Author Archives: Hawpshti Media

مانگی داهاتوو مووچە چی لێدێت ؟

راپۆرت: محەمەد رەئوف – فازڵ حەمە رەفعەت 

دوای نزیکەی دوو هەفتە، حکومەتی هەرێم موچەی تەنیا (چوار) وەزارەتی دابەشکردووە، حکومەت هەم موچەی موچەخۆرانی دەستکاریکرد، هەم وادەی دابەشکردنی موچەی لە (٣٠ رۆژەوە بو ٦٠ رۆژ) درێژ کردەوە، حکومەت تاوەکو نزیكی جەژنی قوربان دابەشكردنی موچەی شوبات درێژدەکاتەوە، ئەمە کۆتایی کێشەکە نییە، بەپێی بەدواداچونەکان تەنانەت لەدوای ریككەوتنی لەگەڵ بەغداد و بەرزبونەوەی نرخی نەوتیش، بۆ مانگی داهاتوو حکومەت ناچارە رێژەی لێبڕینی موچەی فەرمانبەران زیاتر بکات،  واتا  دەستكاریكردنی موچە بڕیارێکی حەتمیە.
 
مەسرور بارزانی قەرزی کرد ؟
سەرباری ئەوەی بەرپرسانی کابینەی مەسرور بارزانی بەدیاریکراویش (رێبەر ئەحمەد وەزیری ناوخۆ) پێشتر چەندینجار دڵنیاییاندا لەبارەی ئەوەی حکومەت دەستکاری موچە ناکات، بەڵام حكومەت رۆژی ٢٠٢٠/٦/٢١بڕیاریدا رێژەی (٢١٪)ی موچەی موچەخۆران کەمبکاتەوە.
بەهانەی حکومەت بۆ دەستکاریکردنی موچە ئەوەبوو، بڕی (٦٠٠ ملیۆن) دۆلاری لەبەردەستدایە، ئەم بڕە پارەیە بەشی خەرجی موچە ناکات کە مانگانە پێویستی بە (٧٥٥ ملیۆن) دۆلارە.
بڕیار بوو مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەت بڕی (١٠٠ ملیۆن) دۆلار قەرزبکات بۆ پڕکردنەوەی کورتهێنانەکە، بەڵام پێناچێت قەرزەکەی کردبێت.
سەرباری ئەوەی حکومەت کورتهێنانی خەرجی موچەی لەسەر حسابی لێبڕینی (٢١٪)ی موچەی موچەخۆران چارەسەرکرد، بەڵام بەوشێوەیەش دوای نزیكەی دوو هەفتە لەو بڕیارە، تائێستا تەنیا موچەی (٤) وەزارەتی دابەشكردووە (تەندروستی، ناوخۆ، پێشمەگە، دارایی)، پرسیارەكە ئەوەیە ئەگەر پارەی موچە ئامادەیە بۆچی حکومەت دابەشی ناكات لەكاتێكدا لیستی تەواوی وەزارەتەكان ئامادەیەو بڕی لێبڕینی رێژەی (٢١٪) لەسەر تەواوی فەرمانبەران جێگیرکراوە جگە لە پلەباڵاكان و ئەوانەی موچەکەیان لە (٣٠٠ هەزار) دینار كەمترە.
بەپێی بەدواداچوونەكانی (درەو)، حكومەت دەیەوێت لەیەك كاتدا هەردوو ئۆپشنەكە جێبەجێ بكات کە پێشتر لە کۆبونەوەکانی ئەنجومەنی وەزیراندا گفتوگۆی لەبارەوە دەکرا:
٭ ئۆپشنی یەکەم: بڕینی موچەی موچەخۆران بەڕێژەی ٢١٪
٭ درێژکردنەوەی وادەی دابەشكردنی موچە لە ٣٠ رۆژەوە بۆ ٦٠ رۆژ
حکومەت ئێستا ئۆپشنی بڕینی موچەی جێبەجێكردووەو دەیەوێت ئۆپشنی درێژكردنەوەی ماوەی دابەشکردنی موچەش جێبەجێ بكات، هەربۆیە هەفتانە موچەی دوو بۆ سێ وەزارەت دابەش دەكات و دەیەوێت تا پێش جەژنی قوربان بە موچەی مانگی شوبات بەڕێی بكات و دواتر دەست بە دابەشكردنی موچەیەكی تر بكات.

