Author Archives: Hawpshti Media

نوێنەری نەتەوە یەكگرتوەكان لە عێراق:توندوتیژی دەسەڵاتدارانی هەرێم بۆ ناڕەزایەتییەكان و هەراسانكردن و داخستنی میدیاكان، رێگەیەک نین بۆ بەرەپێشچون

هاوپشتی:ئاژانسەکان

جینین‌ هێنیس-پلاسخارت، نوێنەری تایبەتی سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتوەكان لە عێراق سەبارەت بە خۆپیشاندانەكانی ئەم دواییەو هەراسانكردن و داخستنی میدیاكان، رایگەیاند: بەرپەرچدانەوەی توندی دەسەڵاتدارانی هەرێم بۆ ناڕەزایەتییەكان و هەراسانكردن و داخستنی میدیاكان، رێگەیەن نین بۆ بەرەپێشچون.جینین‌ هێنیس-پلاسخارت، نوێنەری تایبەتی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتوەکان لە عێراق، ئەمڕۆ چوارشەممە، لەمیانی بەشداریكردنی لە كۆبونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەكگرتوەكان لەڕێگەی ڤیدیۆكۆنفڕانسەوە، راپۆرتێكی سەبارەت بە بارودۆخی ئەمڕۆی عێراق خستەڕو.

جینین‌ هێنیس-پلاسخارت لە بەشێكی قسەكانیدا ئاماژەی بەوەدا كە شەفافیەت و روبەڕوبونەوەی گەندەڵی و رەخساندنی ئازادی بیروڕا و ئەنجامدانی چاكسازی بنەڕەتی بۆ هەرێمی كوردستان، تەواو گرنگن.

ئەوەشی خستەڕو كە بەرپەرچدانەوەی توندی دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان بۆ ناڕەزایەتییە گشتییەكان و خۆپیشاندانەكان و هەروەها هەراسانكردن و داخستنی میدیاكان رێگەیەك نین بۆ بەرەپێشچون.

جەختیشی كردۆتەوە كە بۆ روبەڕوبونەوەی ئاڵنگارییە ئاڵۆزەكان، دەبێت حكومەتەكان بەردەوام بەرگری لە ماف و ئازادییە بنەڕەتییەكان بكەن.

نیو ملیۆن فه‌رمانبه‌ر له‌ هه‌رێمی كوردستان بندیوارن

ڕێبوار كه‌ریم، ئه‌ندامی په‌رله‌مانی عێراق ڕایده‌گه‌یه‌نێت، نزیكه‌ی نیو ملیۆن فه‌رمانبه‌ر له‌ هه‌رێمی كوردستان بندیوارن، هاوكات ژماره‌ی فه‌رمانبه‌ره‌ ڕاسته‌قینه‌كان ئاشكراده‌كات.

 د. ڕێبوار كه‌ریم به‌ كه‌ناڵی جه‌زیره‌ی ڕاگه‌یاندووه‌، له‌ كۆی یه‌ك ملیۆن و 250 هه‌زار فه‌رمانبه‌ری هه‌رێم ته‌نیا 750 هه‌زار فه‌رمانبه‌ری ڕاسته‌قینه‌ بوونی هه‌یه‌ و 500 هه‌زار فه‌رمانبه‌ری بندیوار له‌نێو لیستی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێمدان.

ئه‌و په‌رله‌مانتاره‌ پێیوایه‌ تاكه‌ چاره‌سه‌ر بۆ كێشه‌ی موچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێم ئه‌وه‌یه‌ موچه‌كانیان بخرێته‌ سه‌ر وه‌زاره‌تی دارایی عێراق و به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ له‌لایه‌ن هه‌ژمارێكی بانكییه‌وه‌ به‌سه‌ر فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێمدا دابه‌شبكرێت.

ئه‌و په‌رله‌مانتاره‌ كورده‌ باس له‌وه‌شده‌كات، هه‌رێمی كوردستان شكستیهێناوه‌ له‌ “ئابووریی سه‌ربه‌خۆ” كه‌ چه‌ندین ساڵه‌ بانگه‌شه‌ی بۆ ده‌كات.

بەعس بە جلی کوردیەوە

ئەو رەشبگیریەی لە ڕانیە و هەولێر و بادینان لەم ماوەیەدا لەلایەن دەسەڵاتی کوردیەوە ئەنجام دراوە ڕێک سلوکی بەعسە بەڵام بە جلی کوردیەوە. ئەوەی لەم ماوەیەدا ئەم دوو هێزە ئەنجامیاندا، بیرهێنانەوەی ئەو وێنە ترسناکانەیە کە لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو لە بەعسمان بینیوە. وێنەی ڕفاندنی مێردمنداڵ لەباوەشی دایکی لە ڕانیە هیچ لە سلوکی بەعسیەکان کەمتر نیە. هەرگیز بەعس کوڕ و دایکی بەیەکەوە دەستگیر نەکردووە، وەک ئەوەی لە هەولێر بینیمان. هەرگیز بەعس ئافرەتی چالاکوانی بە منداڵەوە بێسەروشوێن نەکردووە وەک ئەوەی بەعسیە کوردەکان لە هەولێر ئەنجامیاندا. هەرگیز بەعس مامۆستای لە ماڵەوە قۆڵبەست نەکردووە تەنها لەبەر ئەوەی داوای موچەکەی خۆی کردبێت، وەک ئەوەی لە دهۆک بینیمان. ئیدی ئەوەی باسی چاکسازی کرد لەم حکومەتە باشترە ڕێگەی نەخۆشخانەی دەروونی پیشان بدەی، ئەوەی باسی ئەزموونی دیموکراسی و دیموکراسی دەسەلاتی کوردی کرد، خێرا دەسگیری بکەن و لە نەخۆشخانەی قایم بکەن، چونکە نەخۆشە و ئەگەری بڵاوکردنەوەی ڤایرۆسی هەیە.
لەدەرەوە بۆ دوژمن مەگەڕێن، دوژمنی کورد بە کوردی قسە دەکا و جلی کوردی لەبەرە. لە باشور و ناوەڕاستی عیراق بەدوای بەعسدا مەگەڕێن، بەعس لێرەیە، لەسەر کورسی و لەسەر شاشە.

