوە  بە كارمەندانی دژە تیرۆر و بە هەزاران پارچە زەوی تریش  لە لایەن  فەرمادەندەكانی  هێزەكانی 70  لە ڕاپەڕین بەناوی شەهیدانی شەڕی داعشەوە  دەدرێتە ئەم و ئەو . ئەگەر ئێمە خاوەنی حكومەتێك  بوینایە كە لە خەمی خەڵكدا بوایە ، دەبو زەوی بدرایە بە پزیشكان و كارمەندانی تەندروستی وەكو ڕێز لێنانێك بەرامبەر بو هەموو خزمەتە گەورەیان و  ئەگەر موچەش لە كاتی خۆیدا نەدرایە ، دەتوانرا لەم ڕێگایەوە بەسەریان بكەنەوە . 
ئەم گرێنگی نەدانەی حكومەت بە كارمەندانی  بواری تەندروستی و  دابین نەكردنی ژیان و گوزرانیان ، هێواش هێواش ئەم كەرتەی لە بواری خزمەت گوزاریەوە برد بۆ بواری بازرگانی . لایەنە مرۆڤایەتیەكەی لەدەستداوە . لە ڕابوردودا  هاوڵاتیان وەكو فریشتە سەیری پزیشكیان  دەكرد ، بەڵام ئێستا خەڵك ڕقیان لەپزیشكان دەبێـتەوە و دەڵێن ئێستا پزیشكەكان بونە بازرگان و گیرفانمان بەتاڵ دەكەنەوە . 
ئەگەر سەرنجی ناوشار بدەی و دیمەنی ئەوهەموو تابلۆیانەی  پزیشك و دەرمانخانەو تاقیگەو سەنتەری تیشك و سۆنارە بكەی  ، بە تەواوی سەرت سۆڕ دەمێنیت . ئەم بوارە مرۆڤایەتیە ،  بەتەواوی بۆتە بواری بازرگانی و بارزرگانی بەژیانی مرۆڤەكانەوە دەكرێت  . لە ئێستادا  ژمارەی خەستەخانەی ئەهڵی زۆرتر بوە لە خەستەخانەی حكومی .
 بەشێك لە  پزیشكە شارەزاكان لە خەستەخانە ئەهلیەكان كار دەكەن . گومانی تێدا نییە ، خەستەخانە ئەهلیەكان  پاك و خاوینترن و پزیشكەكانیش زیاتر گرنگی بە نەخۆش دەدەن چونكەبە پارەیە . ئەو پزیشكانەی لە خەستەخانە حكومیەكان كار دەكەن و موچەیان هەیە و لە هەمان كاتیشدا لە خەستەخانە ئەهلیەكانیش كاردەكەن، زیانی گەورە بە بواری تەندروستی دەگەیەنن .لە لایەك  بڕوای نەخۆش بە خەستەخانە حكومیەكان نامێنێت و لە لایەكی تریشەوە ، بەشێك لەپزیشكەكانیش نیگەران دەبن و حەماسی كاركردنیان نامێنێت ، بە تایبەتی ئەوانەی موچەكەیان كەمە .  
بە هۆی ئەوەوە بایەخی خەستەخانە حكومیەكان كەم بۆتەوە . تەنها ئەوانە ڕویان تێدەكەن  كە هەژارن و پارەیان نییە . كەواتە لێرەدا جیاوازی چینایەتی دروست دەبێت و كارەساتی كۆمەڵایەتی بەدوای خۆیدا دێنێـت . 
زوربەی كۆمپانیاكانی  دەرمان  موڵكی بەرپرسە باڵاكانی دوو حیزبی دەسەڵاتدارن و بە ئارەزوی خۆیان نرخ دادەنین و ئەگەر دەرمانی ماوە بەسەرچوش بهێنن ، كەس ناتوانێت لێپرسینەوەیان لەگەڵ بكات .  لە لایەكی تریشەوە هەمووئەو كۆمپانیانەی  دەرمان هاوردە دەكەن لە رێگای نوێنەرەكانیانەوە  پەیوەندییان بە پزیشكەكانەوە هەیەو  بەرتیلیان پی َدەدەن  بۆ ئەوەی دەرمانی ئەوان بنوسن . 
لە سەردەمی مەرحوم سەدام حوسەیندا  كە عەدنان عوسمان وەزیری تەندروستی بوو  دەرمانێكی كڕیبو ، كوالێتی خراپ بوو. خێرا لە دەرمان خانەكان لایان بردن و  وەزیرەكەی ئیعدام كرد . ئەی نەتان دی لە هەولێر دەرمانیان هێناو چاوی 20 كەسیشیان كوێر كرد؟ لە كییان پرسییەوە و كێیان ئیعدامكرد؟ ئەوە دەرمانی بەرپرسەكانەو موبارەكە .  ئەوەتا لە هەولێر خەستەخانەیەكی مناڵان كە كاتی خۆی بە پارەی ڕێكخراوی خێرخوازی كۆمپانیاكان  دروست كراوە ، پارتی دەستی بەسەردا گرتوەو  كردویەتی بە كەرتی تایبەت . ئەمە گەورە بوەو نەتەوە یەكگرتوەكانیشی لێ‌ ئاگادار كراوە .
لە ماوەی پیشودا  دكتۆر محمد كیانی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبوك  ڕاپۆرتێكی تیرو تەسەڵی نوسیوە لەسەر هەموو ئەو خەستەخانانەی لە لایەن حكومەتەوە دروست كراون و دەستیان بەسردا گرتون . باسی سەنتەرێكی تاقیكردنەوەی كردوە  لە هەولێر كە هەمووكار مەندەكانی موچەی حكومەت وەردوگرن و پارەكەشی بۆ حكومەت نییە . خەستە خانەیەكی  مناڵان دروست كرداوە  هێشتا تەواو نەبوە ،خراوەتە سەر زانكۆی  كوڕی بەرپرسێك كە قەقیرە  لە وڵاتە وێرانەیەكی وەكو سویسرا دەخوێنێت .  كەرتی تەندروستی هەر بەناو كەرتی حكومییەو بە تەواوی بۆتە كەرتی تایبەت و هەموو ئەوەش بە بەرنامەی بەرپرسانی حكومی خاوەن دەسەڵات كراوەو لە پێناوی دەسكەت و بەرژەوەندی خۆیاندا ئەوە دەكەن .بەرپرسی باڵای حیزبە هەیە 5 ملیۆن دۆلاری لە موڵكی گشتی بردوەو خەستەخانەی تایبەتی بۆ خۆی پێ دروست كردوە و لەولاشەوە فرمێسكی خوێنین بۆ میللەت هەڵ دەڕێژێت. 
