Author Archives: Hawpshti Media

بەڤیدیۆ..لینۆڤۆ نمونەی کۆمپیوتەرە نوێکەی بە بەکارهێنەرانی ناساند

لینۆڤۆ، گەورە کۆمپانیای چینی بواری تەکنەلۆجیا کۆمپیوتەرە نوێکەی بە بەکارهێنەرانی ناساند، کە پاڵپشتی تەکنەلۆجیای نەوەی پێنجەم(5G) دەکات و خێراییەکی سەرسوڕهێنەری هەیە.

کۆمپویەتەرە نوێکەی لێنۆڤۆ ناوی( Lenovo Flex 5G) و کێشی تەنها 1350 گرامە، شاشەکەی تەچ سکرینە و 14 ئینچە، توانای نوشتانەوە بە 360 پلە هەیە و وەک تابلێت بەکاردەهێنرێت، قەڵەمی تایبەت بەخۆی لەگەڵدایە.

میمۆرییەکەی 256 گێگابایتە، بەهۆی بونی باتریەکی ناوازە تیایدا لەدوای بارگاویکردن توانای ئیشکردنی بۆ ماوەی 25 کاتژمێر هەیە.

پرۆسێسەری کۆپیوتەرەکە سناپدراگۆنی (Snapdragon 8cx )ە، ڕامەکەی 8 گێگابایتە، بەهۆی پاڵپشتیکردنی 5G بە مۆدیمێکی تایبەت توانای داونلۆدکردنی داتای هەیە بە بڕی دو هەزار مێگابایت لە یەک چرکەدا.

لەرێگەی فینگەر پرینت و تەکنەلۆجیای ناسینەوەی روخسار(Face Recognition) دەتوانرێت قوفڵ بکرێت، هاوکات شوێنی سیمکارت و ئی کارتی(e-Card)ی هەیە و دەتوانرێت وەک مۆبایل بەکار بهێنرێت.

نرخی دەستپێکی لاپتۆپەکە لە ئەمریکادا هەزار و 399 دۆلار دەبێت.

دانانی پارتی و یه‌کێتی و کۆنگره‌ی نیشتمانیی عێراقی له‌ لیستی ڕەشی ئەمریکا

فازیل کوردی:

له‌سه‌ردانانی پارتی دیموکراتیی کوردستان و یه‌کێتیی نیشتیمانیی کوردستان و کۆنگره‌ی نیشتمانی عیراقی له‌ لیستی ڕه‌شی ئەمریکا و چۆنییه‌تیی مامه‌ڵه‌ی پارتی و یه‌کێتی له‌سه‌ر دۆسیه‌ی که‌رکوک و ناوچه‌ دابڕێندراوه‌کان، توانرا هه‌ندێ سه‌ره‌داو ئاشکرا بکرێن، ئه‌ویش له‌ ڕێگای په‌یوه‌ندیکردن به کۆنه‌ دیپلۆماتێکی ئه‌مریکیی که‌ کاتی خۆی ده‌ستڕۆیشتووی هه‌ر یه‌ک له جه‌ی‌ گارنه‌ر و پۆڵ برێمه‌ر بووه‌ پاش ڕزگارکردنی عێراق له‌لایه‌ن هێزه‌کانی ئه‌مریکا و هاوپەیمانان‌.

ئه‌م کۆنه‌ دیپلۆماته‌ له‌ قسه‌کانی باس له‌وه‌ ده‌کا که‌ به‌ر له‌ هاتنی ئه‌مریکا پلانێک داڕێژرابو که‌ چۆن ئه‌و هێزه چه‌کدارانه‌ی له عێراقن به‌ عه‌ره‌ب و کورده‌وه کۆنترۆل بکرێن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م هێزانه‌‌ نه‌بنه‌ به‌رهه‌ڵستکار یان تێکده‌ری پرۆسه‌ی ئازادکردنی عێراق پاش له‌ناوچوونی ڕژێمی به‌عس‌،‌ به‌ شێوه‌ێک له‌ شێوه‌کان بێدەنگبکرێن ئینجا به‌هێزی سەربازی بێ یان به‌ پاره‌. بۆ ئه‌مه‌ش یاسای (پاتریۆد ئاکت ئاماده‌بوو، لیستی ئه‌م هێزه‌ چه‌کدارانه‌ ئاماده‌کرابوو لەدوای رووداوەکانی ١١ی سێپتێمبەر لەلایەن وەزارەتی ئاسایشی ناوخۆی ئەمریکا، له‌ کۆنگریسیش ده‌رچوبوو و له‌ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانیش ده‌نگی زۆرینه‌ی پێدرابوو وه‌کو یاسا جێگیر کرابوو.
بەم یاسایە پارتی و یه‌کێتی و کۆنگره‌ی نیشتمانی عیراقی خرابوونە لیستی ڕەش.

ئه‌مریکییه‌کان‌ پێشبینی ئه‌وه‌یان کردبوو که‌ چه‌ند هێزێکی به‌رهه‌ڵستکاری سوننی له‌ ناوچه‌ سوننه‌نیشینه‌کان دروستدەبن، له‌ هه‌مان کات‌ هه‌رسێ هێزی چه‌کداری پارتی و یه‌کێتی و کۆنگره‌ی نیشتمانی عیراقی له‌م هاوکێشه‌یه‌دا بوون، بۆ ئه‌مه‌ش ئه‌مریکییه‌کان که‌وتنه‌ نێوان دوو بژارده:‌
یان هێزێکی زۆر ڕه‌وانه‌ی عیراق بکه‌ن، یان به‌ پاره‌ ڕازییان بکه‌ن و چاره‌سه‌ری ئه‌م کێشه‌یه‌ بکه‌ن. پاش ڕاوێژکردن لەگەڵ پسپۆران و شاره‌زایان له‌ کاروباری عێراق بۆیان ده‌رکه‌وت که‌ ئه‌م هێزانه‌ هێزی فشۆڵ و چاوچنۆکن. لەبەر ئەوە بژارده‌ی دوه‌میان هه‌ڵبژارد به‌پێی ئه‌وه‌ی کە زۆر لە عێڕاقییەکان ئاسانه‌ ملکه‌چی پاره‌ بن.

پاش هاتنی هێزەکانی ئه‌مریکا و کۆنترۆلکردنی عێراق له‌ یه‌کێک له‌ کۆشکه‌کانی سه‌ددام له‌ به‌غدا هێزه‌کانی ئه‌مریکا پاره‌یه‌کی یه‌کجار زۆر ده‌دۆزنه‌وه‌.
جه‌ی گارنه‌ر بۆ ئه‌وه‌ی یارمه‌تی پارتی و یه‌کێتی بدا چونکه‌ دۆستی نزیکی تاڵه‌بانی و بارزانی بوو، له‌لایه‌کی تریش بۆ ئه‌وه‌ی تووشی لێپرسینه‌وه‌ نه‌بێ له‌لایه‌ن گه‌لی ئه‌مریکا -باجده‌ر-تاکس پەیەر- بڕیار ده‌دا که‌ مانگانه‌ ٣٠ ملیۆن دۆلار له‌م پاره‌یه‌ بدرێ به‌ پارتی و یه‌کێتی و دابه‌شبکرێ به‌یه‌کسانی (١٥ ملیۆن بۆ پارتی و ١٥ ملیۆنیش بۆ یه‌کێتێ). وردەکاری پارەی تەرخانکراو بۆ کۆنگرەی نیشتمانی لای من گرنگ نییە. مانگانه‌کە‌ به‌رده‌وام ده‌بێ تاوه‌کوو جه‌ی گارنه‌ر ده‌ڕوا و پۆڵ برێمه‌ری جیگرەوەی ده‌ستبه‌کارده‌بێ.

برێمه‌ریش بۆ ئه‌وه‌ی ڕزگاری بێ له‌م مانگانه‌ بڕیارده‌دا ڕێککه‌وتنێک مۆر بکرێ له‌نێوان عه‌ره‌به‌کان و پارتی و یه‌کێتی که‌ ڕێژه‌ی پاره‌ی داهاتی نه‌وتیان بۆ زیاد بکرێ له‌ ١٣./’ بۆ ١٧./’  له‌جیاتی ما‌نگانه‌ی پاره‌ی کاش به‌ مه‌رجێک هێزه‌ چه‌کداره‌کانی پارتی و یه‌کێتی له‌ هێلی ٣٦ بمێننەوە و نه‌یه‌نه‌ پێشه‌وه‌ که‌ ده‌کاته‌ ناوچه‌ جێناکۆکه‌کانی ئه‌مڕۆ لەنێوان حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکوومه‌تی عێراقی که‌ ناونراوه به‌‌ مادده‌ی ١٤٠.

