fbpx

Author Archives: Hawpshti Media

ڕەگەزێکی تر

په‌یكار عوسمان:

– کێشەی “کۆمەڵگا” ئەوەیە کە ناوەوەو دەرەوەی هەیە. کاتێ ملکەچی یاساو مەرجەکانی بیت، باوەشێکی ئارامەو کاتێکیش وا نەبیت، ئیتر فڕێتئەداتە دەرەوە. دەرەوەی کۆمەڵگاش، یەعنی کوشتنی مەعنەوی و ڕەنگە کوشتنی فیزیکییش،، هەنیجاریش هیچت لێ ناکا، تەنیا ئیهمالت ئەکات، کە ئەوەش بۆ خۆی کوشتنێکە!

– جا بۆ ئەوەی مرۆڤ، لە زەبری ئەم وەحشە دڵڕەقە بپارێزین، ئەبێ نەریت و یاساکانی کۆمەڵگا، دایمە لە ژێر پرسیارو ڕەخنەدابێ، لەپێناو دوو شت: یەکەم بۆئەوەی کۆمەڵگا “وەکو گشتێك” لە جوڵەی ئاسایی خۆیدابێ و بواری ئەپدەیت و تێپەڕاندنی نەرمی ئەو شتانەی هەبێ، کە پێویستە تێیپەڕێنێ. دووەمیش بۆئەوەی مەنفەس و دەرچەیەك هەبێ، بۆ پاراستنی ئەو تاکانەی کە بە هەر هۆکارێكی کۆمەڵایەتی، فیکری، بایۆلۆژی.. ئەکەونە دەرەوەی کۆمەڵگاو مەترسی ئەکەوێتە سەریان.

– بەها کۆمەڵایەتییەکان، لەوێدا ژیانە، کە پەیوەندییەکان و “ژیانی کۆیی” ئێمە ڕێکئەخا.. لەوێشدا مەرگە، کە ئیرادەی فەرد زەوت ئەکاو ئیتر تۆ ئازادیی چوونە ئەودیو دیوارەکانت نیەو لەوێدا ژیان کۆتایی دێ. بۆئەوەشی بەهاکانی کۆمەڵگاو ئازادی تاك، هەردوکی لەسەر خەتی ژیانبێ و هیچیان نەبێتە مەرگی ئەویتریان،، پێویستمان بە “حیکمەتی هاوسەنگی”و خۆپاراستنە لە “حەماقەتی جەمسەرگیری”!

– ئەوەشی کە کۆمەڵگای ئێمەی بردۆتە سەر خەتی مەرگ و بنبەست، هەر ئەوەیە کە زمانی هاوسەنگمان نیەو زمانی ڕادیکاڵ و جەمسەرگیر، ساحەکەی تەنیوە. بەجۆرێك کە ئیتر فەزای هاوبەشمان نەماوەو هیچ ئاڕاستەیەك، ڕەنگێك نیە لە تەنیشت ئەوانیتردا، بەڵکو هەر ئاراستەیەك، نەفەسێکی داگیرکاریی و کردنە دەرەوەی ئەوانیترە!

– سەیرکە، ئێمە فیمینیست و ڕێکخراوی ژنانمان زیادیکردو ژنکوشتنیشمان هەر زیادیکرد! سەیرکە ئێمە بانگخوازو مامۆستای ئەخلاقمان زیادیکردو حاڵی ئەخلاقیش شڕتر بووە! سەیرکە ئێمە موعارەزەمان نەبوو، لە هەنێ ڕووەوە حاڵمان زۆر باشتربوو لە ئێستا! ئەمانە بۆ وایە، لەکاتێکا ئەبوو پێچەوانەکەیبێت؟

– چونکە بەرگریکردن لە ژن بە زمانی جەمسەرگیریی، ژن ئەباتە ناو شەڕێکی دۆڕاوەوە لەگەڵ پیاوسالارییداو کەڵبەو نینۆکی خێڵ زیاتر دێتە دەرەوە. چونکە بەرگریکردن لە ئەخلاق بە زمانی جەمسەرگیریی، ڕێك یەعنی قۆرخکردن و داگیرکردنی ئەخلاق، کە یەکێ لە لێکەوتەو کاردانەوەکانیشی، لادان و یاخیبوونە لەو ئەخلاقە داگیرکراوە ئایدۆلۆژییە. چونکە موعارەزە هات و جەمسەرگیرییەکی توندی سیاسیی بۆ دروستکردین، دەی لە سایکۆلۆژیای شەڕو دوژمنکارییشدا، لایەنەکان زیاتر ئەچنەوە ناو خۆیان و کەمتر دێنە دەرەوەی خۆیان بۆ ناوچەی چاکەی گشتی!

– بێگومان کێشەکان فرەهۆکارەو مەبەستم ئەوەنیە کە منیش دیسان تاکڕەهەندانەو جەمسەرگیرانە، شتەکە کورت بکەمەوە لە تاکە هۆکارێکدا،، بەڵکو ئەمەوێ بڵێم، “یەکێ” لە هۆکارەکانی کێشەکانی ئێمە، ئەوەیە کە بە عەقڵیەتی جەمسەرگیریی کاریان لەسەر ئەکەین،، ئیتر هەمیشە کە ئەمانەوێ شتێك چاك بکەین، خراپتری ئەکەین و ئا لێرەدا نیەتی باش و خراپ فەرقی نامێنێ و هەردوکی هەر تێکگیران و خراپترکردنە! خۆ داعشێك شەرت نیە نیەتی خراپبێ و کەسێکی خراپ بێت، بەڵکو دیدە پەڕگیرو جەمسەرگیرانەکەی بۆ چاککردن، خۆی و دنیاکەش خراپ ئەکات!