عەزیز ڕەئووف

‌یه‌به‌شه‌: پاراستنی پارتی وه‌ک میتى تورک ده‌جوڵێته‌وه‌

له‌سه‌ر هێرشه‌کان بۆسه‌ر شه‌نگال ئه‌مڕۆ یه‌کینه‌کانى به‌رخۆدانى شه‌نگال ڕاگه‌یه‌ندراوێکى بڵاوکرده‌وه‌ که‌ هێرشه‌کانى ده‌وڵه‌تى تورکیا و “هاوکاره‌کانى ناتوانێت به‌رخۆدانى خه‌ڵکى شه‌نگال و هێزه‌کانى یه‌به‌شه‌ بشکێنێت و ده‌شڵێن:” پاراستنى پارتى وه‌ک میتى تورک ده‌جوڵێته‌وه‌”.

له‌ راگه‌یه‌ندراوه‌که‌یاندا هاتووه‌:” له‌ ساڵوه‌گه‌ڕى کۆمه‌ڵکوژییه‌که‌ى ٣ى ئابى ٢٠١٤ و کۆمه‌ڵکوژییه‌که‌ى گونده‌کانى کۆچۆ، تل عوزێر و سیبا-دا، ده‌وڵه‌تى داگیرکه‌رى تورک له‌م ڕۆژانه‌دا که‌ شه‌هیده‌کانى ئه‌و کۆمه‌ڵکوژییانه‌ به‌بیرده‌هێنرانه‌وه‌، به‌ فڕۆکه‌ى بێفڕۆکه‌وان دوو هێرشى ئه‌نجامدا، نه‌ له‌ هێرشه‌که‌ى ٢٣ى ئاب و نه‌ش له‌ هێرشه‌که‌ى ٢٥ى ئابدا ئه‌نجامێکى ده‌ستنه‌که‌وت.

هه‌روه‌ها ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌ده‌ن که‌ “ئه‌مه‌ نیشانیده‌دات که‌ ده‌وڵه‌تى تورک دژى مه‌یدانه‌کانمان له‌ شه‌نگال کۆنسێپتێکى نوێ ده‌ستپێکردووه‌، به‌م هێرشانه‌ ده‌یه‌وێت فه‌مانه‌که‌ى ٢٠١٤ بگه‌ینێته‌ ئه‌نجام، وه‌کچون ئه‌و کاته‌ به‌ ده‌ستى چه‌ته‌کانى داعش ده‌یویست کۆمه‌ڵکوژییه‌کانى پێکبێنێت، ئه‌مڕۆش به‌وانه‌ى پلانى ئه‌و هێرشه‌یان داڕشت ئه‌وه‌ ده‌کات، ئه‌وانه‌ش؛ میتى تورک، پاراستن، که‌س و هێزه‌ هاوکاراکانیین له‌ ناوچه‌که‌، باش ده‌زانین ئه‌م هێرشانه‌ له‌سه‌ر زانیاریى ئه‌و که‌سانه‌ى له‌گه‌ڵ پاراستن هاوکاریى چه‌په‌ڵ ده‌که‌ن پێکدێن”.

هێزه‌کانى به‌رخۆدانى شه‌نگال(یه‌به‌شه‌) ده‌شڵێن:” له‌و دوو هێرشه‌ى دوواییدا هه‌م هێزه‌کانى ئێمه‌ و هه‌م هاوڵاتیانى مه‌ده‌نى کرانه‌ ئامانج، به‌ڵام ئه‌نجامێکیان ده‌ستنه‌خست و ته‌نها له‌ شوێنى لێدانه‌که‌دا ئاگرکه‌وته‌وه‌، وه‌ک یه‌به‌شه‌ ڕایده‌گه‌ینین که‌ ئامانجى ئه‌و هێرشانه‌ پوچه‌ڵ ده‌که‌ینه‌وه‌، تا ئه‌و کاته‌ى گه‌له‌که‌مان ده‌گاته‌ ئازادیى خۆی، تێکۆشانمان به‌رزده‌که‌ینه‌وه‌ و ڕێگه‌ى ئازادى به‌رده‌وام ده‌که‌ین، ڕایده‌گه‌ینین تا ئه‌م تێکۆشانه‌ به‌ سه‌رکه‌وتن ده‌ڕازێنینه‌وه‌، به‌ بڕیاردارى گه‌وره‌ به‌رده‌وامى به‌ به‌رخۆدانێکى گه‌وره‌تر ده‌ده‌ین.