 بونی كەرتی تایبەتی تەندروستی و پێشكەوتنی شان بەشانی كەرتی حكومی ، هەنگاوێكی باشە بەمەرجێك  یەكەم : لەسەر حسابی كەرتی گشتی گەشە نەكات ببێتە هۆكاری ئەوەی  بایەخی خەستەخانەحكومیەكان كەم ببێتەوەو هەرچی پزیشكی باشە بچێتە خەستەخانە ئەهلیەكان . 
 دووەم: حكومەت ئەمە بەیاسا  ڕێك بخات و بەردەوام لێپرسینەوەو بەدواداچون بكات ، نەك وەك ئێستا هەرچی بیەوێت خەستەخانە بكاتەوەو هەرچی بیەوێت دەرمانخانەبكاتەوەو دەرمانی كوالێتی خراپ و بەسەرچوو بفرۆشن .
 لە ئێستادا كە ناو بەناو موچە دەدرێت پزیشكەكان بە گشتی و پزیشكەپسپۆر ِو شارەزاكان بەتایبەتی بەیانیان لە دوای سەعات 8ی بەیانی  سەردانێكی سەرپێی نەخۆشخانە حكومیەكان دەكەن و بە خێرایی نەخۆشەكان بەسەر دەكەنەوە .   هەر كە سەعات بوو بە دووی پاش نیوەڕۆ  هەندێكیان زوتریش ، خەستەخانە چۆڵ دەكەن و  بە پەلە بەرەو نورینگەكانیان  یان خەستەخانە ئەهلیەكان دەرۆِن و خەستەخانە  حكومیەكان پەپوی  تییدا دەخوێنێت وچۆڵاَ دەبێت لەپزیشك . 
بە وردی سەرنج بدەن كارەسات لێرەوە دەست پی َدەكات : پزیشكێكی پسپۆڕ بەیانی لانی كەم دوو تا سێ سەعاتێك دەچێتە خەستەخانەی حكومی . لەوانەشە  نەشتەرگەریشی هەبێت . پاش نیوەرۆ دەچێتە نورینگەكەی  خۆی یان خەستەخانەیەكی ئەهڵی .  لەم بەینەدا لەوانەیە كارەساتی كتو پڕ ڕوبدات و  داوا لە فڵان پزیشكی پسپۆڕ دەكەن  فریاكەوێت . هەندێك لە پزیشكە پسپۆر و شارەزاو بەناوبانگەكان ، ڕۆژی وا هەیە 80 نەخۆش زیاتر دەبینێـت . بیر بكەرەوە چۆن بینێك دەبێت ؟ 
هەمان ئەو پزیشكە پسپۆڕە بەناو بانگە بۆ بەیانی وانەشی هەیە لە كۆلێجی پزیشكی . باشە پزیشكێك ڕۆژی پێشو ئەوەندە ماندو و هیلاك وسەرقاڵ و مێشك چەنجاڵ بوبێت، چۆن دەتوانێت وەكوپێویست وانەی ئاوا گرنگ  بڵێتەوە و خوێندكار سودی باشی لێ وەرگرێت ؟ لە وڵاتانی پێشكەوتوی جیهاندا ئەوانەی وانەی  پزیشكی دەڵێنەوە زوربەی كاتیان  هەر بۆ ئەوە تەرخان دەكەن و بەردەوام لە ڕێگای ئینتەر نێتەوە ، بەدوای زانیاری نوێدا دەگەڕێن و نورینگەیان نییەو شەوی 80  نەخۆش نابینن .
ئەوپزیشكانەی  تازە دەرچون موقیمن لە خەستەخانەكان ، زۆرترین ئەركیان لەسەرشانە .ئەوانە خەستەخانەكان بەڕێوە دەبەن و پزیشكە پسپۆڕەكان تەنها چەند سەعاتێك لە بەیانیاندا سەردانی خەستەخانەكان دەكەن و باقیاتی كارەكە دەكەوێتە ئەستۆی پزیشكە موقیمە تازە دەرچوەكان . 
 بیر دەكەنەوە دوای ئەوهەموو ساڵانەی خوێندن و شەو نخونیە ، موچەكەیان ناگاتە موچەی كارمەندێكی ئاسایش . كەواتە چۆن حەماس و ئارەزوی كاریان بمێنێـت .  ئەوپزیشكانە دەبن بە زەرەرمەندی یەكەم و دەبنە قوربانی ئەو سیستمە خراپەی كە هەیە و هیچ حەماسێكیان بۆ كاركردن و خزمەتی نەخۆش نامێنێت. واتە ئەوانیش هەمیشە لە بیری  ئەوەدان  خێرا ببنە خاوەنی نورینگەو تاقیگەو  دەرمانخانەو سەنتەری تیشك و سۆنار لە پێناوی دەسكەوتی ماددیدا .
 كەواتە لێرەدا ئەوەندەی لایەنی دەسكەوت و بازرگانی گرینگی دەبێت ئەوەندە لایەنی مرۆڤایەتی گرینگی نامێنێـت و بەو هۆیەوە كەرتی تەندروستی ڕۆژ بە ڕۆژ بەرەو وێرانەتر دەڕوات و  هەمو حكومەت خۆی لێی بەرپرسیارە . مەبەستی  من لێرەدا ئەوەیە بایەخی باشتر بە پزیشكەكان بدرێت و ژیانیان مسوەگەر بكرێت  بۆئەوەی ئەوانیش باشترین خزمەت بە نەخۆشەكان  بكەن .كاری پزیشكی كارێكی تایبەتەو  بە هەمووكەسێك ناكرێت  . 
 حكومەت نابێ ڕێگا بدات   ئەو كەرتە لەژێر كۆنترۆڵ دەرچێت و ببێتە  بوارێكی بازرگانی  لە ڕێگای ئەوەی ژیانی پزیشكان و كارمەندانی  بواری پزیشكی باش بكات  بە جۆرێك كە پێویستیان بەوهەموو  هەڵپە هەڵاپە نەبێت بەدوای پارەداو ئەو كات  حكومەت دەتوانێت هەموو كارمەندان پابەند بكات بە دەوامی تەواوەو كردنەوەی دەرمانخانەو تاقیگەو نورینەگەكانیش  سنوور دار بكات و بیانخاتە  ژێر چاودیری وردەوەو باجی تەواویشیان لێ‌ وەرگرێت  .