– سەرەتا وتمان، ڕەخنەو پرسیار لەسەر بەها کۆمەڵایەتییەکان با هەبێت، بۆئەوەی ئەپدەیتە نەرمە دوورمەوداکەی کۆمەڵگا بکەوێتە سەر سکەی خۆی.. هەروەها بۆ حاڵەتی طەواری و پاراستنی کەسانی خاوەن کەیسی تایبەت لە سزای کۆمەڵگا.. بەڵام کاتێ ڕەخنەو گفتوگۆ، ئەگۆڕێت بۆ پچڕان و جەمسەرگیریی توندی مەسەلەن نێوان مەلا و نوسەر، ئیتر ئەمە ڕەقهەڵاتنێکی زیاتری کۆمەڵگایەو فرسەتی ئەپدەیتەکە ئەکوژێ،، دەرگای تاوان و توندتیژییشە لە خۆمانی ئەکەینەوە!

– “جەمسەرگیریی” فەزای لەباری توندوتیژییەو بە هەر فیکرو ئاڕاستەیەکەوە بۆ ئەوێ باژۆیت، ئاو ئەکەیتە ئاشی توندوتیژییەوە. یەعنی کاتێ گەنجێك لەسەر گۆڕینی ڕەگەز ئەکوژرێ، لەڕاستیدا هەموومان بەشدارین لە کوشتنیدا، چونکە هەموو ئاڕاستەکان لە دۆخی جەمسەرگیریداین، ئیتر ئەو کولتورەی کە خۆی توندە، توندیی تریشی ئەچێتە سەرو لە شێوەی تاوانێکدا بەرجەستە ئەبێ و دێتەوە بەردەممان!

– لە دۆخێکی واشداو کە شتەکە هاتە سەر خوێن و ژیانی ئینسان، ئیتر چەلەحانێ و جەدەلە بێتامەکان زیادەن و چیتر پرسیارەکەش ئەوەنیە، کە پرسی ڕەگەزو گەوڵوگونی ئینسان، لای ئازادی تاكە، یان لای بەهاکانی کۆمەڵگا،، بەڵکو پرسیارەکە ئەوەیە، کە چۆن ژیان و کەرامەتی ئینسان پارێزراوبێ، بەبێ گوێدانە ئەوەی، کە چی لەناو دەرپێکەیدایە!

– ڕاستی ئەوەیە کە تاك و کۆمەڵ، یان ئازادی و نەریت، لە دۆخی جەمسەرگیری و شەڕدا نین، بەڵام لە دۆخێکی نمونەیی و شامشەریفیشدا نین، بەڵکو لە پەیوەندییەکی بەناویەکداچوودان و ئەوەی کە گرنگە ئەوەیە، ئەم پەیوەندییە ژیانیی بێت و هیچ جەمسەرێك تا ڕادەی مەرگ و پچڕان، شتەکە بەلای خۆیدا ڕانەکێشێ.

زیانە داراییەكانی فرۆشی نەوتی هەرێم

حكومەتی هەرێمی كوردستان لە (8 ساڵی رابردوو)دا زیاتر لە (ملیارێك‌و 100 ملیۆن) بەرمیل نەوتی فرۆشتووە، بەڵام كەمتر لە (31 ترلیۆن) دیناری داهاتی بۆ ماوەتەوە، ئەمە لەكاتێكدایە بەهۆی فرۆشتنی نەوتەوە بەشێوەی سەربەخۆ، هەرێم بڕی (81 ترلیۆن) دیناری پشكی خۆی لە بودجەی گشتی عێراق لەدەستداوە‌و (45 ترلیۆن) دیناریش قەرزار بووە.

پشكی هەرێم لە بودجەی عێراق
پشكی هەرێمی كوردستان لە بودجەی گشتی عێراق لەماوەی نێوان ساڵانی (2014-2021) بریتی بووە لە بڕی (97 ترلیۆن) دینار، لەم بڕە پارەیە تەنیا (15 ترلیۆن) دینار رەوانەی هەرێم كراوە، واتا بڕی (81 ترلیۆن) دینار لە پشكی هەرێم راگیراوە.
یەكەم: پشكی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق، قۆناغی (2004-2014)
پێش بڕیاری ئابوری سەربەخۆ، واتا فرۆشتنی نەوت لەلایەن حكومەتی هەرێمەوە بەشێوەی سەربەخۆ، لە بودجەی گشتی عێراقدا مانگانە وەكو پشكی كورد، بڕێكی زۆر پارە لە بەغدادەوە رەوانەی هەرێم دەكرا، بەجۆرێك لە دوای ساڵی 2004 -2014، حكومەتی فیدراڵ 17%ی بودجەی گشتی بۆ هەرێم ناردووە. 
بەپێی سەرچاوەكان، ئەو پارانەی لە ڕێگەی بەشە بودجەی هەرێم لە حكومەتی فیدراڵ دەست حكومەتی هەرێم كەوتووە، كە لە ساڵی 2004ەوە تا ساڵی 2014 بەردەوام بووە، بریتی بووە لە (75 ملیارو 177 ملیۆن) دۆلار