ئاماژه‌ش به‌وه‌کراوه‌: گه‌له‌که‌مان و گه‌نجان له‌ باشورى کوردستان پێویسته‌ بزانن:” ئێستا پاراستن وه‌ک میتى تورک ده‌جوڵێته‌وه‌، پێویسته‌ گه‌له‌که‌مان باش بزانێت که‌ میتى تورک دوژمنى له‌ مێژینه‌ى گه‌له‌که‌مانه‌، ئه‌وانه‌ى هاوکارییان ده‌که‌ن له‌گه‌ڵ میت و پاراستن شتێکیان ده‌ست ناکه‌وێت، داوا له‌ خانه‌واده‌کانیان ده‌که‌ین با خاوه‌ندارى له‌ منداڵه‌کانیان بکه‌ن و له‌م هاوکارییه‌دا ڕزگاریان بکه‌ن، به‌ پێچه‌وانه‌ى ئه‌مه‌ ئێمه‌ به‌رپرسیار نیین له‌ ئه‌نجامه‌کانیدا، له‌ چوارچێوه‌ى ڕاگه‌یه‌ندراوى گه‌وره‌ى عه‌شیره‌ته‌کان و که‌سایه‌تییه‌کان با بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر خاکه‌که‌یان و له‌ تێکۆسانى ئازادى جێى خۆیان بکه‌نه‌وه‌”.
یه‌به‌شه‌ پێیوایه‌:” ئه‌مه‌ش ئامانجى میت و پاراستنه‌، ئه‌وانه‌ش هاوکارییان ده‌که‌ن ده‌بێت له‌مه‌ تێبگه‌ن، چونکه‌ شه‌نگال وه‌ک عه‌فرینى به‌سه‌ر نایه‌ت، با ده‌ست له‌و هاوکارییه‌ هه‌ڵگرن، ئه‌وانه‌ى هاوکاریى میت و پاراستن ده‌که‌ن، وه‌ک ئه‌وه‌یه‌ دژى دین، خاک، مێژوو، کلتور، ئامانج و ئازادییه‌کان، خیانه‌تیان کردووه‌، چونه‌که‌ ده‌وڵه‌تى تورک دژى گه‌له‌که‌مان و زۆر فه‌رمان و کۆمه‌ڵکوژیى ئه‌نجامداوه‌ و ویستوویانه‌ خه‌ڵکه‌که‌مان له‌ناو ببه‌ن و دین و مێژووه‌که‌شمان پاکتاو بکه‌ن، پێویسته‌ هیچ که‌سێک ئه‌مه‌ له‌ مێشک و بیرى ده‌رنه‌کات، ئه‌وانه‌ى مێژوو له‌بیر ده‌که‌ن، داهاتوو و هه‌ستى خۆیان له‌بیر ده‌که‌ن”.
 

دیدارەکەی مەسرور بارزانی و چەند سەرنجێک

شێرکۆ حەمەئەمین:

دوای ساڵێک زیاتر لە تەمەنی کابینەی نۆیەم و شەش مانگ لە پەتای کۆرۆنا، مەسرور بارزانی دیدارێکی ڕۆژنامەوانی ئەنجامدا، لەو بارەوە ئەم سەرنجانە دەخەینەڕوو:

۱_ دیدارەکە تەنیا میدیاکانی سێ لایەنی پێکھێنەری حکومەت بەشداربون، بەمجۆرە:
یەک پارتی، یەک یەکێتی، یەک گۆڕان، دوو نزیکی پارتی، خاوەندارێتی سەرۆکی ھەرێم و سەرۆکی حکومەت.
ھیچ میدیایەکی ئۆپۆزسیۆن و ئەھلی بانگ نەکرابێون، ئەمە دەیسەلمێنێت، سەرۆکی حکومەت بڕوای بە ڕەخنە و ڕای جیاواز نیە و تەنیا خوازیارە گوێی لەو دەنگ و قسانەبێت، ستایشی دەکەن و یەک جۆر قسەدەکەن و پێشوەخت پرسیارەکان دەزانێت.

۲_ جۆر و شێوازی پرسیارەکان بەڵگەی ئەوەبوون، پێش وەخت ئامادەکراوبوون و سنورداربوون و بەگشتی کلکە پرسیار و پرسیاری کورت، لە ناو وەڵام و گفتوگۆکەدا دروستنەدەبوون.

۳_وەڵامی ئامادە و چەند بارە و ئاشنا لای ھاونیشتمانیان و ھیچ داتاو زانیارییەکی نوێی تێدانەبو، ئەو قسانەی کە لای زۆرینەی ھاونیشتمانیان بڕواپێھێنەرنین و کۆن بوون.

٤_بەکارھێنانی رستەی(قابیلی قبوڵ نیە) وەک ھەمان سیاسەتی بارزانی باوک.

٥_لە تەوەری چاکسازی ھیچ بابەت و سێکتەرێکی دیاریکراو نەبوو کە نمونە بێت و چاکسازی تێداکرابێت، باسی یاسای ژمارە ۲ ساڵی ۲٠۲٠ ی چاکسازی ھیچ نەکرا، بەگشتی ھەندێ وردەئەرکی حکومەتی، وەک چاکسازی باسکرد و تێکەڵی کردن.