ساڵح ژاژڵه‌یی

ئایا میتی توركی لەسلێمانی چالاكە؟!

لەماوەی هەشت مانگی رابردودا، سێ‌ هەوڵی تیرۆر كردنی پەنابەرانی كوردی باكور لەناو شاری سلێمانی تۆمار كراوە، ئەم تیرۆرانە ئەوە دەردەخات كە دەستی میتی توركی لەكوردستاندا كراوەیەو لەهەر كوێدا بۆی بكرێ‌ تیرۆرو كوشتاری کورد دەكات.

کاتژمێر 11:30ی شەوی 17ی ئایار، دوو چەکداری دەمامکدار، لەیەکێک لەقەرەباڵغترین شەقامەکانی سلێمانی كە شەقامی بەختیارییە، لەسەر ماتۆرێکەوە زەکی چەلەبیان دایە بەر دەستڕێژی گوللـە‌و چوار فیشەكی بەركەوت، کە هاوڵاتییەكی باکوری کوردستان بو.

دوای مانەوەی بۆ ماوەی ١٧ کاتژمێر لەنەخۆشخانە، زەکی ئێوارەی ١٨ی ئایار بەهۆی سەختیی برینەکەیەوە گیانی لەدەستدا.

زەکی چەلەبی تەمەنی 49 ساڵ‌و ماوەی 12 ساڵ بو بەهۆی بڕیاری دەستگیرکردنییەوە، لەشاری وانەوە پەنای بردبوە بەر شاری سلێمانی‌و خاوەنی خواردنگەی دەنیز بو لەشەقامی بەختیاری، هاوکات سەرۆکی كۆمەڵەی کرێکارانی میزۆپۆتامیا KKM بو.

ئەم روداوە بەدوای ئەوەدا دێت كە لە16ی ئەیلولی ساڵی رابردو هێرش کرایە سەر پەنابەرێکی سیاسی باکوری کوردستان بەناوی “فەرهاد بارش” لەگەڕەکی شەکرەکەی شاری سلێمانی‌و فیشەکێک بەر ملی کەوت‌و بریندار بو، سەرلەبەیانی 17ی ئەیلولیش هەڤاڵێکی کوردی باکور “یاسین بولوت” لەگەڕەکی چوارچرا بەچوار گولـلە تیرۆر کرا.

ئەمە جگە لەوەی لەهەلومەرجێكی نادیاردا چەند حاڵەتێكی گیان لەدەستدانی كەسانێك هەن كە پەیوەندیی نزیكیان لەگەڵ پەكەكە هەبوە یاخود هاوكاری مادی‌و مەعنەوی رۆژئاوای كوردستانیان كردوە، وەك حاڵەتی گیان لەدەستدانی “فوئادە رەش – فوئادی سۆلیدارێتی”، كە كەسوكارەكەی تا ئێستاش لەشێوەی گیان لەدەستدانەكەی بەگومانن كە لەڕێگەی شارباژێڕ ئوتومبێلەكەی كەوتە كەنەلانێكی قوڵەوەو گیانی لەدەست دا، كەسوكارەكەی پێیانوایە گیان لەدەستدانەکەی روداوێکی هاتوچۆی ئاسایی نەبوەو فوئاد بەپیلانی میتی توركی کوژراوە، لەبەرئەوەی بەردەوام هاوكاری رۆژئاوای كوردستانی كردوە‌و كۆمەكی بۆ کۆكردونەتەوە.

زەكی چەلەبی كە ئەندامی هەدەپە-یە، بەرپرس‌و پەرلەمنتارانی ئەو پارتە زۆر مەبەستیانە بكەرانی ئەو “كارە تیرۆریستییە” لەلایەن دەسەڵاتدارانی كوردستانەوە ئاشكرا بكرێن‌و روبەڕوی دادگاو سزادان بكرێنەوە، بۆ ئەو مەبەستەش دوو پەرلەمانتاری هەدەپە گەیشتونەتە شاری سلێمانی‌و وا بڕیارە لەگەڵ بەرپرسانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان كۆببنەوە.

بەپێی ئەو هەواڵانەی بڵاوكراونەتەوە، ئەو دو كەسەی تەقەیان لەزەكی چەلەبی كردوە‌و ئەنجامدەری ئەو “كارە تیرۆریستییە”ن، لەسلێمانییەوە بەرەو هەولێر هەڵاتون.     

کەجەکە لەبارەی تیرۆرکردنی زەکی چەلەبی لەبەیاننامەیەکەدا رایگەیاندوە کە “بەئەنقەست هەوڵی ئەوە دەدەن شاری سلێمانی بکەنە ناوەندی کوشتاری سیاسی‌و پەنابەرانی سیاسی لەباشوری کوردستان بەهاوکاری دەوڵەتی تورک‌و پەدەکە تیرۆردەکرێن‌و بکوژانی سلێمانی بەرەو هەولێر هەڵدێن‌و ئێستا هەولێر بووەتە ناوەندی پاراستنی بکوژانی کورد”.

ئەمە لەكاتێكدایە كە بەدوای روداوی تیرۆركردنی زەكی چەلەبی-دا، هێزێكی ئاسایش گەیشتونەتە شوێنی روداوەكەو دەستیان گرتوە بەسەر كامێراكانی چاودێری خواردنگەی دەنیزو كامێرای دوكان‌و شوێنەكانی دەوروبەریدا، بەڵام تاوەكو ئێستا دەزگا ئەمنییەکانی سلێمانی هیچ ڕوونکردنەوەیەکیان لەسەر ئەو روداوە بڵاونەکردوەتەوەو هیچ کەسێکیش بەو تۆمەتە دەستگیر نەکراوە.

بەپێی زانیارییەكان سوپای توركیا سەرباری ئەوەی چەندین بتكەی سەربازی لەناوچە جیاوازەكانی هەرێمی كوردستان دامەزراندوە، هاوکات میتی توركیش وەک هەمو دەزگا هەوالگرییەکان پەیوەندییەکی تۆكمەی لەگەڵ دەزگای پاراستن‌و زانیاری گۆڕینەوەی لەگەڵ دەزگای زانیاری‌ هەیە‌و خاوەنی چەندین بنکەی نهێنی‌و شاراوەن لەناو شارەكانی كوردستان‌.

میتی تورکی لەهەرێمی کوردستان لەجموجۆڵێكی فراواندانەو لەزۆر رێگەو كەناڵەوە چالاکە، هەر لەكۆمپانیا‌و بازرگانانەوە بگرە تا دەگات بە بەشێك لەسەرۆك عەشرەت‌و كۆنە مستەشارەكان‌و دەیەوێ‌ هەمویان بخاتە خزمەتی ئەجنداكانی دەوڵەتی توركەوەو لەجەنگی دژ بەهەوادارانی پەکەکەو پەنابەرانی ئازادیخوازی كوردی باکور لەهەرێمی كوردستان بەكاریانبهێنێت.