ساڵی 2014 بەهۆی شەڕی داعش‌و گرفتەكانی پێكهێنانی حكومەتی ناوەندیی عێراقەوە، یاسای بودجە نەبوو، دەسەڵاتی خەرجییەكان درابوو بە وەزارەتەكان، ئیتر لێرەوە پشكی هەرێم بڕدرا. 
بەپێی توێژینەوەیەكی (فەرمانگەی توێژینەوەو لێكۆڵینەوەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق) كە لە تشرینی یەكەمی 2020 بڵاوكراوەتەوە، هەرێمی كوردستان لە ساڵی 2005تاوەكو 2019 بڕی (96 ترلیۆن‌و 196 ملیارو 503 ملیۆن) دیناری لە بەغدادەوە وەرگرتووە، لە بەرامبەردا تەنها (2 ترلیۆن‌و 273 ملیارو 430 ملیۆن) دینار داهاتی خۆی بۆ حكومەتی ناوەند لە بەغداد گەڕاندوەتەوە.  
دووەم؛ پشكی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق، قۆناغی 2014-2021)
لەدوای ساڵی (2014)ەوە دۆخەكە بەشێوەیەكی ترە، ئەگەرچی لە یاساكانی بودجەی (2014-2021) پشكی هەرێمی كوردستان دیاریكراوە، بەڵام بەهۆی رادەستنەكردنی نەوتی هەرێم‌و سیاسەتی ئابوری سەربەخۆوە، هیچ كات ئەو بڕە پارەی كە وەك پشكی هەرێم دیاریكراوە، وەك خۆی بۆ هەرێم نەنێردراوە

ساڵی 2014 بەهۆی شەڕی داعش‌و گرفتەكانی پێكهێنانی حكومەتی ناوەندیی عێراقەوە، یاسای بودجە نەبوو، دەسەڵاتی خەرجییەكان درابوو بە وەزارەتەكان، ئیتر لێرەوە پشكی هەرێم بڕدرا. 
بەپێی توێژینەوەیەكی (فەرمانگەی توێژینەوەو لێكۆڵینەوەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق) كە لە تشرینی یەكەمی 2020 بڵاوكراوەتەوە، هەرێمی كوردستان لە ساڵی 2005تاوەكو 2019 بڕی (96 ترلیۆن‌و 196 ملیارو 503 ملیۆن) دیناری لە بەغدادەوە وەرگرتووە، لە بەرامبەردا تەنها (2 ترلیۆن‌و 273 ملیارو 430 ملیۆن) دینار داهاتی خۆی بۆ حكومەتی ناوەند لە بەغداد گەڕاندوەتەوە.  
دووەم؛ پشكی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق، قۆناغی 2014-2021)
لەدوای ساڵی (2014)ەوە دۆخەكە بەشێوەیەكی ترە، ئەگەرچی لە یاساكانی بودجەی (2014-2021) پشكی هەرێمی كوردستان دیاریكراوە، بەڵام بەهۆی رادەستنەكردنی نەوتی هەرێم‌و سیاسەتی ئابوری سەربەخۆوە، هیچ كات ئەو بڕە پارەی كە وەك پشكی هەرێم دیاریكراوە، وەك خۆی بۆ هەرێم نەنێردراوە

فرۆشی نەوتی هەرێم (2014- 2021)

بەڵام بەپێی وتەی (كەمال ئەتروشی، وەزیری سامانە سروشتییەكان) كە رۆژی (28ی حوزەیرانی 2021) لە كۆبونەوەی هاوبەشی پەرلەمانی كوردستان حكومەتی هەرێمی كوردستان رایگەیاند؛ (58%)ی داهاتی نەوت دەدرێت بە كۆمپانیا نەوتییەكان‌و خەرجی بەرهەمهێنانی نەوت، بە جۆرێك (20%)ی داهات تێچووی دەرهێنانی نەوتە‌و (14%) شایستەی كۆمپانیاكانەو (6%)ی كرێی گواستنەوەیە. ئەوەی دەمێنێتەوە قەرەبووی قەرزەكانە.
ئەمە سەرەڕای ئەوەی بەردەوام نەوتی هەرێم بە (10) دۆلار كەمتر لە نرخی بازاڕەكانی جیهان دەفرۆشرێت، بۆیە دوای لێدەركردنی خەرجییەكانی پرۆسەی نەوت‌و هەرزانتر فرۆشتنی. ئەو داهاتەی بۆ حكومەتی هەرێم دەمێنێتەوە لە (ساڵی ڕابردوو)دا لە ڕێگەی فرۆشتنی (1 ملیارو 103 ملیۆن‌و 211 هەزار) بەرمیل نەوتەوە، دەكاتە (25 ملیارو 485 ملیۆن 858 هەزارو 150) دۆلار، كە بەهای (1) دۆلار بە تێكڕا لەماوەی (ساڵی رابردوو) بریییە لە (1 هەزار و 211) دیناری عێراقی. ئەوا ئەو بڕە بەرامبەرە بە (30 ترلیۆن‌و 863 ملیارو 374 ملیۆن‌و 220 هەزارو 231) دینار وەك داهاتی نەوتی هەرێمی كوردستان

فرۆش و داهاتی نەوتی هەرێم (2014-2021) 
پاش لێدەركردنی خەرجییەكان و هەرزانتر فرۆشتنی

چوارەم؛ دەرەنجامی فرۆشی سەربەخۆی نەوت
ئەگەر بەراوردی ئەو داهاتە بكەین كە حكومەتی هەرێم لە ڕێگەی فرۆشی نەوتەوە دەستی كەوتووە، بەو بەشەی لە بودجەی عێراق لەدەستی داوە، ئەوا؛
1.    حكومەتی عێراق لە دوای ساڵی (2014)ەوە بە بڕی (81 ترلیۆن و 611 ملیار و 422 ملیۆن) دینار بودجەی لە پشكی هەرێمی كوردستان ڕاگرتووە.
2.    حكومەتی هەرێمی كوردستان توانیویەتی بڕی (1 ملیارو 103 ملیۆن و 857 هەزار 335) بەرمیل نەوت لە ماوەی (8 ساڵ)دا هەناردە بكات، بڕی (30 ترلیۆن و 863 ملیار 374 ملیۆن و 220 هەزار 231) دینار دوای لێدەركردنی خەرجییەكان و هەرزانتر فرۆشتنی بۆ بمێنێتەوە.
3.    ئەو جیاوازییەی لە بەراوردی فرۆشی سەربەخۆی نەوت و بودجەی گشتی عێراق دەكەوێتەوە؛ بریتییە لە (50 ترلیۆن و 748 ملیار و 47 ملیۆن 779 هەزار و 769) دینار.