بۆ پشتڕاستکردنه‌وه‌ لە وەرگرتنی ئەم بڕە پارانە، باشترین که‌س بایز تاڵه‌بانیی رەحمەتیی دەبوه که‌ ئەوکات لێپرسراوی دارایی یەکێتی بوو و لە کابینەی حەوت وه‌زیری دارایی بوو، چونکه‌ ئه‌م هه‌موو مانگێک به‌شی یه‌کێتی وه‌رده‌گرت له‌ فڕۆکه‌خانه‌ی هه‌ولێری کۆن. ئەگەر بایز تاڵەبانی نکوڵی کردبوایە، بەڵگەی ئاشکرای لەسەرە لەلایەن ئەو کەسەی کە بەشە مانگانەکەی تەسلیمکردوە.
زۆر سەرەداوی هاستیاری تر هەن لەبارەی دانانی پارتی و یەکێتی و کۆنگرەی نیشتمانی لە لیستی ڕەش لەلایەن ئەمریکاوە، پێویست بە هەڵوەستە دەکات و شیکردنەوەی بابەتییانەی دەوێ بۆ هەڵدانەوەی لاپەڕە ڕەشەکان.
هۆی سه‌ره‌کی پارتی و یه‌کێتی له‌ لیستی ڕه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ بڕیاری‌ خودی ئه‌م دوو حیزبه که‌ له‌کاتی خۆی داویانه، به‌تایبه‌تیش پاش ڕزگارکردنی عێراق له‌لایه‌ن ئه‌مریکاوه‌‌‌، چونکه‌ خۆیان ڕازیبوون ناویان له‌م لیسته‌ بێ به‌رامبه‌ر به‌ چەند ملیۆن دۆلارێک کە لەسەرەوە باسمان کرد.‌

‌ لایەنە شاراوەکەی دروست بوونی قەوارەی هەرێمی کوردستان

هەڵەیە ئەوەی پێیوایە حکومەتی هەرێم بەرهەمی ڕاپەڕین و شۆڕشی چەکداری چەندین ساڵەی خەباتی سیاسی کوردە، بێگومان راپەڕینی خەڵک و شۆڕشی چەکداریی کاریگەریی خۆیان هەبوە.

لەگەڵ ئەوەی کەس ناتوانێ نکوڵی لەوە بکا کە میللەتی ئێمە بەدرێژایی سەدەیەکە خەریکی خەباتی سیاسی و چەکداری بووە و بە هەزاران کەس شەهید بووە، بەڵام دروستبوونی ئەم هەرێمە و پەیوەستکردنی بە شۆڕشی کورد رەنگە زۆر لە جێی خۆی نەبێ، بەڵکو ڕاستەوخۆ بەرهەمی لێکەوتەی شەڕی ڕزگارکردنی کوێتە بە سەرپەرشتیی ئەمریکا و هاوپەیمانان، بە تایبەتی لە پاش ڕزگارکردنی عیراق لە دەستی دیکتاتۆریەت و نووسینەوی دەستوری عیراق بە سەرپەرشتی ئەمریکا دەستخستنە ناو سیاسەت لە عیراق بە گشتی، ئەمە بوو بە بەرهەمی دروستبوونی ئەو هەرێمە.

ئاشکرایە میللەتی ئێمە لەدوای ئەنفال، بەعس کۆنترۆڵی هەموو کایەی سیاسی میللەتی ئێمەی کردبوو، دەستیشی خستبوە ناو رێکخستنەکانی هێزە سیاسییەکانی کوردستانیشەوە و هەموو ئەو هێزە سیاسییانە پەناهەندەبوون لە وڵاتانی دی، بەتایبەتی لە ئێران.
ئەوەی کە ئەم هەرێمەی دروستکردوە گۆڕانکاری لە هاوکێشە سیاسییەکانی ناوچەکە و بەرژەوەندیی وڵاتانی زلهێز بو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

ئەمەی سەرەوە بیرەوەری برادەرێکم بیردەخاتەوە (ج ث) کە لە ١٩٩١ فەرماندەیەکی باڵایی سەنتەری هاوکاری سوپای ئەمریکا بوو لە زاخۆ بە هاوکاری هێزی سوپای ئینگلتەرا ئەم سەنتەرە بەڕێوەدەبرا.

(ج ث) دەگێڕتەوە کاتێ ئاوارە کوردەکان بە دەیان هەزار ئاوارەی ئیران و تورکیا بون، فشارێکی زۆر هەبو کە چۆن ئەم هەمو ئاوارەیە بگەڕێندرێتەوە. بۆ ئەم مەبەستە و وەک هەنگاوی یەکەم، بیرۆکەی دو چادرگەی گەورە لە فرۆکەخانەی بامەڕنی و فڕۆکەخانەی هەریر دروستبکرێ بۆ گەیاندنی پارمەتییە مرۆیییەکان. ئەو دەگێڕێتەوە و دەڵی: “ترسی عێراقمان هەبو لە بۆردومانکردنی چادرگەکان بەتایبەتی ڕای ئاوەرەکان وەرگیرابوو کە ترسیان لە چەکی کیمیای و کیمیاباران هەبو.” پەیوەندی دەکەن بە حکومەتی عیراقی بەتایبەتی تاریق عەزیز بۆ ئەم دوو چادرگەیە و گەرەنتی وەرگرن کە هیچ هێرشیکی سەربازی ئەنجامنەدرێ لەلایەن عیراق. تاریق عەزیز ئاگاداریان دەکاتەوە کە سەدام حسێن فەرمانی کردوە کە نەک هەردوو چادرگەی بامەڕنی و هەریر بەڵکو سوپای عیراقی لە هەرسێ شاری هەولێر، سلێمانی و دهۆک کە ناوچەی ئۆتۆنۆمیە پاشەکشە پێدەکا بە مەرجێک ئەمریکا سەرپەرشتی بکا بەڵام بەبێ کەرکوک، چونکە بە قسەی سەدام، ئەگەر کەرکوک بخرێتە ناو ئەو پلانە ئەوا کوردەکان داوای جیابونەوە لە عیراق دەکەن لەبەرئەوەی دەبن بە خاوەنی ئابورییەکی بەهێز کە سامانی نەوتە.
لەبەر ئەمە، دووبارەی دەکەمەوە هەڵەیە ئەوەی پێیوایە حکومەتی هەرێم بەرهەمی ڕاپەڕین و شۆڕشی چەکداری چەندین ساڵەی خەباتی سیاسی کوردە.

نەمانی شکۆی مرۆڤ لە هەرێمی کوردستان..