٦_لەتەوەری داھات و مەلەفی نەوت، کە پشکی شێری داھاتی ھەرێمی کوردستانە زۆر گشتی بەبێ ھیچ داتا و وردەکارییەک باسی کرد و بەلای چاکسازی مەلەفی نەوتدا نەچوو یان دامەزراندنی سندوقی کوردستان، بۆ داھاتە نەوتی و گازییەکان، کە لە ۲٠۱٤ یاسای بۆ دەرچوێنراوە.

۷_ پارەی فرۆشی نەوت ناچێتە بانکی حکومی دەچێتە RT بانک، کە بانکێکی ئەھلیە و لە بەرپرسی باڵادەستەوە نزیکە و مانگانەش لە گۆڕینەوە دۆلار بۆ دینار قازانجێکی زۆر دەکات لە پێشوشدا پارەکە دەچوە بانکی کوردستان کە لە دەسەڵاتەوە نزیکبوو، ئەمەش بەشێکە لە ململانێی ھەر دوو ئامۆزا کە ئەم کابینەیە گواستیەوە.
جگە لەپارەی نەوت بەشێکی تری داھاتیش دەچێتە ئەو بانکەوە.

۸_مەسرو بارزانی دەڵێت، لە ۱۳ مانگی تەمەنی کابینەی نۆدا،۱۲ موچە دراوە، لە ڕاستیدا تەنیا ۸ موچە دراوە.

۹_ بەئاشکرا وتی، سێ موچەی مانگەکانی٦،٥،٤ پاشەکەوت دەکرێت، بۆ ئەوەی لەگەڵ بەغدا ڕێک بینەوە.

۱٠_ئەوەی دەڵێن خۆگونجاندن، لەگەڵ وەزعی دارایی ھیچ بنەمایەکی یاسایی و دارایی و کارگێری نیە و ئەوە لێ دزینە.

۱۱_ئەوەی مەترسیە، بۆ سەر قەوارەی ھەرێم تەنیا حوکمی بنەماڵەیی و حیزبی عایلە و چەتەکانی ڕوتانەوەی کوردستانن و کەسی تر نیە.

۱۲_حکومەت ھیچ پلان و نەخشەیەکی (کورت مەودا، ناونجی، درێژخایەنی)، بۆ تێپەڕاندنی ئەم دۆخە و موچە و ژیانی خەڵک نیە و مامەڵە، لەگەڵ ڕۆژدا دەکات.

۱۳_کەسیان نەیانپرسی، بەکام یاسا و چۆن نوسینگەکانی NRT لە دھۆک و ھەولێر دادەخەن و دەیان چەلاکوان و ئازادیخواز، گیراون و ئەوناوچانە کراونەتە زۆنێکی داخراو؟

ئەمانە و چەندین سەرنجی تر، کە نیشانەی فەشەلی کابینەکە و دەستەپاچەیی حکومەتەکەن و ناتوانن، ئەرکی حکومەتداری ڕاپەڕێنن.

پارتی بەبێ نان و ئاو ڕۆژنامەنووسێکی زیندانیکردووە و دۆخی تەندروستی مەترسیدارە

ئاسایشی پەدەکە بەردەوامە لە دەستگیرکردنی چالاکوانان و ڕۆژنامەنووسان و ڕەخنەگرانی دەسەڵات و زیاتر لە ٥٠ کەسیان تەنها لە زاخۆ دەستگیرکردووە، لە نێویاندا ڕۆژنامەنووس فاروق عومەر هەیە، دوای چواڕ ڕۆژ ئێوارەی دوێنێ سەربەستکرا، بەڵام نان و ئاوی پێنەدراوە و دۆخی تەندروستی ناجێگیرە.

فاروق عومەر دوای چوار ڕۆژ دەسگیرکردنی لە شارۆچکەی زاخۆ، بە وتەی براکەی ئاو و خواردنی پێنەدراوە، هەربۆیە هەردوو گورچیلەی وشک و سست بووەتەوە.

خەتاب عومەر برای فاروق ووتی: بەبێ هیج تۆمەتێک ماوەی چوار ڕۆژە براکەم لەلایەن ئاسایشی زاخۆ’وە دەستبەسەرکرا و چوار ڕۆژ لە ژوورێکی تاکە کەسییدا خرایە زیندانەوە، بێ ئەوەی خواردن و ئاوی پێدرابێت، لەگەڵ ئازادکردنی هەردوو گورچیلەی وشک بووە و لە بێ ئاوییدا مەترسی لەدەستدانی هەیە، ئێستا ڕەوانەی فریاکەوتنی زاخۆ کراوە.

خەتاب عومەر کە خۆی پارێزەرە دەڵێت، لەو چەند ڕۆژەدا هەوڵی داوە لە ڕێگای داگای زاخۆوە براکەی ببینێت، بەڵام بێسوود بووە، “ڕێگەیان نەدا بیبینین و هیج زانیارییشان بە داگا نەدا، براکەم هیچ تاوانی نەکردووە و خرایە زیندانەوە، کە بەپێی بەدوواداچوونەکانم وەک پارێزەر نزیکەی ٥٠ کەس بەهۆی خۆپیشاندانی زاخۆوە لە زیندانەکانی ئاسایش’دان بەبێ دادگاییکردن”.