بژاردەکانی بەردەم حكومەت
ئێستا حكومەت بەچەند رێگەیەك دەیەوێت داهاتی زیاتر دەستبخات، بۆ ئەوەی موچەی موچەخۆران دابین بكات:
٭ رێگەی یەكەم: حكومەت ئێستا سەرقاڵی جێبەجێكردنی یاسای چاكسازییە، ئەو یاسایە لە ٧/١ ەوە چوەتە بواری جێبەجێكردن، بەڵام ئەگەر حكومەت موچەی مانگی داهاتوو دابەش بكات كە موچەی مانگی ئازارە، ئەم یاسایە بەسەر موچەخۆراندا جێبەجێ ناكرێت، بۆیە حكومەتی هەرێم بیر لە پاشەكەوتكردنی موچەی مانگەكانی (٣، ٤، ٥، ٦) دەكاتەوەو دەیەوێت لە سەرەتای مانگی ئابەوە دەست بە دابەشكردنی موچەی مانگی تەموز بكات، بۆ ئەوەی یاسای چاكسازی جێبەجێ بكات و بەشێك لە داهاتی بۆ بگەڕێتەوە.
٭ رێگەی دووەم: حكومەت ناچارە بۆ مانگی داهاتوو دەستكاری زیاتری موچە بکات، كە رەنگە بۆ دەستكاریكردنی موچە جیاواز لە شێوازی بڕینی موچەی مانگی شوبات (٢١٪) شێوازێكی تر بگرێتەبەر، ئەویش لەڕێگەی دەستكاریكردن و رێكخستنەوەی دەرماڵەكانەوە بێت (٥٦٪ی خەرجی كۆی موچەی موچەخۆران بۆ دەرماڵەکان دەڕوات، واتا لەكۆی ٨٩٤ ملیار دینار ٥٠٢ ملیار دیناری موچە بۆ دەرماڵەیە)، ئەگەری بەهێز ئەوەیە حكومەت لەڕێگەی دەستكاریكردنی دەرماڵەكانەوە (كە پاڵپشتی پەرلەمانی هەیەو بەپێی مادەی (٥)ی یاسای چاكسازی دەتوانێت دەستكاری دەرماڵەكان بكات) دەستكاری موچە بكات، دەستكاریكردنەكەش بەپێی ئەو پارەیەیە کە دوای رێککەوتنەکە لەبەغدادەوە دێت.
رێگەی سێیەم: حكومەت چاوەڕوانی رێككەوتنی كۆتاییە لەگەڵ بەغداد، چونكە تا رێككەوتنەكەی لەگەڵ بەغداد نەچێتە بواری جێبەجێكردن ناتوانێت بڕێكی دیاریكراو بۆ موچە دیاری بكات، ئەویش لەبەر چەند ئەگەرێك:
لەدوای رێككەوتنی كۆتایی نێوان هەولێرو بەغداد، ئەگەر هەرێم تەواوی نەوتەكەی رادەستكرد یان (٢٥٠ هەزار) بەرمیل و نیوەی داهاتی ناوخۆ، لە باشترین حاڵەتدا مانگانە (٦٠٠ ملیار) دیناری لە بەغدادوە بۆ دێت، ئەم پارەیە تەرخاندەکرێت بۆ خەرجی موچەو ئەو نیوە داهاتەی تری ناوخۆش کە لای حکومەتی هەرێم دەمێنێتەوە بۆ خەرجی بەكاربردن تەرخاندەکرێت.
ئەگەر تەواوی ئەو پارەیەی لە بەغدادوە دێت، بۆ موچە تەرخانبكرێت، كە مانگانە نزیكەی (٦٠٠ ملیار) دینارە، ئەوا نزیكەی (٣٠٠ ملیار) دینار كورتهێنانی دەبێت لە كۆی خەرجی مانگانەی موچە كە (٨٩٤ ملیار) دینارە، واتا پارەکەی بەغداد بەرێژەی (٣٤٪)ی کورتهێنانی هەیە بۆ پڕکردنەوەی خەرجی موچەی هەرێم، كۆی موچە، لەم حاڵەتەدا حکومەتی هەرێم هاوشێوەی ئێستا ناچارە کورتهێنانەکە لە موچەی موچەخۆران ببڕێت و رێژەی لێبڕینی موچەی موچەخۆران لە (٢١٪)و زیاد بکات بۆ (٣٤٪).
بەڵام لە حاڵەتی رێكنەكەوتن لەگەڵ بەغداد، حکومەتی هەرێم تەواوی داهاتەكەی بریتی دەبێت لە:
٭ داهاتی نەوت: رۆژانە (٤٣٥ هەزار) بەرمیل نەوت رەوانە دەكات، بۆ مانگی رابردوو كۆی داهاتی نەوت كە خرایەبەر دەستی وەزارەتی دارایی (٨٦ ملیۆن) دۆلار بووە، لە حاڵەتێكدا ئەگەر بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوتەوە داهاتی نەوت وەك جارانیشی لێبیێتەوە، دەهاتەکەی دەكاتە (٢٩٥ ملیۆن) دۆلار كە پێشتر لە داهاتی نەوت دەخرایە خەزێنەی حكومەتەوە.
٭    داهاتی ناوخۆ: ئێستا نزیكەی (٩٠ ملیار) دینارە، ئەگەر وەك جارانیشی لێبێتەوە كە نزیكەی (٢٧٠ ملیار) دینار بوو.
٭یارمەتییەکەی هاوپەیمانان كە ٢١ ملیار دینارە.
كۆی گشتی داهاتەكانی هەرێم بەبێ پارەی بەغداد ئێستا نزیكەی (٢٠٠ ملیۆن) دۆلار دەبێت.
خۆ ئەگەر داهاتەكانی هەرێم وەك جارانی لێبێتەوە، ئەوا كۆی داهاتەكانی هەرێم بەبێ بەغداد نزیكەی (٦٠٠ ملیار) دینار دەبێت، لەم حاڵەتەشدا بەهەمان شێوەی حکومەتی هەرێم لە خەرجی موچەدا (٣٠٠ ملیار) دینار كورتهێنانی دەبێت، واتا لەم حاڵەتەشدا حكومەت ناچارە دەستكاری موچە بكات. 
٭    تەنها لەیەك حاڵەتدا حكومەت دەستكاری موچەی موچەخۆران ناكات كە بەشێك لە وەزیرەكان لەگەڵ ئەو ئۆپشنە بوون، ئەویش درێژكردنەوەی وادەی دابەشكردنی موچەیە لە (٣٠) رۆژەوە بۆ (٦٠) رۆژەو كۆكردنەوەی داهاتی دوو مانگی هەرێم و دابەشكردنی موچەی یەک مانگە، لەم ئۆپشنەدا موچە ٥٠٪ كەم دەكات، چونكە ئەگەر فەرمانبەرێك موچەكەی (ملیۆنێك) دینار بێت ئەگەر بە (٦٠) رۆژ جارێك دابەشبكرێت ئەوا دەكاتە (٥٠٠ هەزار) دینار، واتا (٥٠٪) ی موچەكەی دەستكاری دەكرێت. 
بەپێی بەدواداچوونەكانی (درەو)، لەگەڵ بەغداد رێکبکەوێت یان نا، پارە لە بەغدادەوە بێت یان نا، نرخی نەوت بەرزببێتەوە یان نا، حکومەت دەستكاری موچە دەكات، دەستکاریکردنی موچە بڕیارێکی حەتمیە تەنانەت ئەگەر قەیرانی کۆرۆناش تێپەڕێت.

دژایەتی کام قەوارە؟

روی دەمم لە بارزانی و دارودەستەکەی نیە، دەستملێشتون، روی دەم لەوانەیە کە بەرگری لە ئازادی دەکەن، کە کوردستان بۆیان بۆتە دۆزەخ، ئەوانەی باوەریان بە گفتوگۆ هەیە و لە بەرەی کوردایەتی حسێب نین، ئەوانەی لەسەر سۆشیاڵ و مەفتەخۆری دەسەڵات نین، بەڵکو لە بۆتەی کوردایەتی مەزهەبی گیریانکردوە، هەم وادەزانن ئەم “قەوارەیە” سویسرایە تا تێک نەچێت، هەم بە هەمان نەهجی مفتەخۆرەکانی دەسڵات بەغداد و دەسەڵاتی ئێستای عێراق دێواندوە بێ ئەوەی یەکێیان زەحمەت بکێشێ لە دوو ناوەندی گرنگی عێراقی گفتوگۆی کردبێت و لە مەغزا  جوڵە کۆمەڵایەتیەکانی بەغداد بگات.

تکایە لە بری ئەو ناوناوتۆرە جنێودان و ناوهێنانمان بە پۆپۆلیست و “گەمژەی سیاسی” وەرن با بەنوسینەکانی خۆتان وەڵامتان بدەینەوە کە ئەم “قەوارە” “سوڵتانیە،” ئەم لانکەی دەزگا هەواڵگریانە و ئەم “چەتە گەریەی” دوو بنەماڵە بۆ ئاوا بۆتە شتێکی هێندە گرنگ ئێوە پێش بارزانی و جەماعەتی کوردایەیی هێرش بکەنە سەرمان.

ئایا بەراست “قەوارە”مان هەیە؟

جارێ لەروی لۆجیکی یەوە مناقەشەی شتێک ناکرێ کە خۆی نەبێت، ئەکرێ وەک ئەگەر باسی گرنگی ئەم پرسە بکەین کە لە داهاتوو دا بوو چۆن مامەڵەی لەگەڵبکەین، بەڵام با دڵنیاتان بکەم ئەو قەوارەیەی لە خەیاڵ و خەونی ئێوەدایە هێشتا دروست نەبووە، هەرچەندە دانیپێدانراوە بەڵام تاڵەبانی و بارزانی دروستیان نەکرد وە ناشیکەن .

ئەی ئەمەی ئێستا چییە؟

قەوارەی هەرێم دروست نەبووە وەک ئەوەی لەدەستوردا هەرێمێک دروست دەکرێت،  بەڵکو لە کاتی نوسینەوەی دەستور مەسعود بارزانی و جەلال تاڵەبانی بە فشاری ئەمریکا لایەنە عێراقییەکانیان ناچارکرد کە دان بە “قەوارەکەیاندا” بنێن، واتە دوو ئیدارەییەکە کرایە ئەمری واقیع و روپۆشێکیان بۆکرد بەناوی هەرێمی کوردستان و بە سرودی ئەیرەقیب و  ئاڵایەک خەڵکیان سەرمەستکرد، لەژێر ئەو ناوەدا بونە ملیاردێر و بەڵام قەوارەک دروست بوو نە دامەزراوەی دەستوری.