پێنجەم: كەڵەكەبونی قەرزە گشتییەكان 
بەهۆی كورتهێنانە بەردەوامەكان‌و بەتایبەتیش بەهۆی قەیرانەكانی ساڵانی (2014-2017و 2020)، هەرێمی كوردستان كەوتە ژێر باری قەرزێكی زۆرەوە، كە بەشی زۆری قەرزی موچەخۆران‌و بەدوای ئەویشدا پابەندییە داراییەكان‌و قەرزی دەرەكی‌و قەرزی بانكی (تی بی ئای)و قەرزی ناوخۆین، بڕی ئەم قەرزانە زیاتر لە (31 ملیار) دۆلاری ئەمریكییە (بڕوانە چارتی ژمارە (2)) بەشێكی گەورەی قەرزەكانیش دەگەڕێنەوە بۆ پێش كابینەی نویەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان (بروانە چارتی ژمارە (3)). هاوكات (خشتەی ژماره (4))‌‌ دەربڕی قەبارەی قەرزە گشتییە كەڵەكەبووەكانی سەر حكومەتی هەرێمی كوردستانە بە درێژایی ساڵانی (2012 – 2021).

سەرچاوەکان:
1.    کۆبوونەوەی پەرلەمانی کوردستان و تیمی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە 28/6/2021.
2.    م.جهانگیر صدیق احمد، چاكسازى ئابوری له‌ هه‌رێمی كوردستان، پاساو و به‌ربه‌سته‌كان له ‌(2005 – 2019)، سەنتەری لێکۆڵینەوەی ئایندەیی، مجلة الدراسات السياسية و الأمنية – المجلد (الرابع) العدد (الثامن) كانون الاول ٢٠٢١؛
https://www.centerfs.org/files/2021/12/3-Vol.4-No.8k-81-112-3.pdf
3.    ماڵپەڕی درەو میدیا، زیانەكانی ئابوری سەربەخۆ بەپێی داتاو ژمارەكانی حكومەت؛
https://drawmedia.net/page_detail?smart-id=5813
4.    ماڵپەڕی درەو میدیا، فرۆش  و داهاتی نەوتی هەرێم لە 2021 دا؛
https://drawmedia.net/page_detail?smart-id=9584
5.    ماڵپەڕی درەو میدیا، لە ئابوری سەربەخۆوە بۆ ئابوری سەربەخۆیان؛
https://drawmedia.net/page_detail?smart-id=8611
6.    قانون الموازنة العامة الاتحادية للسنة المالية2021.
7.    ابتسام عبد اللطيف محمد، مستحقات اقليم كوردستان وكميات ومبالغ تصدير النفط خارج اطار شركة (سومو) ومدى تاثيرها على الموازنة الاتحادية للمدة (2005-2019)، دائرة البحوث والدراسات النيابية مكتب بحوث الموازنة.
8.    Deloitte, Kurdistan Regional Government of Iraq, Oil production, export, consumption and revenue for the year ended 31 December 2020, 20 June 2021.

جارێکی دیکە بەشێک لە مامۆستایانی وانەبێژ بایکۆتی هۆڵەکانی خوێندنیان کرد

نوێنەرانی مامۆستایانی وانەبێژ رایانگەیاند، بەهۆی دواکەوتنی موچەکانیان بایکۆتی سەرانسەری هۆڵەکانی خوێندن دەکەن و لە پەککەوتی سیستمی پەروەردە سڵ ناکەنەوە.

لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەنوسیدا نوێنەری مامۆستاینی وانەبێژ ئاماژەی بەوەدا، بە بیانوی نەبوونی پارە لە بانکەکان و بیانوی جۆراوجۆری داراییەوە پێدانی موچە و شایستە داراییەکانیان بە بەردەوامی دوادەکەوێت.
باسی لەوەشکرد، داواکاری سەرەکی و بنەرەتی مامۆستایانی وانەبێژ دامەزراندنی هەمیشەییانە، بەڵام حکومەت نەک هەر ئەو داوایەی بۆ جێبەجێ نەکردوون، بەڵکو دوای ئەوەی لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی رابردوو بایکۆتی هۆڵەکانی خوێندنیان کرد حکومەت بڕیاریدا لە کاتی خۆیدا موچە و شایستە داراییەکانیان بۆ دابین بکات.

نوێنەری مامۆستایانی وانە بێژ وتی، بەڵام “لەگەڵیان راستگۆ نەبووە” و موچەکانیان دوادەکەوێت یاخود هەر پێیان نادرێت.

ئاماژەی بەوەشدا، ئەگەر حکومەت بەردەوامبێت لە وەڵامنەدانەوەی داواکانیان ئەوانیش بەردەوامدەبن لە بایکۆتکردنی هۆڵەکانی خوێندن و لە ماوەی رابردوشدا وەک بەرپرسیارێتیەکی پەروەردەی بایکۆتیان شکاندووە بەڵام لە ئێستادا بەردەوام دەبن لە بایکۆت و لە پەککەوتنی کەرتی پەروەردە ناترسن .