کەی‌ خۆپیشاندان بکرێت؟

د. ئیسماعیل نامیق:

پێشتر باسی‌ ئەوەم کردبو، چەکی‌ خۆپیشاندان چەکێکی‌ کاریگەرە، بەڵام بەو مەرجەی‌ بزانرێت، کەی‌‌و لەکوێ‌و چۆن‌و بۆچی‌ بەکار دەهێنرێت؟ هەندێک هاوڕێ بەنیەتپاکی‌‌و هەندێکی‌ تر بەنیەت خراپی‌ رەخنەیان گرتبوو، هەندێکی‌ تر بێ ئاگایانە جنێوبارانیان کردبوم، کە ئەمە دیاردەیەکی‌ زۆر خراپە لەتۆڕە کۆمەڵایەتیەکاندا، هەندێکی‌ تر پرسیاری‌ ئەوەیان کردبوو کەی‌ کاتی‌ خۆپیشاندانە؟ لەوەڵامدا دەڵێم هەموو کات کاتی‌ خۆپیشاندانە. بەڵام خۆپیشاندان بۆچی‌؟
ئەگەر بۆ دامەزراندن‌و مووچەو کەمی‌ خزمەتگوزاریی‌ بێت ئەوا هەر کاتێک، مووچە نەبێت، یان دامەزراندن نەبێـت، یان هەر کێشەیەکی‌ دیکەی‌ رۆژانە ئەگەر بوونی‌ هەبوو دەکرێـت خۆپیشاندانی‌ لەپێناودا بکرێت، بۆچارەسەرکردنی‌ ئەو کێشەیە.
ئەم جۆرە خۆپیشاندانە کاریگەریی‌ زۆر گەورەی‌ نابێت لەسەر حوکمڕانی‌‌و بەڕێوەبردن، وە رەنگە لەلایەن هەندێک کەسەوە ئیستغلال بکرێت، بۆ بەدەستهێنانی‌ بەرژەوەندی‌ کەسی‌. خۆ ئەگەر خۆپیشاندان بۆ گۆڕانکاریی‌‌و لەسەر کارلادانی‌ دەسەڵاتداران بێت، ئەمە قەزییەکی‌ گەورەیەو دەبێت بەپلان‌و لەکاتێکی‌ گونجاوو بەشێوەیەکی‌ بەردەوام بێَت، وەکو ئەوەی‌ ئێستا لەبیلاروسیادا دەگوزەرێت، بۆیە لەکوردستانیشدا دەکرا لەدوای‌ راگەیاندنی‌ ئەنجامی‌ هەڵبژاردنی‌ 30/ 9/ 2019 پەرلەمانی‌ کوردستانەوە، هێزەکانی‌ دەرەوەی‌ یەکێتی‌‌و پارتی‌ ئەنجامەکانیان قبوڵ نەکردایەو لایەنگرو دەنگدەرەکانی‌ خۆیان لەهەولێری‌ پایتەختدا ببردایەتە سەر شەقام وخۆپیشاندانی‌ گەورەیان بکردبا، تاکۆتاییان بەم مۆدێلەی‌ حوکمڕانی‌ نەهێنابا دەستبەرداری‌ خۆپیشاندان نەبوونایە.
ئەوە گونجاوترین کات بوو بۆ گۆڕینی‌ ئەم مۆدێلە کۆنەی‌ حوکمڕانی‌‌و چەسپاندنی‌ مۆدێلێکی‌ نوێی‌ حوکمڕانی‌. بەڵام بەداخەوە ئەو کات ئەم هێزانە لەئێستا پەرتەوازە تر بوون، هەریەکەو لەئاوازێکی‌ ئەخوێند. نەدیدگایەکی‌ هاوبەشیان هەبوو، نەتاک تاکیش دیدو تێڕوانینێکی‌ جێگیرو دروستیان هەبوو. من راستییەکان بەو شێوەیە ئەخەمەروو کە هەن‌و خۆم درکیان پێ ئەکەم، نەک بەوشێوەیەی‌ کە تۆ گەرەکتە.

کەمپینێک بـــۆ ئازادی سـەیران و منداڵەکانی

بەشی راگەیاندنی رێکخراوی چەپک بۆ گەشەپێدانی مرۆیی کەمپینێک رادەگەیەنیت بۆ ئازاد کردنی سەیران محەمەد، نوێنەری رێکخراوی چەپک لە پارێزگای هەولێر، کە دوێنی ڕۆژی دووشەممە رێکەوتی 24ی ئابی 2020 لە لایەن دەسەڵاتدارانی پارتی لە بازاری لەنگەی هەولێر لەگەڵ دوو منداڵەکەی دەستبەسەرکراون، هوکاری دەستبەسەر کردنەکەشی دەگەرێتەوە بۆ ئازادی رادەبرین و پۆست کردنەکانی لە تۆڕە کۆمەڵایەتی فەیسبوک.

هەروەها ئیدانەی ئەم كارە‌ قێزە‌ونە‌ دەکەین و دەستبردن بۆ ھە‌ر ئە‌ندامێكی رێكخراوە‌كە‌مان مایە‌ی قبوڵکردن نیە‌ و ھێلی سورە، ئازاد نە‌كردنی وامان لێدە‌كات زیاتر كە‌یسە‌كە‌ بە‌دونیایی دە‌رە‌وە‌ بە‌سیاسی بكە‌ین، پاشان ناتوانن بەم رێگەیەوە دەنگی چالاکوانان و ئازادیخوازان و دەنگی شەقام و ئازادی رادەبرین سەرکوت بکەن، داواش لە‌ ئاسایش و پولیسی ھە‌ولێر، وە‌زارە‌تی ناوخۆ و وە‌زارە‌تی کارو كاروباری كۆمە‌لایە‌تی دە‌كە‌ین دە‌ستبە‌جێ ( سە‌یران محەمەد و منداڵەکانی)ئازاد بكە‌ن، هەر بۆ زانیاریتان تا ئێستا ئە‌ندامی ھیج حیزب و پارتێك نیە‌و بگرە‌ باوكی شە‌ھیدە‌ لە‌پێناو خاك و نیشتیمان و ئازادی، لەگەڵ ئەوەش توشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بووە و تازە‌ چاكبوتە‌وە‌ و ھێشتا بارگرانی نە‌خۆشیە‌كە‌ی لێنە‌بۆتە‌.