قەوارەکەی ئەوان ناوی نراوە هەرێمی کوردستان، بەڵام لە ئەمری واقیعدا ئەمە هێشتا دوو ئەمارەتی بارزانی و تاڵەبانی نیە نەک زیاتر. ئێمە کیانێکی یەکگرتوی هەرێمی کوردستان مان نیە، بە یاسا و رێسا و ئەمری واقیع، بە هەموو پێوەرێک ئەمەهەرێمێک نیە، دوو ئەمارەتە، ئیتر واز لە باش و خراپیەکەی بێنن، دەماری ملتان سورمەکەنەوە و دەست لە جنێوادان هەڵبگرن و تێبفکرن کە چۆن هەرێمێکی دەستوری فعلی دروستبکرێت کە رێز لەدەستور و یاسا فیدڕاڵییە بەرکارەکان بگرێت، کە لە بەرژەوەندی هاوڵاتیان، موچەخۆران، بازرگانان، کاسبکاران، قوتابیان و بێ کاران ە.

ئێستا پارتی و یەکێتی لەژێر ناوی “قەوارە” خەڵکی هەرێمی کوردستانیان بە بارمتەگرتووە و بە ویستی خۆیان بەکاری دێنن، هەرچی هەواڵگری دونیایە لە هەولێر و سلێمانی تەراتێن ئەکات بەڵام سوپاسالاری عێراق لە هەولێر سوکایەتی پێ ئەکرێ. یانی بەس عێراق بۆی نیە لەهەرێم دەسەڵاتی هەبێت چونکە شەقی نیە، بەڵام میت و موساد و ئیتڵاعات ساحێب ماڵن. ئەمە موئامەرە نەبێت لە عێراق وخیانەت نەبێت لەدەستوری عێراق چییە؟

هەرچی ئەوروپی و ئەمریکی چاو شین ە لە سنورەکانەوە بێ ڤیزە و بێ وەستان ئەکرێتە ژورەوە کە بەپێی دەستور ئەمە رێگە پێدراو نیە بێ رەزامەندی بەغداد، بەڵام خەڵکی سلێمانی و کەرکوک و بەصرە و کەربەلا و ئەنبار بە دونیایەک ئیهانەوە دەکرێنە ژورەوە، زۆرجاریش نایەڵن داخڵی هەولێر ببن، بۆ سلێمانیش هەروا.
لە عێراقی “وێرانە بە قەولی ئێوە،” کە ساڵێکە لەبەریان ئەپارێنەوە شتێک پارەتان بۆ بنێرن، لە بەسرەوە تا دەگەیتەوە باب شەرقی کەس ناڵێ بۆ کوێ ئەرۆیت و رێگا کراوەیە.  

تو ویژدانتان لە زاخۆ تا هەڵەبجە چەند بازگە دات ئەبەزێن و سوکایەتیت پێ ئەکەن وەک ئەوەی لە سنوری کۆریای باکور و باشور تێپەریبیت؟

ئاخر ئەمە چ “قەوارە” یەکە؟ ئەمە بەس باسی واقیعی حاڵم کردوە، خۆ باسی پەرلەمانەکەیم نەکردوە کە وەزیری دادەکەی چۆن سوکایەتی پێ ئەکات، چۆن مناڵێکی بارزانی تورە بێت دەرگاکەی دا ئەخات، چۆن ماڵی تاڵەبانی زۆریان بۆ بێت بە حەسانەوە پەرلەماتار زیندان دەکەن.

وەڵا بارزانی ئێوەی هەبێ “قەوارە” کەی بۆ بپارێزن و بەشەورۆژ بەرگری لێ بکەن، دڵنیابن تەمەنی حومکڕانیەکەی پتەوتردەکات بۆ دوای ئارین یش مسۆگەرە، ئێوە خۆش بن.

وەرن گفتوگۆیەکی جدی لەسەر ئەمپرسە بکەین، کوێرانە بەرگری لەم دوو ئیمارەتە مەکەن، زاڵببن بەسەر هەستی مەزهەبیتان دا و گفتوگۆ بکەین نەک بکەونە داوی بارزانی و و دژایەتی ئێمە بکەن.

ئەگینا بەراستی لای من ئەو گەنجە هۆشیار و هاوڵاتیە رەنج بەخەسارە گرنگە کە کوردایەتی ماڵوێرانتری کرد لە بەعس، من ئەزانم ئەوان مێشکیان بەو ژەهرە قەومییە نەشۆردراوتەوە، بۆیە خەبات بۆ ئەوان دەکەم.

سەرکەوت شەمسەدین

 

02/07/2020

موراد قەرەیلان: توركیا دەیەوێت ناوچەیەکی کۆنترۆڵکراو لە هەرێم و رۆژئاوای کوردستان دروست بکات

موراد قەرەیلان فەرماندەی ناوەندی پاراستنی گەل سەر بە پەکەکە، رایگەیاند، تورکیا لە چوارچێوەی پلانێکدا هێرش بۆسەر خاکی هەرێم دەکات و لە ئێستاشدا لە قۆناغی یەکەمی پلانەکەدایە، دەیەوێت ناوچەیەکی کۆنترۆڵکراو لەسەر سنوری تورکیا و هەرێم و تورکیا و رۆژئاوای کوردستان دروست بکات، لە خاکورک هەتا عەفرین.
موراد قەرەیلان فەرماندەی ناوەندی پاراستنی گەل سەر بە پەکەکە، لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ رادیۆی( دەنگی وڵات)، دەربارەی هێرش و بۆردومانەکانی تورکیا بۆسەر خاکی هەرێمی کوردستان ئاماژەی بەوەکردووە، ئەگەر تورکیا ئەم پلانەی خۆی جێبەجێبکات و کەس رێگری لێنەکات، هەموو ناوچە ستراتیژییەکان لە هەرێمی کوردستان و رۆژئاوای کوردستان کۆنترۆڵ دەکات و پاشان دەست بە قۆناغی دووەمی پلانەکەی دەکات، ئەویش داگیرکردنی سەرانسەری هەرێمی کوردستانە.
قەرەیلان لەبەشێکی تری قسەکانیدا باسی لەوەکردووە، هێرشەکانی تورکیا لە شەنگال، شیلادزێ و سلێمانی هەر لە چوارچێوەی پلانێکدایە، دەیەوێت ترس لەلاەی خەڵک دروست بکات بەتایبەت ناوچە سنورییەکان بە هاوڵاتیان چۆڵ بکات، بۆ ئەوەی شێوازێکی ئاسانتر ئەو ناوچانە کۆنترۆڵبکات.
ئەو وتانەی موراد قەرەیلان لە کاتێکدایە، ماوەیەک سوپای تورکیا تۆبارانی ناوچەکانی هەرێمی کوردستان دەکات، کە تا ئیستا بە  دەیان هاولاتی سڤیل بونەتە قوربانی، لە هەندێک ناوچەش بەشێک لە گوندەکان لە لایەن دانیشتوانەکەیەوە لە ترسی تۆبارانەکان بە تەواوی چۆڵکراون.