🔹‏شكۆی مرۆڤ پەیوەندی بە پۆست و پارەوە نییە بەڵكو شكۆی مرۆڤ هەڵوێست و راستگۆیی و دڵسۆزیی و پابەندبوونە بە بەهای بەرزی مرۆڤایەتی و ئایینەکان.
🔸بە درێژایی مێژوو خودای گەورە هەرگیز لەبەر نەبوونی ئایین و زانست و تەکنۆلۆژیا و کۆشک و تەلار و باڵەخانە و ئەهرامات، مرۆڤی لەناو نەبردوە، بەڵام لەبەر شکاندنی شکۆی مرۆڤ و ستەم و ستەمکاریی و داڕمان لە ڕەوشتی جوان، ژیان و شارستانیەتی ڕووخاندوە و کۆشک و تەلار و باڵاخانەکانی لە رێی دەسەڵاتەکانی خۆیەوە تێک و پێک داوە.
🔹تێکدان و لەناوبردنی گەردوون لای خودای گەورە ئاسانترە لە شکاندنی شکۆی مرۆڤ زانستیش هیچ نرخێکی نیە ئەگەر مرۆڤ تێیدا شکۆدارنەبێ .
🔸ئەبێ مرۆڤ باڵاتر بێ لە تەکنەلۆژیا، باڵاتر بێ لە زانست، باڵاتر بێ لەشارستانیەت، باڵاتر بێت لەسیاسەت دەبێ زانست و تەکنەڵۆژیا و شارستانیەت و سیاسەت بۆ خزمەتی مرۆڤ بن، نەک مرۆڤ بکرێتە قوربانی دەستی ئەوانە.
🔹لە کوردستان بەهۆی دەستبەرداگرتنی شکۆی مرۆڤ و بێنرخ بوونی مرۆڤ و سەرگێژکردنی مرۆڤ بە کۆمەڵێک شتی بێ کەڵک و بێماناوە، زۆرجار تاکی کورد نازانێت بۆ دەنگ هەڵدەبڕێت یا ئەو کاتانەشی دەنگ هەڵەبرێت زۆر جار ئامانجەکە ناپێکێت.
🔸تاکی کورد لە ناخییەوە هەست دەکات بابەتێک پرۆژەیەکی هەیە، بەڵام بەهۆی سەرگێژبوونی بە کۆمەڵێک شتی ترەوە، وەک پێناسی مرۆڤ و ماف و ژیان، نازانێت قەزییەو بابەتەکەی چییە و دەبێت بۆچی تێبکۆشێت.
🔹هۆکاری ئەم دۆخەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەو بەرداشە سیاسی و کۆمەڵایەتییانەی کە زەمەنێکە لەم کۆمەڵگەیەدا هەڵدەسوڕێن، بۆ بێنرخ کردنی مرۆڤ و هەر رۆژە و بەجۆرێک بیر لە دیلکردنی مرۆڤ و لە ژێرپێنانی کەرامەتی مروۆڤ و مرۆڤایەتی دەکرێتەوە، ئەمانەش پێکەوە بونەتە هۆکار بۆ ونبوونی ئەو کێشە سەرەکییەی کە دەروونی مرۆڤەکانی داغان کردووە و هەڵتەکاندووە.
🔸گەلی کورد و کۆمەڵگەکەی زۆری چەشتووە لەدەست حکومەتەکان هەر لە پێش راپەڕین و دووای راپەڕین و ئەو ٢٩ ساڵەی حوکمرانی کوردییش وای لە کورد و تاکەکانی ناو کۆمەڵگەی کوردی بە تایبەتی باشوری کوردستان کردوە کە متمانەیان بە حکومەت و دەسەڵاتی کوردی نەمینێت و ئاواتەخوازی ئەوە بن بێگانەکان حکومداریان بکەن لەبری ئەم دەسەڵاتدارانە لایان ئاسایی بێت.
🔹حکومەتە یەک لەدوای یەکەکان و حیزبەکان لەکاتی هەڵبژاردنەکاندا دەیان دروشمی زۆر بریقەدارو بەڵێنی زۆریان بە خەلک داوە لەپاشان هیچیان جێبەجێ نەکردوە یاخود بۆی نەکراوە جێبەجێی بکا، لە باشکردنی بژێوی ژیان ودابینکردنی پێداویستەکانیان لە خزمەتگوزاری تەندروستی و چاککردنی ڕێگاوبان، دابینکردنی شوێنی نیشتەجێبوون و باشکردنی سیستمی خوێندن و دامەزراندنی دەرچوان و زیادکردنی هەلی کار.
🔸لەو چەند ساڵانەی رابردووشدا کێشەی ئازادی رادەربڕین و گرفتی موچە بەزەقی رەنگیدایەو و زیاتر لە متمانەی هاوڵاتی کەمکردۆتەوە بەرامبەر بە حکومەت و دامو دەزگاکانی.
🔹هاوڵاتی بە چاوێکی زۆر خراپ و گوماناوییەوە سەیری هەمو کارێک و هەنگاوێکی حکومەت دەکا تەنانەت ئەگەر لە بەرژەوەندی هاوڵاتیش بێت، ئەمەش وایکردوە داواکاریەکانی هاوڵاتی سەرەتایی بن و بۆ تێرکردنی سک و دابینکردنی پێداویستەکانی هەنوکویی بێت و بیر لە پڕۆژەی درێژخایەن نەکەنەوە .
🔸کوردستان لەبارودۆخێکی لەم شێوەیەی ئێستادا کە بەدەست دەیان قەیرانی ناوخۆی و ڤایرۆسی کۆرۆناوە دەناڵێنێت هەموو حزبەکانی کوردستان کەم تا زۆر پشکیان هەیە لە دروستبوونی ئەم قەیرانانە
🔹حکومەت و دەسەڵات سەرەتایی ترین مافەکان بۆهاووڵاتیان دابین ناکات تەنانەت موچەکانیشیان نادەنێ کە لە بەغدادەوە دێت بۆ فەرمانبەران.
🔸 ئەوەی جێگەی داخە لەبەرامبەر ئەم دەسەڵاتە خۆسەپێنە ئۆپۆزسیۆنێکی چالاک و کرداریمان نیە پشتیوانی لەمافخوراوان بکات.
🔹حکومەت خەمى خەڵک و نەخۆشى کۆرۆناى نییە ، لەبیرى ئەوەدایە چۆن بە کۆرۆنا خەڵک لەبابەتى موچە بێدەنگ بکات چەندە کەرەنتینەکردن و قەدەغەی هاتوچۆ پیویستە دووئەوەندە موچە و ژیانی خەڵک پێویستترە .
🔸سیاسەت لەم هەرێمەدا وایلێهاتوە مانای ڕاستەقینەی لەدەست داوە، دادپەروەریی سەرەو ژێر کراوە، شکۆی مرۆڤ وەک سەنتەر بوون لەکەدار کراوە گرنگە تاک بەتاکی کورد ئەم ڕاستیە بزانێت شکۆی مرۆڤایەتی ناگۆردرێتەوە، ژێر دەستەیی هەرچرکەیەکی مردنێکە.
🔹ھەموو مرۆڤێک شایەنی بایەخ و ڕێزلیێنانە سەرەڕای ئەوەی مافی ھەیە کە چۆن ژیان بەسەر بەرێ ئەوەش لە ئادەمیزادبونیەوە سەرچاوە دەگرێت، بە پێی ئەو باوەڕەی ھەیەتی کە دەوترێ ھەندێ شتی دیاری کراو ھەن کە مرۆڤێک لەگەڵ مرۆڤێکی تر دا بەشداری تیا دەکەن بەتایبەت مافە سروشتیەکان .
🔸جیاوازی ئاینی یان جێندەری یا نەتەوەیی نابنە بنەمایەک بۆ ڕێزگرتنی مرۆڤ ھەر کەسەو وەک مرۆڤ مافی خۆیەتی ئەو ژیانە ھەڵبژێریت کەخۆی مەبەستیەتی بەمەرجێک مافەکانی خەڵکی دیکە پێشێل نەکات بەڵام ئەوەی دروست نەبوو ئەمانە کردیان لە بەرامبەر شکاندنی شکۆی مرۆڤایەتی.
🔹بەشێوەیەکی گشتیی هەموو ئەو هۆکارانەی کە باسمانکردن ئەوە دەردەخەن شکۆی مرۆڤ و بەهای مرۆڤبوون پێشێلکراوەو دەکرێت وە بە بیانووی جیاواز و هەندێکجار لەبەر نەزانیی و ناهۆشیاریی و شڵەژاویی دۆخەکە، ڕەچاویی شکۆ و بەهای مرۆڤ ناکرێت.

🔸 ئیتر کاتی ئەوە ھاتوە کۆتایی بە شکاندنی شکۆ و کەرامەتی مرۆڤ و دزین و قەیران و خوێن مژیە بھێنرێت و تاک و هاوڵاتی کوردیش خۆی دەتوانێت شکۆ بۆ خۆی بگێڕێتەوە..

یادیان دەکەینەوە تا بیریان نەچێتەوە ! کۆمەڵکۆژی هەولێڕ

کۆمەڵکۆژی هەولێر: یادیان دەکەینەوە تا بیریان نەچێتەوە !

هەرێمی کوردستان، لە شەش مانگدا ٦٩ کەس کوژراون و خۆیان کوشتووە

بە تەنها لە شەش مانگی ڕابردوودا، لە هەرێمی کوردستان، ٦٩ حاڵەتی کوشتن و خۆکوشتن ڕوویانداوە، کە لەو ژمارەیە ٢٠یان خۆیان کوشتووە و ٤٩ کەسیشیان کوژراون، لە چوار ڕۆژی ڕابردووشدا هاوڵاتییەک و پێشمەرگەیەک بەهۆی خراپی دۆخی دارایی و قەرزدارییەوە لە شاری سلێمانی خۆیان کوشت.

لەماوەی چەند ڕۆژی ڕابردوودا هەواڵەکانی کوشتن و خۆکوشتن لە هەرێمی کوردستاندا بەشێوەی بەرچاو لە دەزگاکانی ڕاگەیاندندا زیادیان کردووە، بەڵام بەڕێوبەرایەتییەکانی پۆلیس بە فەرمیی هیچ ئامارێکیان بڵاونەکردووەتەوە.