هەر کەسێک دەیەوی پاڵپشت و پشتیوانی ئەم کەمپینە بکات بۆ ئازاد کردنی سەیران محمەد، ناو و پیشەکەی بنوسێت
1_رێکخراوی چەپک بۆ گەشەپێدانی مرۆیی
2_سۆما خالید رۆژنامەنوس
3_شاخەوان ئەکرەم دوکانی رۆژنامەنوس
4_هاودەنگ سلێمانی، چالاکوان و ئازادیخواز
5_ریکخراوی شار بۆ گەشەپیدانی مرۆیی
6_ڕێکخراوی جەستە بەخشان لەکوردستان
7_سەنا محمد، باڵوێزی ئاشتی جیھانی_ئەندامی رێکخراوی چەپک
8_سيفي نهيلي، جالاك فان سويد
9_ ڕێباز سەباح، سەرۆکی ڕێکخراوی خەون و لێپرسراوی ئۆفیسی کەرکوکی ڕێکخراوی ماکۆس
10_جەبار احمد، توێژەری سیاسی
11_عزت زێباری، چالاکڤان لە ئاکرێ
12_کەژاڵ نوری، چالاکوانی ژنان لە هۆڵەندا
13_شاگوڵ خواڕەحم، چالاکوان
14_ژینۆ ڕشید، چالاکوانی ژنان
15_حەیدەر عەلی، فەرمانبەر، گەرمیان
16_گروپی ڕاستاڵ
17_مەریوان قەرەداغی، شاعیر
18_ئومێد ئەحمەد شاعیر و چالاکوان
19_تۆڕی هاوبەشی ڕێکخراوەکان
20_ئەردەڵان شێخ فاتیح بەرزنجی، پارێزەر و ڕۆژنامەنووس؍سلێمانی
21_سەنتەری باشور بۆلێکۆڵینەوەی ستراتیژی
22_سەرکەوت بابان، سەرۆکی ڕێکخراوی SYEO
23_ھێلان چیا، نوسەر
24_شێرکۆ حەمەئەمین، چالاکوانی سیاسی
25_هاوژین مەلا ئەمین، مامۆستای زانکۆ
26_ئارام هادی رۆژنامەنوس
27_خەندە ئازاد محی الدین، چالاکوان
28_ سروش هه ڵەبجەیی پارێزەر، ڕۆژنامەنوس و چالاکوانی سیاسی
29_د. کەمال سەید قادر، نوسەرو یاساناس
30_رێكخراوى قه رەداغ بؤ گه شه پيدان
31_کەژال عبدالقادر حمە شریف، بکتریۆلۆجی نەخۆشخانەی فێرکاری وەئەندامی دەستەی دامەزرێنەری پرۆژەی ژن ژیانە مەیکوژە
32_روپاک اسماعيل لاو احمد، چالاكوان و ئه ندامى كومەلەی ئافرەتانی كوردستان
33_تانیا علی، وەک چالاکوانی ئاشتی و داکۆی لە مافی ژنان
34_دیاری فەرەیدون، شاعیر و رۆژنامەنوس
35_كامل حمه شريف، ئەندازيار

“داوا لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەکەین، کە بەفریای ئازادی رادەربڕین بکەوێت لە ھەرێمی کوردستاندا.”

لە ١٢ی ئابەوە، لە زۆربەی شار و شارۆچکەکانی ھەرێمی کوردستاندا خۆپێشاندان و گردبوونەوەی گەورە بەڕێوەدەچێت. بەھۆی دواکەوتنی موچەی مانگانە و کەمی خزمەتگوزارییەکان، ھاوڵاتیان داوای دەستلەکارکێشانەوەی کابینەی نۆیەمی حکومەتی ھەرێم دەکەن.
بۆ ڕێگریکردن لە خۆپێشاندەران، ھێزە ئەمنییەکان، گازی فرمێسک ڕێژ، گولەی پلاستیکی و بۆمبی دەنگی بەکاردەھێنن. ھەرەوەھا چەندان چالاکوان و خۆپێشاندەریش دەستگیرکراون.

لە ٢١ی ئابدا، بەھۆی بانگەوازیکردن بۆ ئەنجامدانی خۆپێشاندان لە زاخۆ، فاروق عومەر، چالاکوانی سیاسی دەستگیرکرا. تاوەکو ئێوارەی دوێنی، فاروق لەگەڵ ٥٥ چالاکوانی مەدەنی و خۆپێشاندەری تردا لە زینداندابوو.