ئاشبه‌تاڵێك به‌تامی سه‌ركه‌وتن، ئاشبه‌تاڵێك به‌كپی و به‌ بێده‌نگی

د. كامه‌ران مه‌نتك

ئه‌وه‌ی ئه‌‌مڕۆ ده‌گوزه‌رێت ئاشبه‌تاڵێكی به‌بێده‌نگی به‌ڕێوه‌ ده‌چێت، ئه‌گه‌ر هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌ ده‌كرا، كه‌وا ئه‌لته‌رناتیڤی ئێراق توركیایه‌، ئه‌وا هێزه‌كانی سوپای ئێراق به‌نوێژی نیوه‌ڕۆ گه‌ڕێنرایه‌وه‌ ناوقووڵایی هه‌رێمی كوردستان و سنووره‌كانی داگیركرده‌وه‌، سه‌رۆكی پارتی خۆی له‌چیاكان شاردۆته‌وه‌و نووزه‌ی لێوه‌ نایه‌ت، نه‌باسی ده‌وڵه‌تی كوردی و نه‌باسی مافه‌كانی كورد ده‌كات، له‌هه‌وڵی پاراستنی سه‌ری خۆی و بنه‌ماڵه‌كه‌یه‌تی، منداله‌كانی تاله‌بانی، كه‌ ئاماده‌بوون جگه‌ له‌ بنه‌ماڵه‌ی بارزانی شه‌یتانیش قبووڵ بكه‌ن، بۆچی تازه‌ له‌دوا چركه‌دا به‌ زه‌لیلی دێنه‌ هه‌ولێر، بۆئه‌وه‌ی رێكبكه‌ون له‌گه‌ڵ بنه‌ماله‌ی بارزانی و به‌ ته‌بایی هه‌موو شتێك ته‌سلیمی ئێراق بكه‌نه‌وه‌!

وا باڵكردنی ئێران ده‌ستپیپێكردووه‌، هه‌ربزانه‌ به‌م زوانه سوپای ئێراق گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ سه‌رسنووره‌كانی ئێرانیش، به‌ڵام ره‌نگبێت بۆ ئێران تۆزێك جیاوازتر بێت، سه‌ره‌تا هه‌وڵبدرێت له‌ به‌غداوه‌ رۆلی كه‌م بكرێته‌وه‌، ئه‌م گۆڕانكاریه‌ خێرایانه‌ واتای ئه‌وه‌یه‌ دۆخه‌كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ پێش ده‌ستپێكردنی هه‌ژموونی جیهانی ئه‌مریكاو ده‌ستپێكردنی سیسته‌می تاكجه‌مسه‌ری، واته‌ قۆناغی به‌هێزكردنه‌وه‌ی ئێراق و به‌ تامپۆنیبوونه‌وه‌ی كوردستان، بۆیه‌ ده‌بێت كوردستان بۆ ماوه‌ی چه‌ندین ساڵی تر بچێته‌وه‌ قۆناغێكی تر له‌ بنده‌ستی و كۆیلایه‌تی، له‌جیاتی ئه‌وه‌ی له‌ماوه‌ی بیست و نۆ ساڵدا وڵاتێك ئاوه‌دان بكه‌نه‌وه‌، وڵاتیكیان وێران كرد، له‌جیاتی ئه‌وه‌ی ناوچه‌ به‌عه‌ره‌بكراوه‌كانی كوردستان رزگاربكه‌ن، له‌به‌عس و هه‌موو رژیمه‌كانی تر خراپتر كوردستانیان ته‌عریب كرد، ئه‌وه‌ی ئێستا جگه‌ له‌ ئاشبه‌تاڵێك هیچی تر نیه‌، كورد له‌ دانووستانه‌كان خراوه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌و تاكه‌ ریگای له‌به‌رده‌میدا ماوه‌ته‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ به‌زه‌لیلی خۆی بخاته‌وه‌ به‌ر قاپی به‌غداو داوای مه‌رحه‌مه‌تی لێبكات، به‌ڵام له‌دواجاردا به‌غدا به‌هیچ رازی نابێت ئه‌مه‌ش له‌پیناو كورد نا به‌ڵكو ته‌نیا له‌پێناو رزگاركردنی سه‌ری خۆیان و ئه‌و پارانه‌ی دزیویانه‌.

فه‌رموو با ئه‌و ملوینان دۆلاره‌ی دزویتانه‌ جگه‌ له‌ ریسوابوون بتوانێت شتیكی ترتامن بۆ بهێنیت، فه‌رموون ئه‌و پارانه‌ی له‌ماوه‌ی رابردوودا شه‌ڕتان له‌سه‌ر ده‌كردو مندالی كوردتان له‌پیناو به‌كوشتن ده‌دا، ده‌بێت به‌ مه‌منونیه‌وه‌ بیگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ به‌غدا، به‌غدای عروبه‌و پایته‌ختی ئێراق، به‌ڵام دڵنیابن ئه‌مجاره‌یان وه‌كو ئاشبه‌تاڵی 1975 نابێت، ترسنۆكانه‌ تێیته‌قێنن و ئه‌وه‌ی دزیوتانه‌ بیبه‌ن و رابكه‌نه‌ ئه‌و دیو سنووره‌كان، چونكه‌ سنووره‌كانیشتان لێگیراوه‌، ئه‌مجاره‌ خه‌لكی كوردستانیش نه‌ك هه‌ر دواتان ناكه‌وێت به‌ڵكو، به‌پشوودرێژیه‌وه‌ چاوه‌روانی ئه‌وه‌ ده‌كات تۆله‌ی بیست و نۆ سال له‌جاشایه‌تیتان لێبكاته‌وه‌، ئێوه‌ هیچتان له‌به‌رده‌ست نه‌ماوه‌ ته‌نیا وه‌ك په‌یكه‌رێكی به‌تاڵ به‌كارده‌هێنرێن و مامه‌ڵه‌تان پێوه‌ده‌كرێت بۆ لیدانی مه‌سه‌له‌ی كورد، به‌راستی گه‌وره‌ترین ده‌ستكه‌وتی ئێوه‌‌ له‌و ماوه‌یه‌ی حوكمڕانیه‌ سه‌قه‌ته‌، سووك كردنی مه‌سه‌له‌ی كوردو هه‌ڕا‌جاكردنی نیشتمانیك بوو، له‌كوێن ئه‌وانه‌ی هێنده‌ حیسابیان بۆ هیچ كه‌س نه‌ده‌كرد، له‌كوێن ئه‌وانه‌ی له‌خۆبایی ببوون و وه‌ك قاره‌مانێكی راسته‌قینه‌ خۆتان به‌رامبه‌ر گه‌له‌كه‌تان نیشان ده‌داو وه‌ك ترسنۆكیش له‌به‌رده‌رباری دوژمنانتان هه‌لده‌له‌رزین، له‌كوێن ئه‌وانه‌ی هیچ حیسابیان بۆ رای گشتی كوردستان نه‌ده‌كرد.