ئەو تیرۆرانەی لەشاری سلێمانی‌و شارەکانی دیکەی هەرێمی كوردستاندا دژ بە پەنابەرانی كوردی باكور كراون، هەمو بەڵگەو ئاماژەكان روەو ئەو ئاڕاستەیەن بەسەرپەرشتی میتی توركی ئەنجامدراون، دەوڵەتی توركیا كە لەسەر بنەمای نكوڵی كردن لەبونی كورد بنیاتنراوە، بونی هەر كوردێكی ئازادو سەرفراز بەمەترسی دەزانێ‌‌و خوازیارە لەهەر کوێ بێت تیرۆری بكات.

مناڵەکەتان پارچە پاچەکرد، واز لە وورد و خاشکردنی خێزانەکەی بهێنن .

کەس لە دەربڕینە ساردەکانی باوکی (لیا) تێنەگات، ئێمە باش تێدەگەین ‌ کە چ فشارێکی ئەفسوناوی لە پشتەوەی تۆمەتبارکردنی رۆڵەکەیەوە خۆی حەشارداوە، کەس هەست بە چاوی غەمگینی کاک علی نەکات ئێمە باش هەستدەکەین، چ ترسێک بە ووشە و فۆنەتیکەکانیەوە دیارە !
لێگەڕێن با ئەو پیاوە ماندووە جەرگسوتاوە بچێتە ماڵەوە و چیتر مایکی مەخەنە بەردەمی، لێیگەڕێن با دەرگا لەسەر خۆی دابخات و لەگەڵ فرمێسکەکانی بژی ! دەبێت ئێوە لە رووداوی ئاوا زیاتر هەست بەم یارییە ناشیرینانە بکەن، چەندە بێ بەزەییانە مناڵەکانمان پارچە پارچە دەکات و خێزانەکانیشیان ناچاردەکا شەر عیەت بەم بەربەریەتە بدات.
ئازیزم کاک علی باوکی لیا،(لیا) نە نەخۆشی دەروونی هەبووە نە مناڵێکی لەو تەمەنە توانای ئەوەی هەبووە بەسەر تەڵبەندێکی زیاتر لە دوومەتری خۆی هەڵبدات تا خۆی بگەیەنێتە لای سەگەکان، نە خاوەنی سەگەکانیش ماڵی هەژار و فەقیرن !
ئەوە بێ باکی و گوێنەدانی بەرپرسانە بەژیان و ئەمنیەتی ئەو کۆمەڵگایە، لەپێناو حەز و غەریزەکانیان ئامادەن گیانی هەزارانی وەکو (لیا) بخەنە مەترسییەوە و شتێکیش نابینین بەناوی سزا و یاسا و لێپرسینەوە .
٣٠ دانە ساڵە بە پلان و پارە و پەروەردە و ئاگر و ئاسن و ئایین، کار لەسەر وورد و خاشکردنی ناخ و دەروونی ئەو کۆمەڵگایە دەکرێت و بێ ڕەحمانە نەفسیەت و شەخسیاتی تاکەکان هەنجن هەنجن دەکرێت، شوێنەواری ستەمکارییەکی دڕندە بە رووخساری هەموو ماڵ و خێزان و کوچە و کۆڵانێکدا بە گەورەیی دیارە، رۆژانە دەسەڵات و هێزێکی دوور لە هەموو پرەنسیپێکی ئینسانی و ئەخلاقی، پێچەوانە بە هەموو یاسا و رێسا نێودەوڵەتیەکان، ناکۆک بەهەموو بەهاکانی کۆمەڵگایەکی نۆرماڵ، خۆی نمایشدەکا و وێنەی زاڵمانەی خۆی نیشانمان دەدات.
پیاوە دڵشکاو و دڵسوتاوەکان دەکرێن بە خۆفرۆشیش ! ئیتر ئێمە برینەکانمان بوو بە رقێکی ئەستوور.

بەشدار عوسمان:

بۆ فشار خستنە سەر دەسەڵات کەمپینێک بۆ پشتیوانى لەنەخۆشخانەى هیوا راگەیەنرا

ژمارەیەک ریکخراوەکانى کۆمەڵگەى مەدەنی و چالاکوان و رۆژنامەنوس و کەسایەتى و چین و توێژە جیاوازەکان کەمپینێکیان بەناونیشانى” شەوێک مانەوە بۆ پشتیوانى لە نەخۆشخانەى هیوا” راگەیاندوە.

شەدە بەشیر ئەندامی دامەزرێنەری دەستەی داکۆکیکردن لە نەخۆشخانەی هیوا بەشارپرێسی وت” ئامانجی ئێمە فشارە لەسەر هەردوو حکومەتی هەرێم و عێراق بۆ پڕکردنەوەی کەموکورتییەکان و پێداویستی نەخۆشخانەى هیوا”

ئاماژەى بەوەشکرد، جیاوازی کەمپینەکە ئەوەیە ئیشکردنە لەسەر کەموکورتییە ستراتیژییەکان بۆ مەودایەکی دورودرێژ.

شەدە بەشیر دەشڵێت”ئەرک و دەسەڵاتی هەردوو حکومەتە کە بەدەنگمانەوە بێن بۆدروستکردنی ببیناو  پیداویستیەکانی تر بۆ نەخۆشخانە”.

دەستەی داکۆکیکردن لە نەخۆشخانەی هیوا لە یاداشتێکدا داوایانکرد، حکومەتى هەرێم و عێراق بە ئەرکى خۆیان هەستن و کەمووكوڕییەکانى نەخۆشخانەکە پڕ بکەنەوە، ئاماژەیان بەوەشکرد: پێویستە لەڕێگەى یاساوە فشار بخرێتە سەر خاوەن کارگەکان، تاوەکو سیاسەتی ژینگە پارێزى پەیڕەو بکەن.

 لەبەردەم بیناى نەخۆشخانەى هیوا-ى تایبەت بە تووشبوانى شێرپەنجە لە شاری سلێمانى دەستەی داکۆکیکردن لە نەخۆشخانەی هیوا، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا یاداشتێکى هەشت خاڵیان خستەڕوو، کە یاداشتەکەش لەلایەن بەهار مونەزیر، ئەندامى دەستەکەوە خوێنرایەوە.

لە سەرەتاى قسەکانیدا بەهار مونەزیر وتى: نەبوونی بڕی پارەی پێویست، نەبوونی دەرمان، بوونى گرفت ئامێرەکانى سی تی سکان و ئێم ئاڕ ئای و هەموارنەکردنەوەى یاسای ژمارە ١١ی ساڵی ٢٠١٣، کە لەکاتێکدا دەرچووە تەنها ٥٠ نەخۆش سەردانی نەخۆشخانەی هیوایان دەکرد، بەڵام لەئێستادا لەسەرتاسەری عێراقەوە سەردانی نەخۆشخانەکە دەکەن، هەربۆیە پێویستە حکومەتى هەرێم و عێراق بە ئەرکى خۆیان هەستن و کەمووكوڕییەکانى نەخۆشخانەکە پڕ بکەنەوە.