ڕۆژنیوز هەوڵیدا ئامارێکی فەرمیی لە دەزگا پەیوەندیدارەکانەوە دەست بکەوێت، بەڵام لە بەڕێوبەرایەتیی گشتیی پۆلیسی هەرێمی کوردستان تەنیا ئاماری ‘کوشتن’ی لە دوو مانگی یەکەمی ئەمساڵدا دەستکەوت، بەپێی ئامارەکە لەو دوو مانگەدا ٢٤ حاڵەتی کوشتن تۆمار کراوە، کە سیانیان کوشتنی بەهەڵە و ئەوانی دیکە کوشتنی بە ئەنقەست بوون، ١٩یان پیاو و پێن لە کوژراوەکانیش ژن بوون، بەڵام دەستەی مافی مرۆڤ هیچ ئامارێکی ئاشکرا نەکرد.

بەهۆی دەستنەکەوتنی ئاماری فارمییەوە، پشتمان بەو هەواڵانە بەست، لە ماوەی ئەو شەش مانگەدا لە ئاژانسەکەمان بڵاوبووەتەوە، بەوپێیەش، لە سەرەتای ئەمساڵەوە تاکو ١ی تەمموز، ٦٩ حاڵەتی کوشتن و خۆکوشتن ڕوویانداوە.

بەپێی ئامارەکە و بە پشت بەستن بە وتەکانی پۆلیس لەکاتی بڵاوبوونەوەی هەواڵەکاندا، لە کۆی ئەو ٦٩ حاڵەتە، ٤٩ حاڵەتیان کوشتنی بە ئەنقەست بووە لەلایەن کەسانی دیکەوە، کە بەشێکیان بە گوللـە و لەسەر ڕووداوی جۆراوجۆر کوژراون، ٢٠ حاڵەتیشیان خۆکوشتن بووە کە بە هەمانشێوە بە هۆکاری جیاواز و کێشەی دارایی و کۆمەڵایەتییەوە کۆتاییان بە ژیانی خۆیان هێناوە.

لەو ٦٩ کەسەی کوژراون یان خۆیان کوشتووە، ٥٧ کەسیان پیاو بوون و ١٢ کەسەکەی دیکەشیان ژن بوون، هەروەها ٣٩ ڕووداویان لە سنووری پارێزگای سلێمانی بووە، کە  ٢٧ کەسیان کوژراون  و ١٢ کەسەکەی دیکەش خۆیان کوشتووە، لە پارێزگای هەولێریش ٢١ حاڵەتی کوشتن و خۆ کوشتن هەبووە، کە ١٤ کوشتن و ٧ خۆکوشتن بوون، لە پارێزگای دهۆکیش ٩ حاڵەتی کوشتن و خۆکوشتن هەبووە،  کە لەو ژمارەیەش ٨ کوشتن و یەک خۆکوشتن بووە.

لەناو ئەو ڕووداوانەدا سێ حاڵەتیان لەم هەفتەیەدا ڕوویانداوە، کە یەکێکیان لە ئێوارەی ڕۆژی ٢٩-٦-٢٠٢٠ پیاوێک لە ناو باخی گشتی شاری سلێمانی، خۆی سووتاند و کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا، کە دەوترێت بەهۆی خراپی دۆخی دارایی و قەرزدار بوونییەوە بووە.

هەروەها، ڕۆژی دواتر لەناو بارەگای لیوای ۳ی تایبەت لەفەرماندەی گشتی سلێمانی پێشمەرگەیەک، بەفیشەک کۆتایی بەژیانی خۆی هێنا، کە دەوترێت ئەویش بەهۆی نەبوونیی و قەرزدارییەوە بووە.

هەمان ڕۆژ، لە شارۆچکەی کەلاری ناوەندی ئیدارەی گەرمیان، لەلایەن دووکەسەوە تەقە لە دووکاندارێک کرا بەناوی (هەردی جەمال قادر) لە دایکبووی ١٩٩١، پاش گەیاندنی بە نەخۆشخانە گیانی لەدەستدا.

لەگەڵ ئەوەی پۆلیس  و دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ ئامارەکانی کوشتن و خۆکوشتن بڵاوناکەنەوە، بەسەدان ڕێکخراوی تایبەت بە مافی مرۆڤ، مافەکانی ژنان و ڕێکخراوی کۆمەڵگای مەدەنی لە هەرێمی کوردستان هەن، کە دەبوو یەکێک لە کارەکانیان کۆکردنەوەی ئامار و توێژینەوە و هەوڵدان بۆ چارەسەری کێشەکان بوایە، بەڵام ئەوانیش بێدەنگییان هەڵبژاردووە.

کۆمەڵناسان جەخت لەوە دەکەنەوە کە خراپی دۆخی دارایی، بێکاریی، ناسەقامگیریی سیاسی، قەرزداریی، بوونی چەک و سزانەدانی تاوانباران، ئەو هۆکارانەن کە توندووتیژییەکان و ڕووداوەکانی کوشتن و خۆکوشتنیان زیاد کردووە.

مانگی داهاتوو مووچە چی لێدێت ؟

راپۆرت: محەمەد رەئوف – فازڵ حەمە رەفعەت 

دوای نزیکەی دوو هەفتە، حکومەتی هەرێم موچەی تەنیا (چوار) وەزارەتی دابەشکردووە، حکومەت هەم موچەی موچەخۆرانی دەستکاریکرد، هەم وادەی دابەشکردنی موچەی لە (٣٠ رۆژەوە بو ٦٠ رۆژ) درێژ کردەوە، حکومەت تاوەکو نزیكی جەژنی قوربان دابەشكردنی موچەی شوبات درێژدەکاتەوە، ئەمە کۆتایی کێشەکە نییە، بەپێی بەدواداچونەکان تەنانەت لەدوای ریككەوتنی لەگەڵ بەغداد و بەرزبونەوەی نرخی نەوتیش، بۆ مانگی داهاتوو حکومەت ناچارە رێژەی لێبڕینی موچەی فەرمانبەران زیاتر بکات،  واتا  دەستكاریكردنی موچە بڕیارێکی حەتمیە.
 
مەسرور بارزانی قەرزی کرد ؟
سەرباری ئەوەی بەرپرسانی کابینەی مەسرور بارزانی بەدیاریکراویش (رێبەر ئەحمەد وەزیری ناوخۆ) پێشتر چەندینجار دڵنیاییاندا لەبارەی ئەوەی حکومەت دەستکاری موچە ناکات، بەڵام حكومەت رۆژی ٢٠٢٠/٦/٢١بڕیاریدا رێژەی (٢١٪)ی موچەی موچەخۆران کەمبکاتەوە.
بەهانەی حکومەت بۆ دەستکاریکردنی موچە ئەوەبوو، بڕی (٦٠٠ ملیۆن) دۆلاری لەبەردەستدایە، ئەم بڕە پارەیە بەشی خەرجی موچە ناکات کە مانگانە پێویستی بە (٧٥٥ ملیۆن) دۆلارە.
بڕیار بوو مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەت بڕی (١٠٠ ملیۆن) دۆلار قەرزبکات بۆ پڕکردنەوەی کورتهێنانەکە، بەڵام پێناچێت قەرزەکەی کردبێت.
سەرباری ئەوەی حکومەت کورتهێنانی خەرجی موچەی لەسەر حسابی لێبڕینی (٢١٪)ی موچەی موچەخۆران چارەسەرکرد، بەڵام بەوشێوەیەش دوای نزیكەی دوو هەفتە لەو بڕیارە، تائێستا تەنیا موچەی (٤) وەزارەتی دابەشكردووە (تەندروستی، ناوخۆ، پێشمەگە، دارایی)، پرسیارەكە ئەوەیە ئەگەر پارەی موچە ئامادەیە بۆچی حکومەت دابەشی ناكات لەكاتێكدا لیستی تەواوی وەزارەتەكان ئامادەیەو بڕی لێبڕینی رێژەی (٢١٪) لەسەر تەواوی فەرمانبەران جێگیرکراوە جگە لە پلەباڵاكان و ئەوانەی موچەکەیان لە (٣٠٠ هەزار) دینار كەمترە.
بەپێی بەدواداچوونەكانی (درەو)، حكومەت دەیەوێت لەیەك كاتدا هەردوو ئۆپشنەكە جێبەجێ بكات کە پێشتر لە کۆبونەوەکانی ئەنجومەنی وەزیراندا گفتوگۆی لەبارەوە دەکرا:
٭ ئۆپشنی یەکەم: بڕینی موچەی موچەخۆران بەڕێژەی ٢١٪
٭ درێژکردنەوەی وادەی دابەشكردنی موچە لە ٣٠ رۆژەوە بۆ ٦٠ رۆژ
حکومەت ئێستا ئۆپشنی بڕینی موچەی جێبەجێكردووەو دەیەوێت ئۆپشنی درێژكردنەوەی ماوەی دابەشکردنی موچەش جێبەجێ بكات، هەربۆیە هەفتانە موچەی دوو بۆ سێ وەزارەت دابەش دەكات و دەیەوێت تا پێش جەژنی قوربان بە موچەی مانگی شوبات بەڕێی بكات و دواتر دەست بە دابەشكردنی موچەیەكی تر بكات.