كوا ئه‌و سوپاو چه‌ك و تفاقه‌ی هه‌تانه‌، كوا ئه‌و هێزانه‌ی به‌ناوی پێشمه‌رگه‌ی كوردستانه‌وه‌ له‌پێناو مانه‌وه‌ی خۆتان به‌كارتانده‌هێنا، كوا ئه‌و هیزانه‌تان، كه‌ تا ئێستا ئاماده‌ نه‌بووه‌ و نه‌یتوانیوه‌ ته‌قه‌یه‌ك به‌سه‌ركه‌وتوویی دژی هیچ دوژمنێك بكات، كوا ئه‌و ئۆپۆزسیۆنه‌ گه‌مژه‌یه‌ی به‌بێئه‌وه‌ی تێیبگات شه‌ڕی حوكمی په‌رله‌مانی و سه‌رۆكایه‌تی ده‌كرد، له‌كوین ئه‌كادیمست و چڵكاوخۆرو كاسه‌لێسی حزبه‌كان، كه‌ ئه‌و به‌ناو سه‌ركرده‌ ترسنۆك و نه‌زانانه‌یان له‌ خه‌لكی كوردستان كردبووه‌ پێغه‌مبه‌ر، قاره‌مانی سه‌ر شاشه‌كان له‌كوێن، ده‌ی باهه‌مدیس ده‌ست به‌ده‌هۆڵ لێدان و حه‌كیمی سه‌رۆكه‌كانیان بكه‌ن، كه‌ چۆن و به‌چ زانایه‌كیه‌وه‌ سوپای ئێراقیان هێنایه‌وه‌ ناو قووڵایی كوردستان، باسی ئه‌و مناوه‌ره‌ سیاسیه‌ گرنگه‌ش بكه‌ن، كه‌ سه‌ركرده‌ پێشمه‌رگه‌و قاره‌مانه‌كانی ئه‌وان ده‌یكات و به‌غداو ئێران و تاران و ئه‌نقه‌ره‌ ده‌كات به‌گژ یه‌كدا، باسی شێخ و به‌گ و سكرتێرو سه‌رۆكی كۆمارو ته‌ڕه‌ماشه‌كانتان بكه‌ن، ده‌ی دیسانتان ئه‌و ریسواییه‌ بكه‌نه‌ سه‌ركه‌وتنی بێوێنه‌وه‌ مێژووی ئه‌و میلله‌ته‌ی پێفریو بده‌ن، فه‌رموون به‌رگری له‌كوردستان مه‌كه‌ن، ته‌نیا له‌و پارانه‌ بكه‌ن، كه‌ دزیوتانه، تازه‌ به‌نهێنی سه‌ردانی یه‌كتر ده‌كه‌ن و ده‌تانه‌وێ ئاشت بنه‌وه‌؟!

وه‌ك كورد گوته‌نی ” پاشی تڕی خه‌پشه‌ی بڕێ”، تازه‌ بۆچی ئاشت ده‌بنه‌وه‌!، تازه‌ بۆچی ئه‌و چاكسازیه‌ مه‌هزه‌له‌ ئامیزه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ 29 ساله‌ مێشكی خه‌لكی كوردستانتان پێكاس كرد، تازه‌ هیچ شتیك سوودی نه‌ماوه‌ ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ زێڕینه‌ی ره‌خسا، هه‌مووتان كرده‌ قوربانی خۆتان، ده‌بڕۆن سه‌ركرده‌و بنكرده‌ خائینه‌كانی كوردستان، ده‌بڕۆن ئاو ئاو چن و به‌غدا نیوه‌ی رێتان بێت!.‌

جوڵەی نائاسایی !

دڵشاد ئەنوەر:

تازە مام جەلال کۆچی دوایی کردبوو، هەواڵەکە بڵاو نەبوویەوە، زانیاریم دەستکەوتبوو، بەڵام لێی دڵنیا نەبووم، لە سەرچاوەیەکی ئاگادارم پرسی، وتم: بیستوومە مام جەلال مردووە، ئایا ڕاستە؟
وتی: دڵنیانیم، بەڵام هەستەکەم لە دەباشان جوڵەیەکی نائاسایی هەیە، شتێک لە ئارا هەیە.

وەکچۆن گیان لەدەستدانی مام جەلال، جوڵەی نائاسایی خستبووە دەباشان، ئێستا لە ناوخۆی هەرێم، جوڵەیەکی زۆر نائاسایی حیزبەکان هەیە، بەجوڵەکانیاندا دیارە، شت لەئارادا هەیە، خەڵک جوڵەکە دەبینێت، بەڵام درکی بە هۆکارەکان نەکردووە.

نێوان بارزانی و یەکێتی لەوپەڕی خراپیدابوو، کەچی باڤڵ تاڵەبانی خۆی گەیاندە لای بارزانی و کوت و پڕ دانیشتن و کۆبوونەوە. گۆڕان و پارتی، کۆمەڵ و یەکێتی، سەڵاحەدین بەهادین و ئەوانیتر، هەمووی خەریکی سەردانیکردنی یەکتری و چپە چپن.

ڕەنگە ئەو چپەچپانە بۆ ماوەیەک، چەلەحانێ و شەڕە دەمی پەرلەمانتار و شەڕە دەنوکی ڕاگەیاندنیش ڕابگرن، هەرچەندە دەم داخستنیان قورسە، چونکە تازە لەسەر ئەو بەزمە ڕاهاتوون و ئالودەی لایک و کۆمێنتن.

جوڵەی حیزبەکان ئاسایی نیە، ئەوان درکیان بە توڕەیی خەڵک و مەترسی تەقینەوەی دۆخەکە کردووە، ئەوان تێگەیشتون لەوەی بەغدا بە ئاسانی پارە نادات، ترسی زیاتر هاتنە پێشەوەی تورکیا و درێژەکێشانی لەشکرکێشیەکانی ئەو وڵاتەیان هەیە( پێیانوایە شەنگال ئامانجی تورکیایە)، تا ڕادەی ئەوەی ئێرانیش دەستەوەستان نەبێ و داخل بێت. ئەمانە هێشتا تەنها مەترسین.

حیزبەکان لە جوڵە و لەیەکتر نزیک بوونەوە خێراکان کۆمەڵێک ئامانجیان هەیە، بە دیاریکراوی پارتی دەترسێت ناڕەزایەتیەکانی سنوری سلێمانی، کاریگەری لەسەر زۆنی زەرد هەبێت و وەزعەکەی لێ تێک بچێت، بۆیە ئەم مەسەلە و چۆنیەتی ڕاگرتنی وەزعەکە، لەدوا دانیشتنی نێوان بارزانی و باڤڵ تاڵەبانیدا باسکراوە.

پارتی دەیەوێ حکومەت بەبڕینی موچەی ژمارەیەکی زۆر موچەخۆر لەقەیران قوتاربکات ( بندیوار)، کە یەکێتی پێیوایە زۆرینەیان لایەنگری ئەون و پارتی ئەوانەی خۆی بە یاسایی کردووە، دەیەوێ یەکێتی ڕێگر نەبێ..ئەشیەوێ لەڕێگەی یەکێتیەوە سنوری سلێمانی ئارام بکاتەوە.

پارتی لەهەموو هێزەکانی تر زیاتر لە دۆخەکە دەترسێت، خۆ گەر ئەو ترسە گەورە نەبایە، ئەستەم بوو، ڕێگە بدات لەسنوری زاخۆ ئاڵای عێراق هەڵبکرێت، کە ئەمە پێچەوانەی بانگەشەکانی پێشووتریەتی.

ئامانجێکی تری حیزبەکان لەم جوڵانە ئەوەیە، بە تایبەت پارتی و یەکێتی ڕەنگە بۆ ماوەیەکی کاتی خۆیان بخورێنن و هەندێک پارە بهێننەوە، تا توڕەیی خەڵک بەکاتی هێور بکەنەوە، چونکە پێشهاتەکان، پێویستیان بە هێورکردنەوەی ناوخۆ هەیە، یاخود بە مانایەکی تر، بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەترسیە دەرەکیەکان، پێویستیان بە ڕازیکردنی ناوخۆ هەیە.