بەهار مونەزیر ئاماژەى بەوەشکرد: هۆکاری زیادکردنی شێرپەنجە پیسبوونی ژینگە و کەمی وەرزشکردنە، هەربۆیە پێویستە لەڕێگەى یاساوە فشار بخرێتە سەر خاوەن کارگەکان، تاوەکو سیاسەتی ژینگە پارێزى پەیڕەو بکەن.

لە بەشێکى دیکەى یاداشتەکەدا هاتبوو: نەبوونی دەرماڵەی پێویست بۆ پزیشک و کارمەندەکان و دانەمەزراندنى کارمەندە خۆبەخشەکانى ناو نەخۆشخانەکە، کە ڕێژەى لە ٤٠% ى توانا مرۆییەکانی هیوا پێک دەهێنن و لە هەمانکاتیشدا کەمى شوێن بۆ نەخۆشەکان و بچوکی بیناى نەخۆشخانەکە بەشێکى دیکەن لەگرفتەکانى نەخۆشخانەى هیوا.

دەستەی داکۆکیکردن لە نەخۆشخانەى هیوا داوایانکرد، کە بە زوترین کات پەرلەمانی هەرێمى کوردستان لەڕێگەى ڕەشنوسێک، کە نەخۆشخانەکە ئامادەی کردووە، میکانیزم و ڕێنمای خەرجکردنی داهاتی سندوقی کۆمەک پەسەند بکات و لە هەمانکاتیشدا پێویستە سەنتەری دەستنیشانکردنی پێشوەختەی نەخۆشی شێرپەنجە بکرێتەوە.

لە کۆتایش یاداشتەکەدا ئاماژەبەوەکرابوو: داواکارین لە ڕێگەى وەزارەتی تەندروستی حکومەتى هەرێم و میدیاکانەوە هۆشدای بڵاوبکرێتەوە لەسەر زیانەکانى کێشانى نێرگەلە و جگەرە.

جێگەى ئاماژەیە، ماوەیەکە نەخۆشخانەى هیواى تایبەت بە شێرپەنجە لە شارى سلێمانى، بەهۆى کەمى کارمەند و پزیشک و نەبوونى بودجەى پێویستەوە چەندین جار کەمپەینى هاوکارى و بەدەمەوە هاتنى چارەسەرى گرفتەکانی ئەو نەخۆشخانەیە ڕاگەیەندرا، بەڵام وەک بەرپرسانى نەخۆشخانەکە و چالاکوانان دەڵێن: گرفتەکان بەردەوامن.

 

ئەو سێ گەنجەی هیوایان پێ بەخشیم

عەلی مەحمود محەمەد:
پێش ساڵانی 2010, ئەو كاتەی سەرگەرمی چالاكییەكانی ناوەندی چاك بووم لە گەڵ سەدان كەسی هاوڕێم , لە كوردستان سێ گەنجی جیڤاراییم ناسی, سەرەتا شێخ سدیق ئێوارەیەك لە شاری كەركووك گەنجێكی پێم ناساند كاسكێتێك بە وێنەی جیڤارای لەسەر بوو بەناوی سۆرانی مامە حەمە, سەیرم كرد هیواكانی سۆران, هیوای كازیوەی بەیانە, ئەوەندە رون دەڕوانێتە ژیان, ئیتر سۆران بووە هاوڕێی گیانی بە گیانیم, دوا پەیامی ژینی نیوكاژێرێك پێش مەرگی بۆ منی نارد , فریا نەكەوتم دوا ئارەزووی وەرگرم , كاوەش هەروا تا بڵێی سور, سورتر لە چۆڕاوی خوێنی, گەشتر لە جیڤاراكەی سەردڵی, بەحەسرەتتر لە تامەزرۆی ژیانی هەژارانەی گەرمیانییەك , سەردەشتیشم لە كۆبونەەیەكی چاك ناسی, لە گەڵ كۆمەڵێك گەنج, هێندە گەش و جوان و بە ئیرادە بوون, نازانم كامیان لەوی تر پڕ ئومێدتر بوو بۆ ژیان, كامیان خێراتر بوو لە بڵێسەی نیگای باز, هۆ هۆ سەردەشت, ئەوەندە گەش و پڕ لە ئومێد بوو, زیاتر لە ئومێدی ئەوێ ساڵی جوتیارانی دەشتی هەولێر , تا خۆی لە باوەشی گردە عازەبانەكە بینییەوە.
ئەوێ رۆژێ چاك تاكە ئومێدی گەنجە یاخییەكان بوو, ئەوانەشی مان ئەوڕۆ بە رێكەوت دەژێن.
تاوان ئەم سێ گەنجەی ئومێدی منیان لێسەندمەوە, تاوانباریش تا هەنووكە لە سزا دەربازن, هەرسێكیان لەزۆر شتدا هاوبەش بوون, هەژار بەڵام لە مێشكدا دەوڵەمەند, یاخی لە زوڵم بەڵام میهرەبان و دەستەمۆ لە عەشق, ناڕازی لە ستەم بەڵام كۆیلەی نازی باوەشی دایكە سەربەرزەكان, هوشیار بە هوشیاری چینایەتی, جیڤارایست, ئازادی و عەدالەت لە نیگاكانیان دەباری, لە نینۆكەكانیان دەچۆڕی, هەناسەیان ئومێدی لێ دەتكا , كە ئەوانم ناسی وتم نا هێشتا ئاوات ماوە بۆ جیهانێكی عەدالەت.
خۆشەویستانم سەردەشت و كاوەو سۆران, یاداوەری ئێوە هەمیشە لە دڵمدایە, لە باوەڕو ویژدانمدایە, رێگای هیواكانتان چەندە سەخت و دوربێت, بە زەڕە لێی لانادەم , بنوون بە ئارامی لە پاڵ مامۆستاكەتان هاوڕێی سەر كڵاو دڵەكانتان, ئەگەر بە جەستە دنیایەك فرسەخ لێوەی دوورن, بەڵام لە ژێر باڵی ئەودا , لەم مەڵبەندی رەشایی و نا ئومێدییە هیوا دەچێنن .