بایکۆتکردنی خوێندن لەلایەن مامۆستایانی وانەبێژ لە کاتێکدایە، ئەو مامۆستایانە لە ماوەی پێشودا خۆپیشاندانیان کردووە و خوێندنیان راگرت هەتا بتوانن وەڵامێکی یەکلاکەرەوە لە حکومەتەوە وەربگرن لەبارەی دامەزراندن و شایستە داراییەکانیان، بەڵام هەتا ئێستا حکومەت وەڵامێکی دڵنیاکەرەوەی بە مامۆستایانی وانەبێژ نەداوەتەوە.

ناسرو ئاین ناسرو هونه‌ر

له‌تیف فاتیح فه‌ره‌ج:
ناسری ڕه‌زازی یه‌كێك له‌هونه‌رمه‌نده‌ گه‌وره‌و ناسراوه‌كانی كوردستانه‌و له‌ڕێگه‌ی هونه‌ره‌وه‌ بایه‌خێكی زۆری به‌كلتورو زمان‌و فۆلكلۆری كوردی داوه‌، گۆرانیه‌كانی وێردی سه‌ر زاری جه‌ماوه‌ری كوردستان بووه‌و به‌سرودیش ڕۆڵێكی دیاری له‌هاندانی گیانی شۆڕشگێڕانه‌دا بینیوه‌، بۆ من سه‌یركردنی ناسر سه‌یركردنی ئه‌وه‌ وه‌ك هونه‌رمه‌ندێك، له‌وه‌ بترازێت پرسی ئاین‌و بیروباوه‌ڕو ئه‌و بابه‌تانه‌ پرسی ئازادی مرۆڤن‌و ناكرێت ئه‌م پرسه‌ بۆ تانه‌و ته‌شه‌رو لێدان به‌كاربێت، ناسر زه‌رده‌شتی بێت، یان یارسان، كریستیان بێت یان موسوڵمان په‌یوه‌ندی به‌خۆیه‌وه‌یه‌تی، هه‌روه‌ها به‌شێكی گرنگیشه‌ له‌ئازادی مرۆڤ، ڕاسته‌ هه‌ندێك ده‌ستورو وڵات‌و ته‌نانه‌ت ئایین ڕێگه‌ به‌گۆڕینی ئاینی كه‌سه‌كان ناده‌ن، به‌ڵام له‌ڕاستیدا ئه‌وه‌یان پێچه‌وانه‌ی ئازادیه‌ نه‌ك ئه‌وه‌ی ڕێگه‌بدرێت، ئه‌وه‌ چ ئاوه‌زێكه‌ له‌سه‌رئه‌وه‌ی كه‌ ناسر ده‌ڵێت من یارسانیم په‌لاماری ده‌دات‌و سوكایه‌تی پێده‌كات.

یارسان یه‌كێكه‌ له‌ئاین‌و بیروباوه‌ڕه‌ كوردیه‌ كۆنه‌كانی ئه‌م ناوچه‌یه‌و زۆر پێش ئاینی ئیسلام‌و هاتنی سوپای موسوڵمان بۆ ئه‌م ناوچه‌یه‌ هه‌بوه‌و ئاینی هاندانی چاكه‌و دوركه‌وتنه‌وه‌شه‌ له‌خراپه‌ بیری چاك، گوتاری چاك، ڕه‌فتاری چاك، بنچینه‌كانی ئه‌و بیروباوه‌ڕه‌ن، ناسر ده‌یه‌وێت ئه‌و ته‌مه‌نه‌ی ماوێتی یارسان بێت، ئه‌مه‌ ئاتاجی به‌هێرش‌و سوكایه‌تی نییه‌، ئه‌گه‌ر توانای پێسه‌لماندنت هه‌یه‌ له‌وه‌ی نابێت ناسر ئه‌وه‌بكات فه‌رموو بڕۆ به‌گفتوگۆو لێكتێگه‌یشتن ئه‌وه‌ی بۆ بسه‌لمێنه‌ گه‌ر ناباشتره‌ ده‌ست بۆ ئازادی ئه‌وانی تر نه‌به‌یت، با له‌و ڕوانگه‌یه‌وه‌ سه‌یربكه‌ین ئه‌گه‌ر ناسر موسوڵمان نه‌بێت چی ڕووده‌دات، یان ئه‌گه‌ر یارسان بێت چ زیانێك به‌تۆ ده‌گه‌یه‌نێت، كێشه‌كه‌ تۆی كه‌ بڕوات به‌ئازادی نییه‌، ڕۆژانه‌ هه‌موو ئه‌و خواردن‌و كه‌لوپه‌ل‌و شمه‌كانه‌ به‌كاردێنیت كه‌ مه‌سیحی‌و جوله‌كه‌و لائیك ده‌یئه‌فرێنن‌و پێشتوایه‌ تۆ باشترین نوێنه‌ری خودای له‌سه‌ر زه‌وی، ئازیزی من باشترین ئه‌وانه‌ن كه‌ ڕۆڵێكیان هه‌یه‌و له‌ناو مێژودان، ئێمه‌ی كورد هێشتا له‌ده‌ره‌وه‌ی مێژوداین، ئه‌گه‌ر له‌ده‌ره‌وه‌ی مێژودانین ئه‌و هه‌موو ڕقه‌ له‌جیاوازیه‌كانی یه‌كتر له‌كوێوه‌ سه‌رچاوه‌یگرتوه‌.
ناسری ڕه‌زازی نه‌ك هونه‌رمه‌ندێكه‌و به‌س ئه‌و یه‌كێكه‌ له‌وشه‌ ناسه‌ ناسراوه‌كان‌و فه‌رهه‌نگی گه‌وره‌ی له‌وباره‌وه‌ هه‌یه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌و بۆ یه‌كه‌مجار پێی وتین له‌بری بایكۆت، داكێڵ به‌كاربێنن، داكێڵ له‌موكریان به‌و گایانه‌ ده‌وترێت ده‌زرێن‌و هاوكاری وه‌رزێره‌كه‌یان ناكه‌ن له‌جوتا، یانی وشه‌كه‌ هی قۆناغی ده‌ره‌به‌گایه‌تی‌و پێشتره‌، بۆ من ناسر هه‌ر ئاینێكی هه‌بێت كێشه‌ نیه‌و لای من هونه‌رو توانا ده‌نگیه‌كه‌ی‌و سه‌رمایه‌ هونه‌ریه‌كه‌ی بایه‌خدارن‌و  جێی ستایشن، هیوام وایه‌ بۆ تۆش هه‌روابێت.
ناسر چاك ده‌زانێت كه‌ ئاینی یارسان، ئاینی موژده‌رو وه‌رگرتنی خه‌ڵك نییه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی وه‌ك كاردانه‌وه‌یه‌ك وتوه‌، كاردانه‌وه‌ به‌رامبه‌ر په‌لاماری ئیسلامیه‌كان  بۆ سه‌ر یارسانه‌كانی ڕۆژهه‌ڵات، هه‌روه‌ها ئه‌وه‌شمان بیرنه‌چێت كه‌ “بیری چاك، ڕه‌فتاری چاك، گوتاری چاك” هی یارسان نییه‌و هی زه‌رده‌شتیه‌كانه‌، من له‌گه‌ڵ سوكایه‌تی نیم به‌هیچ شوێن‌و كه‌سێك له‌گه‌ڵ ته‌كفیریش نیم به‌هیچ كه‌س، ناسر شایانی ته‌كفیركردن نییه‌.