بەتایبەت حیزبەکان کارێکیان کردووە، خەڵک هێندە لێیان بێزارە، ئێستا لەناوخۆی هەرێمەوە دەنگی پشتگیری کردن لە هەڵوەشاندنەوەی قەوارەی هەرێم دەبیسترێت، ئەمە زەنگێکی ئەوپەڕی مەترسیدارە، ئەمە واتای ئەوەیە، ناوخۆ و دەرەوەشیان لەدەستداوە.
دەیانەوێ سەرەتا بە هەر جۆرێک بێت، ناوخۆ هێوربکەنەوە و نارەزایەتیەکان ئیحتیوا بکەن، ئەوجا جۆرێک لە یەکدەنگی دروست بکەن، بۆ فشارخستنە سەر بەغدا تا بودجە بدات، چونکە هەستەکەن، بەغدا ناکۆکی نێوانی قۆستوونەتەوە و حسابیان بۆ ناکات.
هەروەک خۆشیان بۆ ئەگەری ڕووداوی گەورە لەدەرئەنجامی لەشکرکێشیە دەرەکیەکان ئامادە بکەن.

مه‌ترسییه‌كانی سه‌ر قه‌واره‌ی هه‌رێم له‌ كوێوه‌ دێن؟

یه‌كه‌م : گومان له‌وه‌دا نیه‌ ، هیچ كاتێك بوونی سیاسی كورد ، خه‌ونی كورد بۆ دروستبوونی قه‌واره‌ی سیاسی ، كارێكی ئاسان نه‌بوه‌ ، هه‌میشه‌ رووبه‌روو بوه‌ له‌گه‌ڵ نه‌زعه‌ی شۆفێنیستی نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ست ، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌م واقعه‌ تاڵه‌شدا  گه‌لی كوردستان ئه‌م قه‌واره‌ سیاسیه‌ی دروستكردوه‌ ، ئه‌م قه‌واره‌یه‌ی كه‌ ناوی هه‌رێمی كوردستانی عێراقه‌ ، قه‌واره‌یه‌كی  یاسایی سیاسی دانپێدانراوه‌ له‌ ده‌ستووری عێراقیدا، له‌ ئێستادا هیچ مه‌ترسییه‌كی له‌سه‌ر نیه‌ ، ئیدیعای  مه‌ترسی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌م قه‌واره‌یه‌ ته‌نها درۆیه‌كی گه‌وره‌یه‌ و هیچی تر ، ئه‌م درۆیه‌ش هه‌میشه‌ هه‌موو بزووتنه‌وه‌   قه‌ومچییه‌كانی دنیا ده‌یكه‌ن،  ئه‌م ئیدیعایه‌ دوو ئامانجی سه‌ره‌كی له‌ پشته‌وه‌یه‌ ، یه‌كه‌میان ئه‌وه‌یه‌  به‌ناوی بوونی مه‌ترسی ده‌ره‌كییه‌وه‌ ناره‌زایه‌تیه‌كانی ناوخۆ سه‌ركوت ئه‌كرێ، خواستی چاكسازی راسته‌قینه‌ كپ ئه‌كرێت ، دوه‌میشیان ئه‌وه‌یه‌ هه‌موو مونافیسه‌ سیاسیه‌كان ته‌خوین ئه‌كرین به‌ پیلانگێر و دروستكردنی مه‌ترسی له‌سه‌ر قه‌واره‌ی هه‌رێم ، له‌ چه‌ند رۆژی رابردوودا  به‌ روونی تێبینی ئه‌وه‌ ئه‌كه‌ین ماكینه‌ی ئیعلامی پارتی به‌ هه‌موو توانایانه‌وه‌ خه‌ریكی ته‌خوینی ئه‌م كه‌سایه‌تی و ئه‌و سه‌ركرده‌ و ئه‌و نوسه‌رن كه‌ گوایه‌ خه‌ریكی موئامه‌ره‌ن بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی قه‌واره‌ی هه‌رێم .

دووه‌م : مه‌ترسی راسته‌قینه‌ له‌سه‌ر كورد و قه‌واره‌كه‌ی نه‌یاره‌كان نین ، به‌ڵكو كورد خۆیه‌تی ، كورد خۆیه‌تی مۆدیلێك له‌ حوكمرانی بینا كردوه‌ گه‌نده‌ڵی تا سه‌ر مۆخ رۆچوه‌ ، كورد خۆیه‌تی رێگای داوه‌ توركیا به‌ رۆژی رووناك و له‌ ده‌روازه‌ فه‌رمیه‌كانه‌وه‌ كۆماندۆكانی بهێنێت ، كورد خۆی رێگای داوه‌ تورك  زیاتر له‌ 22 باره‌گای سه‌ربازی له‌ناوچه‌ ستراتیژیه‌كاندا دروست بكات ، كورد خۆیه‌تی  هه‌موو كوردستانی كردوه‌ به‌ بازارێكی زه‌به‌لاح بۆ ساغكردنه‌وه‌ی كاڵای بێگانه‌ و  ئاسایشی خۆراك و كاڵا و جلوبه‌رگی كوردی خستۆته‌ ده‌ستی بێگانه‌ ، كورد خۆیه‌تی به‌دیاریكراتر بڵین ئیدیعاكه‌رانی كوردایه‌تیه‌  ، پارتییه‌ ، رێكه‌وتنی په‌نجا ساڵه‌ی فرۆشتنی نه‌وتی  له‌گه‌ڵ توركیا ئیمزا كردوه‌ و سامانی   سروشتی ئه‌م وڵاته‌ی خستۆته‌ خزمه‌ت ئه‌وانی دیكه‌وه‌ ، ئیدیعاكه‌رانی كوردایه‌تیه‌ په‌رله‌مان و دام و ده‌زگا فه‌رمیه‌كانی هه‌رێمیان سووك كردوه‌ و هه‌ركات بیانه‌وێ وه‌ك دوكان دایده‌خه‌ن ، ئه‌مانه‌ مه‌ترسیه‌ راسته‌قینه‌كانی سه‌ر قه‌واره‌ی هه‌رێمن نه‌ك كۆبوونه‌وه‌ی  رۆتینی وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ی  وڵاتانی دراوسێ، نه‌ك  لێدوان و پۆستی ئه‌م نوسه‌ر و ئه‌و  سیاسی .