لە ماوەی ساڵێکدا نزیکەی نۆ هەزار گەنج لە ئیدارەی راپەڕین کۆچیانکردووە

ساڵی رابردوو نزیکەی نۆ هەزار گەنج لە ئیدارەی راپەڕینەوە بەرەو ئەوروپا کۆچیانکردووە، 41 کەس لە ئاودا خنکاون و تەنیا تەرمی نۆ کەسیان دۆزراونەتەوە، کەچی بۆ ئەمساڵ ژمارەیێکی زیاتر لە گەنجان نیازیان بە کۆچکردن هەیە.
هەڵوێست قادری تەمەن 32 ساڵ، خێزاندارە و دوو منداڵیشی هەیە، ئەو فەرمانبەری گرێبەستی بەڕێوەبەرایەتیی ئاوی رانیەیە و مووچەی مانگانەشی 450 هەزار دینارە، ئەگەرچی پارەی رێگەی ئەوروپای نییە، بەڵام ئامادەکاریی کردووە قاچاخچییەکان بە قەرز و بەنێو رووباری ئیجەدا بیبەنە ئەوروپا.
هەڵوێست قادر بە رووداوی گوت، “تەواوی ئامادەکاریم کردووە، ڤیزای تورکیام وەرگرتووە، شوکر قاچاخچییەکان بەڵێنیان داوە ئەمساڵ کەفیلێکت هەبێ بە قەرز دەتبەن، من لێرە مووچەکەم بەشی چی بکات؟ دایبی بکڕم، شیر بکڕم، دەڕۆم باشترە.”
بەپێی ئاماری پەنابەرە گەڕاوەکانی ئەوروپا، ساڵی 2021 هەشت هەزار و 803 کەس لە ئیدارەی راپەڕین بەرەو ئەوروپا کۆچیانکردووە، 90٪یان گەیشتوون و 41 کەسیشیان لە رێگەدا بوونەتە قوربانی.
بەکر عەلی، سەرۆکی کۆمەڵەی پەنابەرەگەڕاوەکانی ئەوروپا دەڵێت، “بەپێی ئەو بەدواداچوونانەی ئێمە، ئەمساڵ لە سەرووی 15 هەزار کەس دەڕوات، چونکە لەمساڵدا قاچاخچی بە ئاشکرا گەنج هاندەدات و دەڵێن، یەختی نوێمان کڕیوە. لەم رۆژانە خانەوادە هاتووەتە لای ئێمە دەڵێت، کوڕەکەم گوتوویەتی خانووم بۆ بفرۆشن بچمە ئەوروپا، ئەگەر نا خۆم دەکوژم.”
لە نووسینگەکانی ڤیزا و فڕۆکەوانی رانیە، پاسپۆرتی گەنجان لە نۆرەی وەرگرتنی ڤیزای تورکیا بە ئاشکرا بەرچاو دەکەوێت. عەبدوڵڵا عومەر، خاوەن نووسینگەیەکە و باسی لەوە کرد، “رۆژانە فشاری زۆرمان لە سەرە بۆ داواکاری ڤیزای تورکیا، کۆنسوڵخانە بە مەرج ڤیزا دەدات، ئەگەر نا رۆژانە دەیان کەس دێن و داوای ڤیزا دەکەن.”
لە ساڵی 2021، 28 هەزار و 803 کەس لە هەرێمی کوردستان بەرەو ئەوروپا کۆچیان کردووە، 21 هەزار و نۆ کەس گەیشتوونەتە وڵاتانی ئەوروپا، 151 کۆچبەریش لە رێگەدا گیانیان لەدەستداوە.

له‌هەرێمی کوردستان میت‌و سی ئای ئه‌ی‌و موساد له‌گه‌ڵ پاراستن كار ده‌كه‌ن

بەسێ هۆزات، هاوسەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەری کەجەکە ئاماژە بەوە دەکات پارتی، دەستی ئەمەریکاو تورکیاو ناتۆو ئیسرائیلی لەهەرێمی کوردستان‌و عێراقدا کردوەتەوەو ئەمەش جێی نیگەرانی ئێرانە، ئەو دەڵێت “له‌هەرێمی کوردستان میت‌و سی ئای ئه‌ی‌و موساد له‌گه‌ڵ پاراستن كار ده‌كه‌ن”.

ماوەیەکە بەرپرسانی کەجەکەو هەموو ئەو میدیانەی لەپەکەکەوە نزیکن رەخنەی توند ئاڕاستەی پارتی دەکەن‌و تۆمەتباری دەکەن بەوەی کە هاوکاری تورکیاو هێرشەکانی سوپای تورکیایە بۆ سەر گەریلاکانی پەکەکە، بەسێ هۆزات هاوسەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەری کەجەکە لەمبارەوە بەڕۆژنامەی “یەنی ئۆزگور پۆلیتیکا”ی راگەیاندوە کە “توركیا له‌ناوچه‌كه‌ سیاسه‌تی هه‌ژمۆنخوازانه‌ی عوسمانی-نوێ به‌ڕێوه‌ده‌بات. هه‌وڵ ده‌دات كاریگه‌ری له‌سه‌ر ته‌واوی ئه‌و جوگرافیایه‌ دابنێت كه‌ له‌ ژێر ده‌ستی عوسمانیاندابوو. له‌ هه‌مان كاتدا ده‌یه‌وێت خۆی بگه‌یه‌نێته‌ سنووره‌كانی میساقی میلـلی، به‌ده‌ستهێنانی موسڵ و كه‌ركوكی بۆخۆی كردووه‌ به‌ ستراتیژییه‌كی بنچینه‌یی. به‌ پشتگیری پارتیی هاوكاری، ده‌یه‌وێت ئه‌و ئامانه‌ی خۆی بپێكێت. ئه‌و ستراتیژی و سیاسه‌ته‌ی توركیا بێگومان بۆ ئێران كه‌ له‌ هه‌رێمه‌كه‌ هه‌وڵی هه‌ژمۆنخوازی به‌ڕێوه‌ده‌بات مایه‌ی نیگه‌رانییه‌. خۆی له‌ خۆیدا له‌ نێوان ئێران و توركیادا به‌ درێژایی مێژوو به‌رده‌وام ململانێی هه‌ژمۆنخوازیی هه‌رێمی به‌ڕێوه‌چووه‌. بڵاوبوونه‌وه‌ی توكیا له‌ هه‌رێمه‌كه‌ كه‌ وڵاتێكی ناتۆیه‌ و هه‌وڵ ده‌دات به‌ پشتیوانی پارتی ئه‌وه‌ بكات، بێگومان له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئێراندا نییه‌”.