ئازادیی: چۆن بیری لێبکەینەوە؟

مەریوان وریا قانع:

یەکێک لە بابەتە سەرەکیی و بنەڕەتییەکانی ناو مێژووی مرۆڤ بە گشتیی و ناومێژووی فیکر بە تایبەتیی، بابەتی ئازادییە. ئازادیی ئەو چەمکە گرنگەیە کە بەشێکی زۆر لە نووسەران و بیریاران و ئیشکەرانی بواری فیکر و فەرھەنگ و دین و ئەخلاق و ئابوریی و سیاسەت بیریانلێکردۆتەوە و لەسەریان نووسیوە.  لەم ڕووەوە گەنجینەیەکی گەورە لە بەردەستی خوێنەراندایە کە زیاد لە دید و ڕوانین و دەسپێکێک بۆ قسەکردن لەسەر چەمکی ئازادیی، پێشنیاردەکەن. ئەوەی من لێرەدا دەمەوێت لەسەری بوەستم چۆنیەتی باسکردنی ئەم بابەتەیە لەناو دوو بواری جیاوازدا: بواری فەلسەفە و بواری تیورەی سیاسیی. 
 کاتێک لە فیکری فەلسەفیدا باس لە چەمکی ئازادیی دەکرێت، زۆربەی جار و بە شێوەیەکی گشتیی، باس لە توانای مرۆڤ وەک تاکەکەس لەسەر ئازادبوون دەکرێت. پرسیارگەلی لەم جۆرە دەکرێت: ئایا مرۆڤ دەتوانێت ئازادبێت؟ مرۆڤ خاوەنی ئیرادەیەکی ئازادە، یاخود ئەم ئیرادەیە ڕێلێگیراو و گەمارۆدراوە بە بەربەستیی ناوەکیی جیاواز؟ ئایا ئیرادەی مرۆڤ تا چەند و تا کوێ ئازادە؟ ئەو خاڵەی گرنگە بیزانین ئەوەیە لە پشتی ئەمجۆرە پرسیار و تێڕامانانەی فەلسەفەوە لە چەمکی ئازادیی، ھەمیشە وێنەی مرۆڤ وەک تاکەکەس، وەک بوونەوەرێکی تاک و تەنھا، وەک پێدراوێکی پێشین، ئامادەیە. بەمەش قسەکردن لەسەر ئازادیی دەبێتە قسەکردن لەسەر جیھانی ناوەکیی تاکەکەس خۆی و قسەکردن لەسەر ئەو توانایانەی تاکەکەس ھەیەتی بۆ ئازادبوون یان ئازادنەبوون. 
بە پێچەوانەی فەلسەفەوە، ”تیورەی سیاسیی“ پرسیاریی ئازادیی وەک پرسیار  دەربارەی تواناکانی تاکەکەس لەسەر ئازادبوون یان نەبوون نابینێت، پرسیارەکەی ئەوە نییە ئایا ئیرادە  ئازادە یان نائازادە.  ھەر لە بنەڕەتیشەوە  مەسەلەی ئازادیی  بە خودی تاکەکەس خۆیەوە گرێنادات و وەک کێشەیەکی تاکەکەسیی مامەڵەیناکات. بەڵکو بە پێچەوانەوە، ئازادیی وەک مەسەلەی دۆخی بەیەکەوەبوونی تاکەکەسەکان و دۆخی کۆیی و دەستەجەمعی تاکەکەسەکان، (نەک تاکەکەس) وێنادەکات. ئەمە وادەکات ئازادیی لە بابەتێک گرێدراو بە ناوەوەی مرۆڤ و بە توانای بڕیاردانی ناوەکیی تاکەکەسەوە، بگوازێتەوە بۆ بواری پەیوەندییەکانی مرۆڤ بە ئەوانیتر و لەگەڵ کەسانیتردا. ئازادیی لێرەدا نە پێدراوێکی غەریزییە، نە شتێکە لەناوەوەی مرۆڤدا وەک تاکەکەس ھەبێت و چێنرابێت، بەڵکو ئەزموونێکی کۆمەڵایەتیی و مێژووییە کە بنەما سەرەکییەکەی ئەزموونی پێکەوەبوونە لەگەڵ کەسانیتردا. بۆیە پرسیاری سەرەکیی لێرەدا ئەوە نییە ئایا تاکەکەس دەتوانێت ئازادبێت، بەڵکو دەبێت بەوەی ئەوەی ئایا تاکەکەسەکان چۆن دەتوانن بەیەکەوە ئازادبن؟ 