سێیه‌م : له‌ دۆخی ئێستای هه‌رێمدا ، چاكسازی سیاسی گه‌یشتۆته‌ كۆڵانێكی داخراو ، چونكه‌  دامه‌زراوه‌ شه‌رعیه‌كانی هه‌رێم بێ بایه‌خ و بێ كاریگه‌ر كراون ، په‌رله‌مان وه‌ك گرنگترین دامه‌زراوه‌ نیشتیمانی  پێگه‌ی نه‌ماوه‌ ، پارتی هه‌ر كاتێك بیه‌وێت به‌ زه‌بری هێز دایده‌خات ، ئێستاش كه‌داینه‌خستوه‌ له‌ رێگای ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی كورسی كۆتاكانه‌وه‌   په‌رله‌مانی گرتوه‌ به‌ بارمته‌ ، له‌په‌رله‌مانه‌وه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ ئه‌روات كه‌ پارتی ئه‌یه‌وێت، دادگا بۆته‌ ئامرازی حساباتی ته‌سفیه‌ی سیاسی ، رۆژێك بریاری گرتنی نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌ده‌ن ، رۆژێك به‌ رۆژنامه‌نووس ئه‌ڵێن تیرۆریست و رۆژێكی دی هه‌ر شتێك خۆیان بیانه‌وێ، له‌ بارودۆخێكی له‌م شێوه‌یه‌دا كه‌ خه‌باتی سیاسی و په‌رله‌مانی و مه‌ده‌نی گه‌یشتۆته‌ دۆخی نا ئومێدی، من دوو رێگا به‌ گونجاو ئه‌زانم ؛ یه‌كه‌میان :    كۆتایهینان به‌ مه‌ركه‌زییه‌تی ده‌سه‌ڵات له‌ هه‌رێمدا  و جێبه‌جێكردنی پره‌نسیپی دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵات  به‌سه‌ر شار و ناوچه‌كاندا ، دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵاتی كارگێری و دارایی و خۆبه‌رێوبه‌ری له‌ رێگای پیاده‌كردنی لا مه‌ركه‌زییه‌تی كارگێری و دارایی  به‌رفراوان به‌ جۆرێك هه‌ر شارێك توانای ته‌واوه‌تی خۆبه‌رێوه‌بردنی پێبدرێت
دوه‌میان : دروستكردنی هه‌رێمی سلێمانی ، ئه‌مه‌ش ئه‌توانێت رێگا بگرێت له‌و داروخانه‌ هه‌مه‌لایه‌نه‌ی له‌ هه‌رێمی كوردستاندا هه‌یه‌ .

ئومێد قه‌ره‌داخی

چییە پارتی و یەکێتیی لە یەک نزیکدەکاتەوە؟

كەمال چۆمانی :

حکومەتی هەرێمی کوردستان ناتوانێت لە داهاتوی نزیکدا رێژەیەکی زیاتریش موچەی فەرمانبەران دەبڕێت. ئەمجارە یەکێتییش جدییتر پشتیوانیی دەکات. هەرچەندە لاهوڕ تاڵەبانی تویتی کرد و داوایکرد لەگەڵ بەغداد رێکبکەون، بەڵام ئەویش تێگەییشتوە رێککەوتن لەگەڵ بەغداد ئاسان نییە چونکە بەغداد داوای تەسلیمکردنی یەکێک لە سەرچاوە هەرە سەرەکییەکانی داهاتی یەکێتیی و پارتیی کردوە؛ گومرگەکان.
بەداخەوە هەندێک ئەندام پارلەمان و سیاسیی پۆپیولیست داوای هەڵوەشاندنەوەی قەوارەی هەرێمی کوردستانیان کرد. ئەم بیانوە دەرفەتی دایە یەکێتیی و پارتیی تا لە نزیکترین کاتدا کۆببنەوە و جارێکی تر پەیوەندییەکانیان ئاسایی بکەنەوە. ئاساییکردنەوەی ئەو پەیوەندییانە نە لە پێناو خەڵکی کوردستانە، نە لە پێناو پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستان، بەڵکو تەنها لەپێناو هەڵوێستێکی یەکگرتوی یەکێتیی و پارتییە بۆ رێککەوتن لەگەڵ بەغداد تا کاریگەریی خراپ لەسەر سەرچاوەی دارایی یەکێتیی و پارتیی نەکات. هەروەها، ئەگەر رێکنکەوتن لەگەڵ بەغداد، بتوانن جارێکی تریش رێژەی بڕینی موچەی فەرمانبەران کەمبکەنەوە، ئەگەر هەڵوێستی هەردولا بەتەواوی یەک بێت باشتر دەتوانن زاڵ بن بەسەر ناڕەزایەتییەکاندا.
بۆ ئەوەی خاڵە سنورییەکان تەسلیم نەکەنەوە و خۆیان گومرگ وەربگرن، ئەو دو هێزە بە هەر نرخێک بێت رێنادەن بەغداد کۆنترۆڵی خاڵە سنورییەکان بکاتەوە کە داوایەکی دەستورییە؛ پارتی ئیبڕاهیم خەلیل و حاجی ئۆمەران و یەکێتییش باشماخ و پەرویز خان. هی لاوەکییش هەن بەڵام ئەوانە سەرەکییەکانن. داهاتی ئەو گومرگانە لە ئێستادا لە داهاتی نەوت گرنگترە بۆ یەکێتیی و پارتیی.
لە زوترین دەرفەتدا جارێکی تر یەکێتیی و پارتیی بڕیارە کۆببنەوە و هەوڵدەدەن هەڵوێستەکانیان یەکبخەنەوە. بۆ ئەوەش، یەکێتیی دەستی بە کۆبونەوەکان کردوە و لەو رێیەوە لەگەڵ پارتییش رێکدەکەوێتەوە. لاهوڕ تاڵەبانییش تویتەکەی لەبیردەکات -هیوادارم تا ئەوکات نەیسڕێتەوە- و کشانەوەی یەکێتیی و رێککەوتن لەگەڵ بەغداد دەبنە بڵقی سەر ئاو.
خەڵکی هەرێمی کوردستان دەبێت باش ئەوە بزانە پارتی و یەکێتی چی خراپە بەرانبەر یەکتر و پێکەوە کردویانە، بە تاوانی جەنگیشەوە. هەمو کاتێک ئەو دو هێزە ئەگەری هەیە پێکدابدەن کە خاوەنی میلیشیای حیزبیین و رێنادەن دەزگا عەسکەریی و ئەمنییەکان یەکبگرنەوە. بەڵام هەرگیز نابێت ئەوە لەبیربکەن کە بەرژەوەندییە ئابورییەکانی ئەو دو هێزە زۆر زۆر لەوە گەورەترە کە ئەو دو هێزە دو ئاراستەی سیاسیی جیاواز لە یەک وەربگرن. تا خەڵک لەو راستییە تێنەگات هەمیشە دەکەونە ناو وەهمی گۆڕانکاریی لەڕێی ململانێی میدیایی ئەو دو هێزەوە.

پارلەمانتاری گاڵتەجاڕ

عەزیز رەئوف:

دیسان کەوتنەوە مزایەدەی بێتام و دەنگەدەنگی سەر شاشە. دیسان لەم دۆخە ناجێگیرەدا کەوتنەوە منەتکردن بەسەر خەڵکی کوردستان. پارلەمانتاری گاڵتەجاڕ ئەو کارەکتەرانەی کەسیان لەم دۆخەدا جورئەتیان نەکرد دەست لەکار بکێشنەوە، بەشەرمەوە دەستی لەرزۆکیان بەرزکردەوە بۆ متمانەدان بە کابینە، ئێستا دەیانەوێت بە ڕەتکردنەوەی خانەنشینی منەت بەسەر خەڵکی کوردستاندا بکەن.

تۆ تەماشا بکە، هەر پارلەمانتارێک لە چوار ساڵ پارلەمانتاری جگە لە کۆی ئیمتیازەکانی تری کە وەری دەگرێت هەر یەکەیان موچەکەی زیاتر لە چوارسەد ملیۆن دینارە، کە هیچ کارمەندێکی هەرێمی کوردستان بە خۆیان و تایەفەکەشیان بە درێژایی عومریان ئەو پارەیە وەرناگرن، پارلەمانتاری واش هەیە دوو خولە پارلەمانتارە، خۆتان بڕۆن حسیابی بکەن. 