بژاردەکانی بەردەم حكومەت
ئێستا حكومەت بەچەند رێگەیەك دەیەوێت داهاتی زیاتر دەستبخات، بۆ ئەوەی موچەی موچەخۆران دابین بكات:
٭ رێگەی یەكەم: حكومەت ئێستا سەرقاڵی جێبەجێكردنی یاسای چاكسازییە، ئەو یاسایە لە ٧/١ ەوە چوەتە بواری جێبەجێكردن، بەڵام ئەگەر حكومەت موچەی مانگی داهاتوو دابەش بكات كە موچەی مانگی ئازارە، ئەم یاسایە بەسەر موچەخۆراندا جێبەجێ ناكرێت، بۆیە حكومەتی هەرێم بیر لە پاشەكەوتكردنی موچەی مانگەكانی (٣، ٤، ٥، ٦) دەكاتەوەو دەیەوێت لە سەرەتای مانگی ئابەوە دەست بە دابەشكردنی موچەی مانگی تەموز بكات، بۆ ئەوەی یاسای چاكسازی جێبەجێ بكات و بەشێك لە داهاتی بۆ بگەڕێتەوە.
٭ رێگەی دووەم: حكومەت ناچارە بۆ مانگی داهاتوو دەستكاری زیاتری موچە بکات، كە رەنگە بۆ دەستكاریكردنی موچە جیاواز لە شێوازی بڕینی موچەی مانگی شوبات (٢١٪) شێوازێكی تر بگرێتەبەر، ئەویش لەڕێگەی دەستكاریكردن و رێكخستنەوەی دەرماڵەكانەوە بێت (٥٦٪ی خەرجی كۆی موچەی موچەخۆران بۆ دەرماڵەکان دەڕوات، واتا لەكۆی ٨٩٤ ملیار دینار ٥٠٢ ملیار دیناری موچە بۆ دەرماڵەیە)، ئەگەری بەهێز ئەوەیە حكومەت لەڕێگەی دەستكاریكردنی دەرماڵەكانەوە (كە پاڵپشتی پەرلەمانی هەیەو بەپێی مادەی (٥)ی یاسای چاكسازی دەتوانێت دەستكاری دەرماڵەكان بكات) دەستكاری موچە بكات، دەستكاریكردنەكەش بەپێی ئەو پارەیەیە کە دوای رێککەوتنەکە لەبەغدادەوە دێت.
رێگەی سێیەم: حكومەت چاوەڕوانی رێككەوتنی كۆتاییە لەگەڵ بەغداد، چونكە تا رێككەوتنەكەی لەگەڵ بەغداد نەچێتە بواری جێبەجێكردن ناتوانێت بڕێكی دیاریكراو بۆ موچە دیاری بكات، ئەویش لەبەر چەند ئەگەرێك:
لەدوای رێككەوتنی كۆتایی نێوان هەولێرو بەغداد، ئەگەر هەرێم تەواوی نەوتەكەی رادەستكرد یان (٢٥٠ هەزار) بەرمیل و نیوەی داهاتی ناوخۆ، لە باشترین حاڵەتدا مانگانە (٦٠٠ ملیار) دیناری لە بەغدادوە بۆ دێت، ئەم پارەیە تەرخاندەکرێت بۆ خەرجی موچەو ئەو نیوە داهاتەی تری ناوخۆش کە لای حکومەتی هەرێم دەمێنێتەوە بۆ خەرجی بەكاربردن تەرخاندەکرێت.
ئەگەر تەواوی ئەو پارەیەی لە بەغدادوە دێت، بۆ موچە تەرخانبكرێت، كە مانگانە نزیكەی (٦٠٠ ملیار) دینارە، ئەوا نزیكەی (٣٠٠ ملیار) دینار كورتهێنانی دەبێت لە كۆی خەرجی مانگانەی موچە كە (٨٩٤ ملیار) دینارە، واتا پارەکەی بەغداد بەرێژەی (٣٤٪)ی کورتهێنانی هەیە بۆ پڕکردنەوەی خەرجی موچەی هەرێم، كۆی موچە، لەم حاڵەتەدا حکومەتی هەرێم هاوشێوەی ئێستا ناچارە کورتهێنانەکە لە موچەی موچەخۆران ببڕێت و رێژەی لێبڕینی موچەی موچەخۆران لە (٢١٪)و زیاد بکات بۆ (٣٤٪).
بەڵام لە حاڵەتی رێكنەكەوتن لەگەڵ بەغداد، حکومەتی هەرێم تەواوی داهاتەكەی بریتی دەبێت لە:
٭ داهاتی نەوت: رۆژانە (٤٣٥ هەزار) بەرمیل نەوت رەوانە دەكات، بۆ مانگی رابردوو كۆی داهاتی نەوت كە خرایەبەر دەستی وەزارەتی دارایی (٨٦ ملیۆن) دۆلار بووە، لە حاڵەتێكدا ئەگەر بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوتەوە داهاتی نەوت وەك جارانیشی لێبیێتەوە، دەهاتەکەی دەكاتە (٢٩٥ ملیۆن) دۆلار كە پێشتر لە داهاتی نەوت دەخرایە خەزێنەی حكومەتەوە.
٭    داهاتی ناوخۆ: ئێستا نزیكەی (٩٠ ملیار) دینارە، ئەگەر وەك جارانیشی لێبێتەوە كە نزیكەی (٢٧٠ ملیار) دینار بوو.
٭یارمەتییەکەی هاوپەیمانان كە ٢١ ملیار دینارە.
كۆی گشتی داهاتەكانی هەرێم بەبێ پارەی بەغداد ئێستا نزیكەی (٢٠٠ ملیۆن) دۆلار دەبێت.
خۆ ئەگەر داهاتەكانی هەرێم وەك جارانی لێبێتەوە، ئەوا كۆی داهاتەكانی هەرێم بەبێ بەغداد نزیكەی (٦٠٠ ملیار) دینار دەبێت، لەم حاڵەتەشدا بەهەمان شێوەی حکومەتی هەرێم لە خەرجی موچەدا (٣٠٠ ملیار) دینار كورتهێنانی دەبێت، واتا لەم حاڵەتەشدا حكومەت ناچارە دەستكاری موچە بكات. 
٭    تەنها لەیەك حاڵەتدا حكومەت دەستكاری موچەی موچەخۆران ناكات كە بەشێك لە وەزیرەكان لەگەڵ ئەو ئۆپشنە بوون، ئەویش درێژكردنەوەی وادەی دابەشكردنی موچەیە لە (٣٠) رۆژەوە بۆ (٦٠) رۆژەو كۆكردنەوەی داهاتی دوو مانگی هەرێم و دابەشكردنی موچەی یەک مانگە، لەم ئۆپشنەدا موچە ٥٠٪ كەم دەكات، چونكە ئەگەر فەرمانبەرێك موچەكەی (ملیۆنێك) دینار بێت ئەگەر بە (٦٠) رۆژ جارێك دابەشبكرێت ئەوا دەكاتە (٥٠٠ هەزار) دینار، واتا (٥٠٪) ی موچەكەی دەستكاری دەكرێت. 
بەپێی بەدواداچوونەكانی (درەو)، لەگەڵ بەغداد رێکبکەوێت یان نا، پارە لە بەغدادەوە بێت یان نا، نرخی نەوت بەرزببێتەوە یان نا، حکومەت دەستكاری موچە دەكات، دەستکاریکردنی موچە بڕیارێکی حەتمیە تەنانەت ئەگەر قەیرانی کۆرۆناش تێپەڕێت.

دژایەتی کام قەوارە؟

روی دەمم لە بارزانی و دارودەستەکەی نیە، دەستملێشتون، روی دەم لەوانەیە کە بەرگری لە ئازادی دەکەن، کە کوردستان بۆیان بۆتە دۆزەخ، ئەوانەی باوەریان بە گفتوگۆ هەیە و لە بەرەی کوردایەتی حسێب نین، ئەوانەی لەسەر سۆشیاڵ و مەفتەخۆری دەسەڵات نین، بەڵکو لە بۆتەی کوردایەتی مەزهەبی گیریانکردوە، هەم وادەزانن ئەم “قەوارەیە” سویسرایە تا تێک نەچێت، هەم بە هەمان نەهجی مفتەخۆرەکانی دەسڵات بەغداد و دەسەڵاتی ئێستای عێراق دێواندوە بێ ئەوەی یەکێیان زەحمەت بکێشێ لە دوو ناوەندی گرنگی عێراقی گفتوگۆی کردبێت و لە مەغزا  جوڵە کۆمەڵایەتیەکانی بەغداد بگات.