بەسێ هۆزات راشیگەیاندووە “دیاره‌ سیاسه‌ته‌كانی پارتی له‌ به‌غداش ئێرانی نیگه‌ران كردوه‌، له‌ دژی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆی ده‌بینێت. پارتی چه‌ند ساڵه‌ به‌ پشتیوانی ئه‌مریكا و توركیا سیاسه‌تی پارچه‌كردنی شیعه‌ به‌ڕێوه‌ده‌بات. به‌ پارچه‌كردن و درزخستنه‌ناو شیعه‌وه‌ ده‌یه‌وێت به‌رامبه‌ر ئێران بوه‌ستێته‌وه‌. پارتی هاوكات له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ ئه‌م كاره‌ ده‌كات، هه‌روه‌ها ئه‌مریكا و توركیاش له‌ باشوری كوردستان ده‌گۆڕێت بۆ هێزی باڵاده‌ست. ده‌زانرێت كه‌ له‌سه‌ر داوای پارتی، ئه‌مریكا كاتێك كه‌ سه‌ربازانی خۆی له‌عێراق كشانده‌وه‌، له‌ باشوری كوردستان جێگیری كردن. ئه‌مریكا هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی خۆی له‌ باشوری كوردستان زۆر زیاد و به‌هێز كردوه‌. به‌هه‌مان شێوه‌ پارتی ده‌وڵه‌تی توركی فاشیستی كه‌ ئه‌ندامێكی ناتۆیه‌ له‌ باشوری كوردستان كردووه‌ته‌ هێزێكی كاریگه‌ر. ئێستا نزیكه‌ی ٥٠ باره‌گای سه‌ربازی توركیا له‌ باشوری كوردستان هه‌یه‌. ئه‌و باره‌گایانه‌ له‌ هه‌مان كاتدا باره‌گای ناتۆن. له‌ هه‌موو شوێنێك میت، سی ئای ئه‌ی و موساد رێكخراون و له‌گه‌ڵ پاراستن كار ده‌كه‌ن. ده‌كرێت كه‌ ئێران هه‌موو ئه‌و رووداوانه‌ له‌ دژی خۆی به‌ نه‌رێنی ببینێت. ده‌توانرێت بوترێت كه‌ هێرشی موشه‌كی بۆ سه‌ر هه‌ولێر په‌یوه‌ندی راسته‌وخۆی به‌و رووداوانه‌وه‌ هه‌یه‌”.

هاوسەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەری کەجەکە دەڵێت “ئاشكرایه‌ كه‌ ئێران ئه‌وه‌ له‌ دژی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی داده‌نێت كه‌ ئه‌مریكا، توركیا و ئیسرائیل له‌سه‌ر ده‌ستی پارتی له‌ عێراق به‌هێزده‌كرێن. راستیه‌كه‌ كه‌ ئه‌مریكا بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆی، بۆ ئاسایشی ئیسرائیل له‌ ناوچه‌كه‌ زۆر به‌ گرنگی ده‌زانێت كه‌ ئێران لاواز ببێت، رژێمی ئیسلامی ئێران بگۆڕدرێت و ئێران له‌ ناو سه‌رمایه‌ی جیهانیدا بتوێنرێته‌وه‌. ئه‌مریكا بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌مه‌ ده‌سته‌به‌ر ببێت چه‌ندین ساڵه‌ گه‌مارۆی ئابووری و سیاسی به‌سه‌ر ئێراندا ده‌سه‌پێنێت. كوشتنی قاسم سوله‌یمانی له‌ به‌غدا په‌یامێكی سه‌رنجڕاكێشه‌ بۆ ئێران كه‌ ئه‌مریكا و ئیسرئیل ده‌توانن چی بكه‌ن. هێرشی موشه‌كی بۆ سه‌ر هه‌ولێریش وه‌ك په‌یامی ئێران به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌مریكا، ئیسرائیل، توركیا و پارتی ده‌توانرێت هه‌ڵبسه‌نگێنرێت”.  

بەسێ هۆزات، هاوسەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەری کەجەکە لەبەشێکی دیکەی گفتوگۆکەیدا لەگەڵ “یەنی ئۆزگور پۆلیتیکا” ئاماژە بەوە دەکات کە پارتی دیموکراتی کوردستان لەهەوڵی ئەوەدایە باشور بکاتە پارێزگایەکی فەرمیی تورکیاو تورکیاش دەیەوێت باشور بکاتە پارێزگایەکی خۆی و یەکێک لەبارزانییەکانییش بکاتە والی، ئەو دەڵێت “پارتی لەگەڵ تورکیادا چەند ڕێککەوتنێکی جدیی کردووە. دەیەوێت نەوت و گاز لەباشووری کوردستان لە رێگەی تورکیاوە بۆ ئەوروپا بگوێزێتەوە، ئەمریکا و ئەوروپاش پشتگیری لەوە دەکەن. هەندێک لێکدانەوە دەکرێت، کە دەیانەوێت قەیرانی غاز بەهۆی شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیاوە بەو شێوەیە لەگەڵ هەندێک لایەن دا چارەسەر بکەن. ئەو لێکدانەوەیە تەنها بەشێکە لە ڕاستییەکە. پارتی (پەدەکە) چەندین ساڵە نەوت و گازی باشوور بە تورکیا دەفرۆشێت. خۆیان ئەوەیان ئاشکراکردوە، کە لەو بوارەدا گرێبەستێکی ٥٠ ساڵەیان کردووە. ئەمەش هۆکارێکی گرنگە بۆ کێشەکانی نێوان عێراق و یەکێتی و پارتی”.

دەشڵێت “تورکیا پشت بەو ڕێککەوتنانە دەبەستێت و هەوڵدەدات هەتا موسڵ و کەرکوک سەروەری و باڵادەستیی سیاسی و سەربازی بەدەستبهێنێت. بەو شێوەیە دەیەوێت بگاتە سنوورەکانی میساقی میلی، کە ئامانجی سەدان ساڵەی ئەوانە. دەیەوێت هەموو باشوور و ڕۆژئاوا داگیر بکات و لە داهاتوودا، کە هەلومەرج و دۆخی لەبارەی سیاسی و گونجاوی بۆ ڕەخسا، بە تەواوی دەست بەسەر ناوچە داگیرکراوەکان دا بگرێت. ئەمە ئامانجی ستراتیژیی تورکیایە، کە دەیەوێت ئەوە بە داگیرکاری بەدەست بهێنێت، خۆگەیاندنە  بە سنورەکانی میساقی میلی. لەبەر ئەوەی پەکەکە بە گەورەترین بەربەست لە بەردەم ئەو ئامانجە ستراتیژییەدا دەزانێت، لەناوبردنی پەکەکەی بۆ خۆیان کردووتە ئامانجێکی هەمیشەیی. هەر خۆی پەکەکە وەک دیوارێکی گەورە لە بەرامبەر سیاسەتی پاکتاوکردن و داگیرکەری و دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەتی تورکی داگیرکەری پاکتاوکەردا ڕاوەستاوە”.