ئێوە قسە بۆ کێ دەکەن، خەڵک ئەوەندە نەزان نیە بە مزایەدەی ژێربەژێر لەگەڵ دەسەڵاتدا بتانەوێت لە خشتەیان بەرن. دوای ئەوەی پارتی لە ساڵی 2015 دەرگای پارلەمانی داخست ئەوەی بڕوای بەخەباتی پارلەمانی مابێ دەبێ دەستی بگری و بیبەی بۆ نەخۆشخانەی دەروونی. ئێوە دەتانەوێت خۆتان هەڵخەڵەتێنن یان میللەت؟ کە مەلا بەختیار وتی یەک کورسی بێنین و سەد کورسی وەک یەکە، سەیرم لادێ ئەوەندە خۆشباوەڕ بن کە وا لەخەڵک بگەیەنن بە خەباتی پارلەمانی دنیای ئێمە دەسکاری بکەن و دەسەڵاتی یەکێـتی و پارتی لاواز بکەن. ئەوە لەولاوە بوەستێت سەدان پارلەمانتاری خانەنشین بە مانگانەی شەش ملیۆن چەندین ساڵە پاڵ کەوتوون و خۆیان لێ کڕ کردووە و کەسیان جورئەتیان نەکرد ڕەتی بکەنەوە. 

تۆ سەیری ئەم گاڵتەجاڕیە:

پارلەمانتار هەیە بەس لەبەر ئەوەی جوانە دەنگی هێناوە.

پارلەمانتار هەیە عارەبانەی پێ بووە خەڵک بە سوعبەت دەنگی پێداوە دەرچووە.

پارلەمانتار هەیە شەرم ناکا دەڵێ: خەڵک با مزایەدەم بەسەردا نەکا من پارەی گەعدەی گۆرانیەکانم زیاتر بوو لە پارەی پارلەمانتاری.

پارلەمانتار هەیە پارتی مۆبایلە هەرزانبەهاکەی شکاندووە بووە بە پارلەمانتار. 

پارلەمانتار هەیە قومارچیە و ناشیشارێتەوە کە شەوان قومار دەکا.

پارلەمانتار هەیە خۆپیشاندەری کوشتووە و ئەمری دەسگیرکردنی هەیە لە دادگا و حیساب بۆ کەسیش ناکا.

پارتی یەک لەشکر شەقاوەی سەر شاشەکانی ناردۆتە پارلەمان و بەشەرم دەوێ قسە بکا بەر بۆکسی دەدەن.

یەکێتی چەند دەم و چاوێکی ناردوە، شێری سەر شاشە و ڕێوی ناو پارلەمانن. سەرۆکی پارلەمان بڕیار دەردەکات و وەزیری داد هەڵیدەوەشێنێتەوە و پارلەمانتار دەدەن بە دادگا و ئەم جەلسەیەش کەس جورئەتی نەکرد باسی هاوڕێ دەرکراوەکەی خۆیان بکەن. 

ئەم گاڵتەجاڕیە ڕاگرن، خەڵک متمانەی بە یاریە بێتامەکانتان نەماوە، پارلەمان شوێنی پێکەنین و گاڵتەجاڕییە و کارەکتەری پارلەمانتار هی ئەوە نیە متمانەی لەسەر هەڵچنرێت.

ئەو گاڵتەجاڕیەی لەو بینایەی پارلەماندا ڕوودەدا شایەنی بەزەییە نەک متمانە.

01/07/2020

“عەلی” پەرلەمان و “مەسرور”ی حکومەت!

بەهزاد موحسین:  

دەبێ ئەوانەی لە سەرەتاکانی دروستبونی “گۆڕان”ەوە ئومێدێکمان بە توانای گۆڕانکاریەکانی گۆڕان بو، دان بەوەدا بنێین، کە ئومێدەکەمان بڵقە ئاوێکی هێند تەنک بو، بەوپەڕی شەرمەوە لە گۆمەکەی نێو پێدەشتی پارتی تەقیی، هەوای بڵقی گۆڕانیش نەشئەیەکی ستراتیژی تری بە پارتی دا و خاترجەم بۆوە، لەوەی دەتوانێ سەرکێشترین ئەسپیش ڕام بکا و هەر خۆی خاوەنماڵە، بێ ئەوەی ختوکەیەکی سوپاس بداتە ئەسپەشێکە و ئافەرینێکیش بۆ دەستبار و بنباڵگرتنی ئاغا گەورە و بچوکەکانی دیوەخان وەربگرێ. Read More »

پێشمه‌رگه‌یه‌ك له‌ناو بینای فه‌رمانده‌یی گشتی هێزه‌كانی 70 “کۆتایی بەژیانی خۆیهێنا”

پێشنیوه‌ڕۆی رۆژی سێشەممە پێشمه‌رگه‌یه‌ك له‌ناو بینای فه‌رمانده‌یی گشتی هێزه‌كانی 70ی پێشمه‌رگه‌ گیانی له‌ده‌ستدا و سه‌رچاوه‌یه‌كیش ئه‌منیش رایگه‌یاند، “کۆتایی بەژیانی خۆیهێناوە”.

سه‌رچاوه‌یه‌كی ئه‌منی تایبه‌ت به‌ خه‌ندان رایگه‌یاند، “رۆژی سێشه‌ممه‌(٣٠\٦\٢٠٢٠) پێشمه‌رگه‌یه‌ك له‌ لیوای سێی تایبه‌ت، له‌كاتی ئه‌ركدا به‌ناوی (ج، ح) كه‌ دانیشتوی قه‌زای شه‌قڵاوه‌یه‌ و باوكی چوار منداڵه‌، گیانی له‌ده‌ستداوه‌ و ئاسه‌واری گوللـه‌ به‌جه‌سته‌وه‌یه‌ دیاره‌”.

ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ وتیشی، “پێشمه‌رگه‌كه‌ خۆی گوللـه‌ی به‌خۆیه‌وه‌ ناوه‌ و ده‌ستبه‌جێ گیانی له‌ده‌ستداوه‌”.

هاوکات سه‌ركه‌وت ئه‌حمه‌د، وتەبێژی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی زانیاریه‌كانی پشتڕاستكرده‌وه‌ و رایگه‌یاند، “له‌ناو فه‌رمانده‌یی هێزه‌كانی 70 لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر هۆكاری خۆكوشتنی ئه‌و پێشمه‌رگه‌یه‌ پێكده‌هێندرێت و دۆسیه‌كه‌ی ره‌وانه‌ی پۆلیس ناكرێت”.

ئەوە دوەم روداوی خۆکوژییە لەماوەی کەمتر لە 24 کاتژمێردا، ئێواره‌ی دوێنێش لە باخی گشتی شاری سلێمانی هاوڵاتییەکی تەمەن 66 ساڵان “ئاگری لە جەستەی خۆی بەردا”و بەهۆیەوە گیانی لەدەستدا.

له‌شاری كه‌ركوكیش ئێوارەی دوێنێ پێشمه‌رگه‌یه‌ك له‌رێگه‌ی خۆهه‌ڵواسینه‌وه‌ “كۆتایی به‌ژیانی خۆیهێنا” كه‌ ته‌مه‌نی 34 ساڵ و خاوه‌نی چوار منداڵ بو، خانه‌واده‌كه‌شی هۆكاره‌كه‌یان بۆ قه‌رزاری و نه‌بونی گه‌ڕانده‌وه‌.