تکایە لە بری ئەو ناوناوتۆرە جنێودان و ناوهێنانمان بە پۆپۆلیست و “گەمژەی سیاسی” وەرن با بەنوسینەکانی خۆتان وەڵامتان بدەینەوە کە ئەم “قەوارە” “سوڵتانیە،” ئەم لانکەی دەزگا هەواڵگریانە و ئەم “چەتە گەریەی” دوو بنەماڵە بۆ ئاوا بۆتە شتێکی هێندە گرنگ ئێوە پێش بارزانی و جەماعەتی کوردایەیی هێرش بکەنە سەرمان.

ئایا بەراست “قەوارە”مان هەیە؟

جارێ لەروی لۆجیکی یەوە مناقەشەی شتێک ناکرێ کە خۆی نەبێت، ئەکرێ وەک ئەگەر باسی گرنگی ئەم پرسە بکەین کە لە داهاتوو دا بوو چۆن مامەڵەی لەگەڵبکەین، بەڵام با دڵنیاتان بکەم ئەو قەوارەیەی لە خەیاڵ و خەونی ئێوەدایە هێشتا دروست نەبووە، هەرچەندە دانیپێدانراوە بەڵام تاڵەبانی و بارزانی دروستیان نەکرد وە ناشیکەن .

ئەی ئەمەی ئێستا چییە؟

قەوارەی هەرێم دروست نەبووە وەک ئەوەی لەدەستوردا هەرێمێک دروست دەکرێت،  بەڵکو لە کاتی نوسینەوەی دەستور مەسعود بارزانی و جەلال تاڵەبانی بە فشاری ئەمریکا لایەنە عێراقییەکانیان ناچارکرد کە دان بە “قەوارەکەیاندا” بنێن، واتە دوو ئیدارەییەکە کرایە ئەمری واقیع و روپۆشێکیان بۆکرد بەناوی هەرێمی کوردستان و بە سرودی ئەیرەقیب و  ئاڵایەک خەڵکیان سەرمەستکرد، لەژێر ئەو ناوەدا بونە ملیاردێر و بەڵام قەوارەک دروست بوو نە دامەزراوەی دەستوری.

قەوارەکەی ئەوان ناوی نراوە هەرێمی کوردستان، بەڵام لە ئەمری واقیعدا ئەمە هێشتا دوو ئەمارەتی بارزانی و تاڵەبانی نیە نەک زیاتر. ئێمە کیانێکی یەکگرتوی هەرێمی کوردستان مان نیە، بە یاسا و رێسا و ئەمری واقیع، بە هەموو پێوەرێک ئەمەهەرێمێک نیە، دوو ئەمارەتە، ئیتر واز لە باش و خراپیەکەی بێنن، دەماری ملتان سورمەکەنەوە و دەست لە جنێوادان هەڵبگرن و تێبفکرن کە چۆن هەرێمێکی دەستوری فعلی دروستبکرێت کە رێز لەدەستور و یاسا فیدڕاڵییە بەرکارەکان بگرێت، کە لە بەرژەوەندی هاوڵاتیان، موچەخۆران، بازرگانان، کاسبکاران، قوتابیان و بێ کاران ە.

ئێستا پارتی و یەکێتی لەژێر ناوی “قەوارە” خەڵکی هەرێمی کوردستانیان بە بارمتەگرتووە و بە ویستی خۆیان بەکاری دێنن، هەرچی هەواڵگری دونیایە لە هەولێر و سلێمانی تەراتێن ئەکات بەڵام سوپاسالاری عێراق لە هەولێر سوکایەتی پێ ئەکرێ. یانی بەس عێراق بۆی نیە لەهەرێم دەسەڵاتی هەبێت چونکە شەقی نیە، بەڵام میت و موساد و ئیتڵاعات ساحێب ماڵن. ئەمە موئامەرە نەبێت لە عێراق وخیانەت نەبێت لەدەستوری عێراق چییە؟

هەرچی ئەوروپی و ئەمریکی چاو شین ە لە سنورەکانەوە بێ ڤیزە و بێ وەستان ئەکرێتە ژورەوە کە بەپێی دەستور ئەمە رێگە پێدراو نیە بێ رەزامەندی بەغداد، بەڵام خەڵکی سلێمانی و کەرکوک و بەصرە و کەربەلا و ئەنبار بە دونیایەک ئیهانەوە دەکرێنە ژورەوە، زۆرجاریش نایەڵن داخڵی هەولێر ببن، بۆ سلێمانیش هەروا.
لە عێراقی “وێرانە بە قەولی ئێوە،” کە ساڵێکە لەبەریان ئەپارێنەوە شتێک پارەتان بۆ بنێرن، لە بەسرەوە تا دەگەیتەوە باب شەرقی کەس ناڵێ بۆ کوێ ئەرۆیت و رێگا کراوەیە.  

تو ویژدانتان لە زاخۆ تا هەڵەبجە چەند بازگە دات ئەبەزێن و سوکایەتیت پێ ئەکەن وەک ئەوەی لە سنوری کۆریای باکور و باشور تێپەریبیت؟

ئاخر ئەمە چ “قەوارە” یەکە؟ ئەمە بەس باسی واقیعی حاڵم کردوە، خۆ باسی پەرلەمانەکەیم نەکردوە کە وەزیری دادەکەی چۆن سوکایەتی پێ ئەکات، چۆن مناڵێکی بارزانی تورە بێت دەرگاکەی دا ئەخات، چۆن ماڵی تاڵەبانی زۆریان بۆ بێت بە حەسانەوە پەرلەماتار زیندان دەکەن.

وەڵا بارزانی ئێوەی هەبێ “قەوارە” کەی بۆ بپارێزن و بەشەورۆژ بەرگری لێ بکەن، دڵنیابن تەمەنی حومکڕانیەکەی پتەوتردەکات بۆ دوای ئارین یش مسۆگەرە، ئێوە خۆش بن.

وەرن گفتوگۆیەکی جدی لەسەر ئەمپرسە بکەین، کوێرانە بەرگری لەم دوو ئیمارەتە مەکەن، زاڵببن بەسەر هەستی مەزهەبیتان دا و گفتوگۆ بکەین نەک بکەونە داوی بارزانی و و دژایەتی ئێمە بکەن.

ئەگینا بەراستی لای من ئەو گەنجە هۆشیار و هاوڵاتیە رەنج بەخەسارە گرنگە کە کوردایەتی ماڵوێرانتری کرد لە بەعس، من ئەزانم ئەوان مێشکیان بەو ژەهرە قەومییە نەشۆردراوتەوە، بۆیە خەبات بۆ ئەوان دەکەم.

سەرکەوت شەمسەدین

 

02/07/2020

موراد قەرەیلان: توركیا دەیەوێت ناوچەیەکی کۆنترۆڵکراو لە هەرێم و رۆژئاوای کوردستان دروست بکات

موراد قەرەیلان فەرماندەی ناوەندی پاراستنی گەل سەر بە پەکەکە، رایگەیاند، تورکیا لە چوارچێوەی پلانێکدا هێرش بۆسەر خاکی هەرێم دەکات و لە ئێستاشدا لە قۆناغی یەکەمی پلانەکەدایە، دەیەوێت ناوچەیەکی کۆنترۆڵکراو لەسەر سنوری تورکیا و هەرێم و تورکیا و رۆژئاوای کوردستان دروست بکات، لە خاکورک هەتا عەفرین.
موراد قەرەیلان فەرماندەی ناوەندی پاراستنی گەل سەر بە پەکەکە، لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ رادیۆی( دەنگی وڵات)، دەربارەی هێرش و بۆردومانەکانی تورکیا بۆسەر خاکی هەرێمی کوردستان ئاماژەی بەوەکردووە، ئەگەر تورکیا ئەم پلانەی خۆی جێبەجێبکات و کەس رێگری لێنەکات، هەموو ناوچە ستراتیژییەکان لە هەرێمی کوردستان و رۆژئاوای کوردستان کۆنترۆڵ دەکات و پاشان دەست بە قۆناغی دووەمی پلانەکەی دەکات، ئەویش داگیرکردنی سەرانسەری هەرێمی کوردستانە.
قەرەیلان لەبەشێکی تری قسەکانیدا باسی لەوەکردووە، هێرشەکانی تورکیا لە شەنگال، شیلادزێ و سلێمانی هەر لە چوارچێوەی پلانێکدایە، دەیەوێت ترس لەلاەی خەڵک دروست بکات بەتایبەت ناوچە سنورییەکان بە هاوڵاتیان چۆڵ بکات، بۆ ئەوەی شێوازێکی ئاسانتر ئەو ناوچانە کۆنترۆڵبکات.
ئەو وتانەی موراد قەرەیلان لە کاتێکدایە، ماوەیەک سوپای تورکیا تۆبارانی ناوچەکانی هەرێمی کوردستان دەکات، کە تا ئیستا بە  دەیان هاولاتی سڤیل بونەتە قوربانی، لە هەندێک ناوچەش بەشێک لە گوندەکان لە لایەن دانیشتوانەکەیەوە لە ترسی تۆبارانەکان بە تەواوی چۆڵکراون.