لە ھەناوی ئەم پرسیارە جیاوازەدا ئازادیی وەک کێشەیەکی دەستەجەمعیی، وەک ئازادیی تاکەکەسەکان بە کۆ، وەک ئازادیی مرۆڤەکان لە کۆبونەوەیاندا بە یەکەوە، لە پێکەوەبوون و کارکردن و ژیانیانیدا لەگەڵیەکدا، وێنادەکرێت. پابەست بەو پەیوەندیی و مامەڵە و کارلێکردنە پێکەوەییانەی لەناو ژیانی گشتیدا و لەگەڵ یەکدا دروستیدەکەن.  لە تیورەی سیاسیدا ئازادیی تەنھا لەناو ئەم بوونە کۆیی و دەستەجەمعیەدا مانای ھەیە. مرۆڤی تەنھا، ئەگەر بکرێت شتێک بەناوی مرۆڤی تەنھاووە بوونی ھەبێت، ناتوانێت ئازادبێت، چونکە ئازادیی ھەمیشە پەیوەندیی بەوانیتر و بە پێکەوەبوونەوە ھەیە. بۆیە مەسەلەیەک بەناوی ئازادییەوە ھەرگیز لای مرۆڤێکی تەنھا دروستنابێت. 
لە ڕاستیدا، ئەم گرێدانەی ئازادیی بە بوونی کۆییی و دەستەجەمعی مرۆڤەکان لەگەڵیەکدا، وادەکات پرساری ئازادیی لەوەبکەوێت پرسیارێکی فەلسەفیی بێت و بوارێکبێت فەلسەفە و فەیلەسوفان بتوانن کاری بەسەمەری تێدابکەن، بەڵکو دەگۆڕێت بۆ پرسیارێکی سیاسیی و ئەوەی سەرقاڵی وەڵامدانەوەی دەبێت تیورەی سیاسیی، یان ئەو بەشەیە لە فیکر کە سیاسەت وەک چالاکیی ھەرە بنەڕەتیی و سەرەکیی مرۆڤەکان بەیەکەوە دەبینێت.  ئەگەر فەلسەفە لە پەیوەندیدا بە چەمکی ئازادییەوە، قسە لەسەر تاکەکەس وەک تاکەکەس بکات، قسە لەو پەیوەندییانە بکات کە تاکەکەسێک بەناوەوەی خۆیەوە ھەیەتی، ئەوا سیاسەت، وەک بابەتی سەرەکیی تیورەی سیاسیی، قسە لەسەر مرۆڤەکان و کەسەکان لە فۆرمە پێکەوەیی و دەستەجەمعییەکانیاندا دەکات. ئازادیی تەنھا لەگەڵ کەسەکانی تر و لە پەیوەندیی و لە پێکەوەبوونیاندا بە یەکەوە، مانای ھەیە. 
بەڵام کە باس لە سیاسەت دەکەم باس لە پیادەکردنی ئایدیا و بیرۆکەی ئەم یان ئەو نووسەر و فەیلەسوف و لێزان ناکەم، باسی ئەوجۆرە لە دید و بۆچوون ناکەم کە زۆرینەی خەڵک و کۆمەڵگا، بە گەمژە و نەزان و حەشامەت دەزانن.بەڵکو باس لە سیاسەت دەکەم وەک چالاکی دروستکردنی دونیایەکی ھاوبەش و ئازادیش وەک یەکێک لە تێما سەرەکییەکانی ناو ئەو جیھانە ھاوبەشە. ئەم ھاوبەش و پێکەوەبوونە وادەکات سیاسەت ھەرگیز لەسەر بنەمای یەک ھەقیقەت دروستنەبێت، کە گوایە لە بیر و بۆچوونی ئەم یان ئەو فەیلەسوف و ئەم یان ئەو زانا و سەرکردە و پێشەڕودا، ھەیە و ئامادەیە. ئەگەر ڕاستییەک ھەبێت سیاسەت کاری لەسەربکات و وەک ژێرخانێکی فیکریی و تیوریی ئامادەبێت، بریتییە لە دۆخی پڕ لە جیاوازیی و پلورالبوونی مرۆڤەکان. داننان بەم دۆخی پلورالبوونەی مرۆڤدا، ئەو تاقە ھەقیقەتەیە، کە وەک ژێرخانی سیاسەت و وەک یەکێک لە چالاکە ھەرەسەرەکییەکانی مرۆڤ، کاردەکات. 