بەسێ ئاماژە بەوەش دەکات کە پارتی پشتیوانی لە پلانی تورکیا دەکات بۆ گەیشتن بەسنورەکانی میساقی میلی‌و بەپێی ئەو پلانە ڕێککەوتوون باشووری کوردستان بکەنە پارێزگایەکی تورکیا، ئەو دەڵێت “بەهۆی ئەو ڕێککەوتنە نهێنییەوە، پارتی دیموکراتی کوردستان بە شێوەیەکی چالاک پشتیوانی لە داگیرکاریی دەوڵەتی تورک لە باشور و ڕۆژئاوای کوردستان دەکات و هەوڵ دەدات زەمینەیەکی شەرعی و رەوا  بۆ داگیرکەران دروست بکات. تورکیا دەیەوێت بە داگیرکاری و دەستبەسەرداگرتن باشووری کوردستان بکاتە پارێزگایەکی تورکیا و یەکێک لە بارزانیەکانیش بکاتە پارێزگار و والیی ئەو پارێزگایە. ئاشکرایە، پەدەکە و تورکیا لەسەر ئەو بابەیە ڕێککەوتوون”.

دەشڵێت “تورکیا بە پشتیوانی پارتی دیموکراتی کوردستان بەشێکی گرنگی باشووری داگیرکردووە. ژمارەی بنکە سەربازییەکان بۆ دوو ئەوەندە و بۆ سێ هێندە زیادی کردووە. سوپای تورک لە بنکە سەربازییەکانی باشورەوە جموجوڵ و ئۆپەراسیۆن ئەنجام دەدات.  پارتی دیموکراتی کوردستان دەرفەتی هێرشی لە باشورەوە بە دەوڵەتی تورک داوە. سوپای داگیرکەر لە شیلادزێ-ەوە دێت بۆ کوڕەژارۆ و فڕۆکەکانی لە بنکەکانی باشورەوە هەڵدەستن. پارتی (پەدەکە) بە هەموو شێوەیەک دەرفەت و توانای هەواڵگری و لۆجستی و ئەمنی و پەناگە و میدیایی بۆ سوپای داگیرکەر دابین دەکات و بەو شێوەیە ڕاستەوخۆ لەو شەڕەدا بەشدارە. دەوترێت لە هەندێک ناوچەی مەترسیداردا سوپای تورک بە جلوبەرگی پێشمەرگەوە جموجوڵ دەکات و کارەکانیان ئەنجام دەدەن، بۆیە ئاشکرایە پارتی بە شێوەیەکی چالاکانە پەیوەندیی بە پلانی نەهێشتن و پاکتاوکردنی پەکەکەوە هەیە”.

بەهۆی زاڵبوونی سوپای تورکیاوە بادینان لە ڕەوشێکی زۆر خراپدایە

مامۆستایەكی زانكۆی خەڵكی بادینان لەبارەی هێرشە داگیركارییەكانی دەوڵەتی تورك و دۆخی خەڵكی ناوچەكەوە ڕایدەگەیەنێت، بەهۆی سوپای تورکیاوە، بادینان لە ڕەوشێکی زۆر خراپدایە و زەرەرمەندی سەرەکیش خەڵکەكەیەتی و دەڵێت: ئەگەر دەوڵەتی تورکیا لە ناوخۆی هەرێمەوە هاوکاری نەکرێن، ناتوانن یەک سانتیم خاکی هەرێم داگیر بکات.

لە ١٧ی نیسانەوە، دەوڵەتی توك بە هاوكاریی و هەماهەنگیی پەدەكە هێرشێكی داگیركاریی بۆ سەر باشووری كوردستان زیاتر لە سێ هەفتەیە لە ناوچەكانی زاپ و مەتینا و ئاڤاشین دەستپێکردووە، ئەم هێرشە داگیركارییە كاردانەوەی تووندی بەدوای خۆیدا هێنا.

لەوبارەیەوە، کامیران بەرواری، مامۆستای زانکۆ لە لێدوانێکدا بۆ ڕۆژنیوز نوێترین دۆخی خەڵکی دەڤەرەکەی ئاشکراکرد و وتی: هێرشەکانی دەوڵەتی داگیرکەری تورک ئامانج لێی داگیرکردنی باشووری کوردستانە بە تایبەت دەڤەری بادینان، ئامادەکاری تەواوکراوە بۆ ئەو داگیرکارییە، ئێستا لە قۆناغی کۆتاییدایە، بێگومان خەڵکی بادینان لە دۆخێکی زۆر خراپدایە، بەهۆی ئەوەی بادینان لە ڕووی سنوور و ئابوورییەوە گرنگیی و تایبەتمەندی خۆی هەیە، بەهۆی زاڵبوونی سوپای تورکیاوە بادینان لە ڕەوشێکی زۆر خراپدایە لە هەموو ڕوویەوەکەوە، زەرەمەندی سەرەکیی ئەم دۆخەش خەڵکی بادینانە.

بەدووری دەزانێت بەبێ هاوكاریی ناوخۆیی دەوڵەتی تورك بتوانێت داگیركاریی ئەنجامبدات و دەڵێت: بێگومان ئەگەر دەوڵەتی تورکیا لە ناوخۆی هەرێمی کوردستانەوە هاوکاریی نەکرێن، ناتوانن یەک سانتیم بێنە ژووە بۆ سەر خاکی و هەرێم و داگیری بکات، چونکە هەرێمی کوردستان و دەوڵەتی عێراق سەروەریی خۆیان هەیە، لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ و ڕووخانی ڕژێمی دیکتاتۆری عێراق، سیستمێکی فیدراڵیی هاتووەتەوە ئاراوە.

بەپێویستیشی دەزانێت، لە ناوخۆوە هۆشیاریی کۆمەڵگا زیاتر بێت بۆ ئەوەی خیانەتی ناوخۆی بنەبڕ بکرێت و داگیرکاریی لەسەر باشووری کوردستان ڕابگیرێت و جەختیكردەوە، ئەو هێرشە داگیرکاریانە هیچ پەیوەندی بە هەبوونی گەریلاو پەکەکەوە نییە و وتی: کورد و کوردستان لە بەرانبەر مەترسیدان، پێویستە هەموو چین و توێژەکان بە ئەرکی خۆیان هەستن، بەهۆی تۆپاران و بۆردوومانەکانەوە کوردستان دەسوتێت بە سروشت و دار و ئاژەڵە کێوییەکانەوە، بە تایبەتیش ئەرکی مامۆستایەنی زانکۆیە بێ دەنگ نەبن، هۆشیاریی بڵاوبکەنەوە دژی داگیرکاریی.