خەتاب عومەر، برای فاروق، بە “سی پی تی” گووت:” لە دوو ڕۆژی ڕابردوودا، فاروقی برام نە خواردن و نە ئاوی پێدرابوو. لە ژوورێکدا بەندی کرابوو کە ھەوای پاک و ئۆکسجینی کەمی تێدابوو. دوێنێ ئێوارە کەسێک لە نەخۆشخانەوە پەیوەندی پێوەکردین و پێی ڕاگەیاندین کە براکەمان ئازادکراوە و ئێستا لە نەخۆشخانە بە بێھۆشی خەوێندراوە.”

لە درێژەی قسەکانیدا، خەتاب گووتی:” لە ئێستا دیموکراسی لە ھەرێمی کوردستاندا لەژێر ھەڕەشە دایە. ئێمە داوا لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەکەین کە فشار بخەنە سەر حکومەتی ھەرێم بۆئەوەی ڕێز لە مافی ھاوڵاتیانی بگرێت. ھەروەھا داوایان لێدەکەین کە بەفریای ئازادی ڕادەربڕین بکەون لە ھەرێمی کوردستاندا.”

ساڵی ڕابردوو، “سی پی تی” یاوەری گروپێک لە چالاکوانانی مەدەنی بادینانی کرد لە زینداندا. لە ئێستا بەشێکی ئەو چالاکوانانە بەھۆی خۆپێشاندانەکانی ئەم دواییە لە زاخۆ دەستگیرکراونەتەوە. ھاودەنگ لەگەڵ کۆمەڵگەی مەدەنی کوردستانی عێراقدا، ئێمەش داوا لە حکومەتی ھەرێمی کوردستان دەکەین، کە ڕێز لە ئازادی قسەکردن و ڕادەربڕینی ھەموو ھاوڵاتیەکی ھەرێمی کوردستان بگرن.

لوبنان و هەرێمی کوردستان

به‌یار عومه‌ر:

لوبنان سێ هەزار ساڵ پێش زاین، فینقیەکان تێیدا ژیاون کە بە بازرگانی بەناوبانگ بون. دواتر کەوتە دەست ڕۆمەکان و بوو بە یەکێک لە ناوچە مەسیحیەکان. لە سەدەی چواری زاینیدا، قەشەیەک بە ناوی مارۆن لە نزیک حەلەب دەژیا و خەلکێکی زۆر دوای ڕێبازەکەی کەوتن، کە بوو بە مەزهەبێک لە کاسۆلیک و ئێستا سەر بە پاپای ڤاتیکانن. دواتر ئەم مەزهەبی مارۆنیەتە لە سوریاوە گوازرایەوە بۆ شاخەکانی لوبنان.

کە ئیسلام دەستی بەسەر ناوچەکەدا گرت، مارۆنیەکان لەسەر ئاینی خۆیان مانەوە. دواتر عوسمانیەکان دەستیان بەسەر (شام) دا گرت کە بریتی بوو لە سوریا و لوبنان هەتا جەنگی جیهانی یەکەم. دواتر شام چوە ژێر دەسەڵات و ئینتیدابی فەرەنساوە.

مەسیحیەکان لە شاخەکانی کەنار دەریای سپی ناوەڕاستدا دەژیان. بۆ ئەوەی مەسیحیەکان نەبنە کەمینە لە سوریا و توشی چەوساندنەوە نەبن، حکومەتی فەرەنسا لە ساڵی ١٩٤٣ دەوڵەتێکیان لە سوریا بۆ جیاکردنەوە و ناویان لێنا کۆماری لوبنان، کە ڕوبەرەکەی نزیکەی تەنها ١٠ هەزار کیلۆمەتر دوجابوو. پێیان وابوو بەو شێوەیە دەتوانن مەسیحیەکانی ئەو ناوچانە بپارێزن بەتایبەتی کە لەسەر دەریا بون و فەرەنسا دەیتوانی بە ئاسانی فریایان بکەوێت.

ئەو کات دانیشتوانی لوبنان زۆرینەیان مەسیحی مارۆنی بوون، دواتر موسڵمانی سونە مەزهەب، ئینجا موسڵمانی شیعە مەزهەب ژمارەیان لە هەمویان کەمتر بوو. بەڵام لەبەر ئەوەی شیعەکان منداڵی زۆر و مەسیحیەکان منداڵی کەمیان دەخستەوە؛ ئێستا ئەم هاوکێشەیە پێچەوانە بۆتەوە، شیعە بون بە زۆرینە، سونە دوهەم پێکهاتەن، و مەسیحیەکان بون بە سێهەم پێکهاتە.

دروزەکانیش چوارەم پێکهاتەن و هەر جارەی لەگەڵ یەکێک لە پێکهاتە سەرەکیەکاندا ڕێکدەکەون بۆ پاراستنی کیان و بەرژەوەندی خۆیان. بەڵام بۆ ئەوەی هاوکێشە سیاسیەکان تێکنەچێت کە چەندین ساڵە لەسەری ڕێککەوتون، کە سەرۆک کۆمار بۆ مەسیحی و سەرۆک وەزیران بۆ سونە و سەرۆک پەرلەمان بۆ شیعەیە، لە ساڵی ١٩٣٢ ەوە سەرژمێریان نەکردوە. واتە لە پێش دروستبونی لوبنانەوە یەک سەرژمێری کراوە لە شاخەکانی لوبناندا و ئیتر دوبارە نەکراوەتەوە.