ئاشبه‌تاڵێك به‌تامی سه‌ركه‌وتن، ئاشبه‌تاڵێك به‌كپی و به‌ بێده‌نگی

د. كامه‌ران مه‌نتك

ئه‌وه‌ی ئه‌‌مڕۆ ده‌گوزه‌رێت ئاشبه‌تاڵێكی به‌بێده‌نگی به‌ڕێوه‌ ده‌چێت، ئه‌گه‌ر هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌ ده‌كرا، كه‌وا ئه‌لته‌رناتیڤی ئێراق توركیایه‌، ئه‌وا هێزه‌كانی سوپای ئێراق به‌نوێژی نیوه‌ڕۆ گه‌ڕێنرایه‌وه‌ ناوقووڵایی هه‌رێمی كوردستان و سنووره‌كانی داگیركرده‌وه‌، سه‌رۆكی پارتی خۆی له‌چیاكان شاردۆته‌وه‌و نووزه‌ی لێوه‌ نایه‌ت، نه‌باسی ده‌وڵه‌تی كوردی و نه‌باسی مافه‌كانی كورد ده‌كات، له‌هه‌وڵی پاراستنی سه‌ری خۆی و بنه‌ماڵه‌كه‌یه‌تی، منداله‌كانی تاله‌بانی، كه‌ ئاماده‌بوون جگه‌ له‌ بنه‌ماڵه‌ی بارزانی شه‌یتانیش قبووڵ بكه‌ن، بۆچی تازه‌ له‌دوا چركه‌دا به‌ زه‌لیلی دێنه‌ هه‌ولێر، بۆئه‌وه‌ی رێكبكه‌ون له‌گه‌ڵ بنه‌ماله‌ی بارزانی و به‌ ته‌بایی هه‌موو شتێك ته‌سلیمی ئێراق بكه‌نه‌وه‌!

وا باڵكردنی ئێران ده‌ستپیپێكردووه‌، هه‌ربزانه‌ به‌م زوانه سوپای ئێراق گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ سه‌رسنووره‌كانی ئێرانیش، به‌ڵام ره‌نگبێت بۆ ئێران تۆزێك جیاوازتر بێت، سه‌ره‌تا هه‌وڵبدرێت له‌ به‌غداوه‌ رۆلی كه‌م بكرێته‌وه‌، ئه‌م گۆڕانكاریه‌ خێرایانه‌ واتای ئه‌وه‌یه‌ دۆخه‌كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ پێش ده‌ستپێكردنی هه‌ژموونی جیهانی ئه‌مریكاو ده‌ستپێكردنی سیسته‌می تاكجه‌مسه‌ری، واته‌ قۆناغی به‌هێزكردنه‌وه‌ی ئێراق و به‌ تامپۆنیبوونه‌وه‌ی كوردستان، بۆیه‌ ده‌بێت كوردستان بۆ ماوه‌ی چه‌ندین ساڵی تر بچێته‌وه‌ قۆناغێكی تر له‌ بنده‌ستی و كۆیلایه‌تی، له‌جیاتی ئه‌وه‌ی له‌ماوه‌ی بیست و نۆ ساڵدا وڵاتێك ئاوه‌دان بكه‌نه‌وه‌، وڵاتیكیان وێران كرد، له‌جیاتی ئه‌وه‌ی ناوچه‌ به‌عه‌ره‌بكراوه‌كانی كوردستان رزگاربكه‌ن، له‌به‌عس و هه‌موو رژیمه‌كانی تر خراپتر كوردستانیان ته‌عریب كرد، ئه‌وه‌ی ئێستا جگه‌ له‌ ئاشبه‌تاڵێك هیچی تر نیه‌، كورد له‌ دانووستانه‌كان خراوه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌و تاكه‌ ریگای له‌به‌رده‌میدا ماوه‌ته‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ به‌زه‌لیلی خۆی بخاته‌وه‌ به‌ر قاپی به‌غداو داوای مه‌رحه‌مه‌تی لێبكات، به‌ڵام له‌دواجاردا به‌غدا به‌هیچ رازی نابێت ئه‌مه‌ش له‌پیناو كورد نا به‌ڵكو ته‌نیا له‌پێناو رزگاركردنی سه‌ری خۆیان و ئه‌و پارانه‌ی دزیویانه‌.

فه‌رموو با ئه‌و ملوینان دۆلاره‌ی دزویتانه‌ جگه‌ له‌ ریسوابوون بتوانێت شتیكی ترتامن بۆ بهێنیت، فه‌رموون ئه‌و پارانه‌ی له‌ماوه‌ی رابردوودا شه‌ڕتان له‌سه‌ر ده‌كردو مندالی كوردتان له‌پیناو به‌كوشتن ده‌دا، ده‌بێت به‌ مه‌منونیه‌وه‌ بیگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ به‌غدا، به‌غدای عروبه‌و پایته‌ختی ئێراق، به‌ڵام دڵنیابن ئه‌مجاره‌یان وه‌كو ئاشبه‌تاڵی 1975 نابێت، ترسنۆكانه‌ تێیته‌قێنن و ئه‌وه‌ی دزیوتانه‌ بیبه‌ن و رابكه‌نه‌ ئه‌و دیو سنووره‌كان، چونكه‌ سنووره‌كانیشتان لێگیراوه‌، ئه‌مجاره‌ خه‌لكی كوردستانیش نه‌ك هه‌ر دواتان ناكه‌وێت به‌ڵكو، به‌پشوودرێژیه‌وه‌ چاوه‌روانی ئه‌وه‌ ده‌كات تۆله‌ی بیست و نۆ سال له‌جاشایه‌تیتان لێبكاته‌وه‌، ئێوه‌ هیچتان له‌به‌رده‌ست نه‌ماوه‌ ته‌نیا وه‌ك په‌یكه‌رێكی به‌تاڵ به‌كارده‌هێنرێن و مامه‌ڵه‌تان پێوه‌ده‌كرێت بۆ لیدانی مه‌سه‌له‌ی كورد، به‌راستی گه‌وره‌ترین ده‌ستكه‌وتی ئێوه‌‌ له‌و ماوه‌یه‌ی حوكمڕانیه‌ سه‌قه‌ته‌، سووك كردنی مه‌سه‌له‌ی كوردو هه‌ڕا‌جاكردنی نیشتمانیك بوو، له‌كوێن ئه‌وانه‌ی هێنده‌ حیسابیان بۆ هیچ كه‌س نه‌ده‌كرد، له‌كوێن ئه‌وانه‌ی له‌خۆبایی ببوون و وه‌ك قاره‌مانێكی راسته‌قینه‌ خۆتان به‌رامبه‌ر گه‌له‌كه‌تان نیشان ده‌داو وه‌ك ترسنۆكیش له‌به‌رده‌رباری دوژمنانتان هه‌لده‌له‌رزین، له‌كوێن ئه‌وانه‌ی هیچ حیسابیان بۆ رای گشتی كوردستان نه‌ده‌كرد.