پێش جەنگی ناوخۆیی (١٩٧٥-١٩٩٠)، لوبنان جگە لەوەی بەناوبانگ بوو بە کشتوکاڵ و گەشتوگوزار و بازرگانی، سەنتەری بانکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بوو. ئەو ڕۆڵەی دەبینی کە ئێستا ئیمارات دەیبینێت. جوانی سروشت و بەهێزی ئابوری و زۆری بانکەکانی نازناوی سویسرای ڕۆژهەڵاتیان دابوو بە لوبنان.

بەڵام ئێستا کێشەی گەورەی لوبنان ئەوەیە کە کۆمەڵێک بنەماڵەی سیاسی دروستبون کە بون بە بارگرانی بەسەر کایەی سیاسی و ئابوری لوبنانەوە.

ئەم بنەماڵە سیاسیانە لە ڕواڵەتدا جیاوازن و نمایندەی پێکهاتەی جیاوازی وەک مەسیحی و سونە و شیعە و دروز دەکەن. هەر یەکەیان لە کاتی جیاوازدا لە دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆندا بون. بەڵام لە ناوەڕۆکدا خاڵی هاوبەشیان زۆرە.

زۆربەیان دەستیان بەسەر کایەی سیاسیدا گرتوە و هەر جارەی بەپێی رێژەی ئەو کورسیانەی لە پەرلەماندا دەیهێنن، ژمارەیەک وەزارەت وەردەگرن، بەڵام وەرگرتنی وەزارەتەکان لە لوبناندا تەرجومە نەبوە بۆ خزمەتی هاوڵاتیان، بەڵکو ڕێگەیەکە بۆ دابەشکردنی کێکی دەسەڵات و دەستکەوتی مادی و تەندەری زەبەلاح بۆ حیزب و بنەماڵە سیاسیەکان.

بە تێپەڕبونی کات حیزب و بنەماڵە سیاسیەکان بون بە ملیاردێری گەورە و لە بەرامبەردا زۆرینەی لوبنانیەکان بێکارن و لە ژێر هێڵی هەژاریەوەن. زۆرینەی لوبنانیەکان متمانەیان بە حکومەت و حزب و بنەماڵە سیاسیەکان نەماوە و تەنانەت دوای دەستلەکارکێشانەوەی حکومەت، هێشتا خۆپیشاندانەکان بەردەوامن چونکە دەزانن هەر حکومەتێک بێتە سەر کار لەوەی پێشو باشتر نابێت. دەیانەوێت کۆی پرۆسەی سیاسی و حزب و بنەماڵە سیاسیەکان بگۆڕن.لە هەرێمی کوردستاندا هەمان سیناریۆ لەئارادایە. دوای چەندین ساڵ سۆڕش و قوربانیدان، چەند بنەماڵەیەکی سیاسی دەستڕۆشتو دروستبون کە جارێک بە ناوی ئۆپۆزسیۆن و جارێک بە ناوی دەسەڵاتەوە دێنەوە سەر شانۆی سیاسەت و خاوەنی پارەی زۆر و ماکینەی میدیایی زەبەلاحن، هەندێکیان بە ناوی چاکسازی و هەندێکیان بە ناوی کوردایەتیەوە دەنگ کۆدەکەنەوە، بەڵام لە ناوەڕۆکدا زۆر لەیەک دەچن.

هەر یەک لەو بنەماڵە سیاسیانە دەیانەوێت بەپێی ڕێژەی کورسیەکانیان وەزارەت وەربگرن کە تەرجومە نەبوە بۆ خزمەتی هاوڵاتیان، بەڵکو بۆتە هۆی دەوڵەمەندبونی چەند حزب و بنەماڵەیەکی سیاسی و لە بەرامبەردا بۆتە هۆی هەژاربون و بێکاربونی زۆرینەی هاوڵاتیان.

هەر یەک لەم حزب و بنەماڵە سیاسیانە چەند کۆمپانیا و سەرمایەدارێک کاریان بۆ دەکەن و ئیحتیکاری بازاڕیان کردوە و ناهێڵن بەدەر لە بازنەی تەسکی خۆیان، خەلک بە ئاسانی کەسابەتی خۆی بکات.

سەرباری ئەو خاڵە هاوبەشانە، هەندێک جیاوازی هەیە لە نێوان لوبنان و هەرێمی کوردستاندا. یەکێک لە جیاوازیەکان ئەوەیە کە لە لوبنان لانی کەم بنەماڵەی حەریری هەن کە چەند ملیار دۆلارێکیان لە سعودیەوە هێنایەوە بۆ بنیاتنانەوەی بەیروت دوای شەڕی ناوخۆ. بەڵام لە هەرێمی کوردستاندا بنەماڵە سیاسیەکان بە ملیارەها دۆلاری دزراوی کوردستان دەبەنە دەرەوەی وڵات، لە کاتێکدا ژێرخانی ئابوری وێرانە و حکومەت موچەی پێنادرێت. واتە وەک دەستیان بەسەر داهاتی سەرزەوی و ژێرزەویدا گرتوە، لە ناو وڵاتەکەدا وەبەرهێنانی پێوە ناکەن.

بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە ئەمە تا کەی بەردەوام دەبێت؟! ئایا لە ئایندەدا هاوشێوەی لوبنان، هاوڵاتیانی هەرێمی کوردستاندا دەستناکەن بە جوڵەی کاریگەر بۆ سنوردارکردنی دەسەڵات و نفوزی بنەماڵە سیاسیەکان؟!