كوا ئه‌و سوپاو چه‌ك و تفاقه‌ی هه‌تانه‌، كوا ئه‌و هێزانه‌ی به‌ناوی پێشمه‌رگه‌ی كوردستانه‌وه‌ له‌پێناو مانه‌وه‌ی خۆتان به‌كارتانده‌هێنا، كوا ئه‌و هیزانه‌تان، كه‌ تا ئێستا ئاماده‌ نه‌بووه‌ و نه‌یتوانیوه‌ ته‌قه‌یه‌ك به‌سه‌ركه‌وتوویی دژی هیچ دوژمنێك بكات، كوا ئه‌و ئۆپۆزسیۆنه‌ گه‌مژه‌یه‌ی به‌بێئه‌وه‌ی تێیبگات شه‌ڕی حوكمی په‌رله‌مانی و سه‌رۆكایه‌تی ده‌كرد، له‌كوین ئه‌كادیمست و چڵكاوخۆرو كاسه‌لێسی حزبه‌كان، كه‌ ئه‌و به‌ناو سه‌ركرده‌ ترسنۆك و نه‌زانانه‌یان له‌ خه‌لكی كوردستان كردبووه‌ پێغه‌مبه‌ر، قاره‌مانی سه‌ر شاشه‌كان له‌كوێن، ده‌ی باهه‌مدیس ده‌ست به‌ده‌هۆڵ لێدان و حه‌كیمی سه‌رۆكه‌كانیان بكه‌ن، كه‌ چۆن و به‌چ زانایه‌كیه‌وه‌ سوپای ئێراقیان هێنایه‌وه‌ ناو قووڵایی كوردستان، باسی ئه‌و مناوه‌ره‌ سیاسیه‌ گرنگه‌ش بكه‌ن، كه‌ سه‌ركرده‌ پێشمه‌رگه‌و قاره‌مانه‌كانی ئه‌وان ده‌یكات و به‌غداو ئێران و تاران و ئه‌نقه‌ره‌ ده‌كات به‌گژ یه‌كدا، باسی شێخ و به‌گ و سكرتێرو سه‌رۆكی كۆمارو ته‌ڕه‌ماشه‌كانتان بكه‌ن، ده‌ی دیسانتان ئه‌و ریسواییه‌ بكه‌نه‌ سه‌ركه‌وتنی بێوێنه‌وه‌ مێژووی ئه‌و میلله‌ته‌ی پێفریو بده‌ن، فه‌رموون به‌رگری له‌كوردستان مه‌كه‌ن، ته‌نیا له‌و پارانه‌ بكه‌ن، كه‌ دزیوتانه، تازه‌ به‌نهێنی سه‌ردانی یه‌كتر ده‌كه‌ن و ده‌تانه‌وێ ئاشت بنه‌وه‌؟!

وه‌ك كورد گوته‌نی ” پاشی تڕی خه‌پشه‌ی بڕێ”، تازه‌ بۆچی ئاشت ده‌بنه‌وه‌!، تازه‌ بۆچی ئه‌و چاكسازیه‌ مه‌هزه‌له‌ ئامیزه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ 29 ساله‌ مێشكی خه‌لكی كوردستانتان پێكاس كرد، تازه‌ هیچ شتیك سوودی نه‌ماوه‌ ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ زێڕینه‌ی ره‌خسا، هه‌مووتان كرده‌ قوربانی خۆتان، ده‌بڕۆن سه‌ركرده‌و بنكرده‌ خائینه‌كانی كوردستان، ده‌بڕۆن ئاو ئاو چن و به‌غدا نیوه‌ی رێتان بێت!.‌

جوڵەی نائاسایی !

دڵشاد ئەنوەر:

تازە مام جەلال کۆچی دوایی کردبوو، هەواڵەکە بڵاو نەبوویەوە، زانیاریم دەستکەوتبوو، بەڵام لێی دڵنیا نەبووم، لە سەرچاوەیەکی ئاگادارم پرسی، وتم: بیستوومە مام جەلال مردووە، ئایا ڕاستە؟
وتی: دڵنیانیم، بەڵام هەستەکەم لە دەباشان جوڵەیەکی نائاسایی هەیە، شتێک لە ئارا هەیە.

وەکچۆن گیان لەدەستدانی مام جەلال، جوڵەی نائاسایی خستبووە دەباشان، ئێستا لە ناوخۆی هەرێم، جوڵەیەکی زۆر نائاسایی حیزبەکان هەیە، بەجوڵەکانیاندا دیارە، شت لەئارادا هەیە، خەڵک جوڵەکە دەبینێت، بەڵام درکی بە هۆکارەکان نەکردووە.

نێوان بارزانی و یەکێتی لەوپەڕی خراپیدابوو، کەچی باڤڵ تاڵەبانی خۆی گەیاندە لای بارزانی و کوت و پڕ دانیشتن و کۆبوونەوە. گۆڕان و پارتی، کۆمەڵ و یەکێتی، سەڵاحەدین بەهادین و ئەوانیتر، هەمووی خەریکی سەردانیکردنی یەکتری و چپە چپن.

ڕەنگە ئەو چپەچپانە بۆ ماوەیەک، چەلەحانێ و شەڕە دەمی پەرلەمانتار و شەڕە دەنوکی ڕاگەیاندنیش ڕابگرن، هەرچەندە دەم داخستنیان قورسە، چونکە تازە لەسەر ئەو بەزمە ڕاهاتوون و ئالودەی لایک و کۆمێنتن.

جوڵەی حیزبەکان ئاسایی نیە، ئەوان درکیان بە توڕەیی خەڵک و مەترسی تەقینەوەی دۆخەکە کردووە، ئەوان تێگەیشتون لەوەی بەغدا بە ئاسانی پارە نادات، ترسی زیاتر هاتنە پێشەوەی تورکیا و درێژەکێشانی لەشکرکێشیەکانی ئەو وڵاتەیان هەیە( پێیانوایە شەنگال ئامانجی تورکیایە)، تا ڕادەی ئەوەی ئێرانیش دەستەوەستان نەبێ و داخل بێت. ئەمانە هێشتا تەنها مەترسین.

حیزبەکان لە جوڵە و لەیەکتر نزیک بوونەوە خێراکان کۆمەڵێک ئامانجیان هەیە، بە دیاریکراوی پارتی دەترسێت ناڕەزایەتیەکانی سنوری سلێمانی، کاریگەری لەسەر زۆنی زەرد هەبێت و وەزعەکەی لێ تێک بچێت، بۆیە ئەم مەسەلە و چۆنیەتی ڕاگرتنی وەزعەکە، لەدوا دانیشتنی نێوان بارزانی و باڤڵ تاڵەبانیدا باسکراوە.

پارتی دەیەوێ حکومەت بەبڕینی موچەی ژمارەیەکی زۆر موچەخۆر لەقەیران قوتاربکات ( بندیوار)، کە یەکێتی پێیوایە زۆرینەیان لایەنگری ئەون و پارتی ئەوانەی خۆی بە یاسایی کردووە، دەیەوێ یەکێتی ڕێگر نەبێ..ئەشیەوێ لەڕێگەی یەکێتیەوە سنوری سلێمانی ئارام بکاتەوە.

پارتی لەهەموو هێزەکانی تر زیاتر لە دۆخەکە دەترسێت، خۆ گەر ئەو ترسە گەورە نەبایە، ئەستەم بوو، ڕێگە بدات لەسنوری زاخۆ ئاڵای عێراق هەڵبکرێت، کە ئەمە پێچەوانەی بانگەشەکانی پێشووتریەتی.

ئامانجێکی تری حیزبەکان لەم جوڵانە ئەوەیە، بە تایبەت پارتی و یەکێتی ڕەنگە بۆ ماوەیەکی کاتی خۆیان بخورێنن و هەندێک پارە بهێننەوە، تا توڕەیی خەڵک بەکاتی هێور بکەنەوە، چونکە پێشهاتەکان، پێویستیان بە هێورکردنەوەی ناوخۆ هەیە، یاخود بە مانایەکی تر، بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەترسیە دەرەکیەکان، پێویستیان بە ڕازیکردنی ناوخۆ هەیە.

بەتایبەت حیزبەکان کارێکیان کردووە، خەڵک هێندە لێیان بێزارە، ئێستا لەناوخۆی هەرێمەوە دەنگی پشتگیری کردن لە هەڵوەشاندنەوەی قەوارەی هەرێم دەبیسترێت، ئەمە زەنگێکی ئەوپەڕی مەترسیدارە، ئەمە واتای ئەوەیە، ناوخۆ و دەرەوەشیان لەدەستداوە.
دەیانەوێ سەرەتا بە هەر جۆرێک بێت، ناوخۆ هێوربکەنەوە و نارەزایەتیەکان ئیحتیوا بکەن، ئەوجا جۆرێک لە یەکدەنگی دروست بکەن، بۆ فشارخستنە سەر بەغدا تا بودجە بدات، چونکە هەستەکەن، بەغدا ناکۆکی نێوانی قۆستوونەتەوە و حسابیان بۆ ناکات.
هەروەک خۆشیان بۆ ئەگەری ڕووداوی گەورە لەدەرئەنجامی لەشکرکێشیە دەرەکیەکان ئامادە بکەن.