بە کورتیی، ”تیورەی سیاسی“  لەو خاڵەوە دەستپێدەکات کە دۆخی مرۆڤ، لە پەیوەندیدا بە چەمکی ئازادییەوە، دۆخی بوونی تاکەکەسێکی دابڕاو و بێپویەوەندیی و پچڕاو نییە، ئازادیی بابەتێک نییە پەیوەندیی بەم کەسە دابڕاو و پچڕاوەوە ھەبێت، بەڵکو ئەو بوونە پێکەوەیی و ھاوبەشە ئاڵۆزەیە کە مرۆڤەکان بە کۆ بەیەکتریەوە و گرێئەدات، و دۆخی مرۆڤ وەک. دۆخێکی پلورال و پڕ لە جیاوازیی، نیشانئەدات. سیاسەت لێرەدا چالاکی چۆنیەتی ڕێکخستنی ئەو جیاوازییانەیە بە یەکەوە و ئازادییش دەبێتە یەکێک لە چەمکە ھەرەسەرەکییەکانی چۆنیەتی ئەم ڕێکخستنە. 
بەڵام ڕێکخستنی جیاوازییەکان ھەمیشە ڕێکخستنێکی مێژوویی کۆنکریت و بەرجەستەیە، واتە ھەمیشە لەناو ”شوێن“ و ”ڕووبەر“ێکی دیاریکراودا ڕوووئەدات. لە دونیای مۆدێرندا ئەو ڕووبەرەش کە لەناویدا ئازادیی ڕێکدەخرێت، دوو ڕووبەری سەرەکییە: یەکەمیان ئەو ڕووبەرەیە کە دەکەوێتە نێوان ”تاکەکەسەکان“ و ”دەوڵەت“ەوە کە تیایدا پەیوەندییەکی شاقوڵیی لەنێوانیاندا دروستدەبێت. دووھەمیان ئەو ڕووبەرەیە کە تیایدا تاکەکەسەکان دەچنە پەیوەندیی ڕۆژانە و ئاسۆییەوە لەگەڵ یەکتریدا. ئازادیی لە دەرەوەی ئەم دوو شوێنە و ئەم دوو فۆرمە لە جیاوازیدا، کە بەردەوام لەڕووی مێژووییەوە گۆڕانیان بەسەردادێت، مانایەکی نابێت.

لە دهۆک گەنجێک کە رەگەزی خۆی گۆڕیوە لەلایەن براکەیەوە کوژرا

پۆلیسی دهۆک رایگەیاند، گەنجێك لەلایەن براکەیەوە کوژراوە، بکوژەکەش لە هەرێمی کوردستان ناژی. بەڕێوەبەری ناحیەی مانگێش دەڵێت، هۆکاری کوشتنی ئەو کەسە ئەوە بووە کە رەگەزی خۆی گۆڕیوە.
رۆژی دووشەممە 31-01-2022 لە نزیک گوندی بابوخکێ سەر بە ناحیەی مانگێش لە سنووری پارێزگای دهۆک تەرمێک دۆزرایەوە. بریندار دوسکی، بەڕێوەبەری ناحیەی مانگێش بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، ئەو گەنجە ماوەیەک بوو لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە رەگەزی خۆی لە کوڕەوە بۆ کچ گۆڕیوە، بۆیە برایەکی کوشتوویەتی، هەرچەندە ئەوانە زانیاریی سەرەتایین و پێویستە لێکۆڵینەوەی زیاتر بکرێت.
بەڕێوەبەری ناحیەکە ئاماژەی بەوەش دا، بنەماڵەی گەنجەکە ئەمڕۆ پۆلیسیان ئاگادارکردووەتەوە کە “کوڕەکەی” خۆیان کوشتووە و تەرمەکەی لە گوندی بابوخکێیە، کاتێکیش هێزە ئەمنییەکان گەیشتوونەتە شوێنەکە تەرمەکەیان دۆزیوەتەوە.

وەستاندنی ئۆتۆمبێل لەسەر شەقامەکانی هەولێر دەبێتە پارە

بەپێی گرێبەستێکی وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار و کۆمپانیایەک، لەمەودوا هەر کەسێک لەسەر شەقامەکانی نێو شاری هەولێر ئۆتۆمبێل رابگرێت، بەپێی کاژێرەکانی راگرتن، پارەی لێ وەردەگیرێت.
سەرچاوەیەک لە وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزاری حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، وەزارەتی شارەوانی لە ساڵی 2017ـەوە گرێبەستێکی لەگەڵ کۆمپانیایەک بە ناوی (کۆریدۆر) کردووە، بۆ ئەوەی لە بەرامبەر راگرتنی ئۆتۆمبێل لەسەر شەقام پارە وەربگرێت. گوتیشی، “تاوەکو ئێستا بڕیارەکە جێبەجێنەکراوە، بەڵام بەمزووانە جێبەجێ دەکرێت.”
ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوەکرد، لە بەرامبەر راگرتنی ئۆتۆمبێل، بۆ هەر کاژێرێک بڕی 1000 دینار وەردەگیرێت، ئەگەر راگرتنەکە لە چوار کاژێر زیاتر بوو، نرخی هەر کاژێرێک بۆ 750 دینار کەمدەبێتەوە.
لەبارەی بەردەمی دووکان، هۆتێل و شوێنە بازرگانییەکانیش، ئەو سەرچاوەیە گوتی، “بەهەمانشێوە پارەی ئەو شوێنانەش وەردەگیرێت، بەڵام ئەگەر خاوەنی شوێنەکان بیانەوێ، دەتوانن مانگانە بە بڕی 150 هەزار دینار بەکرێی بگرنەوە.”
بۆ وەرگرتنی پارە لە شۆفێران، کۆمپانیاکە شاری هەولێری دابەشی چەند ناوچەیەک کردووە و هەر ناوچەیەکیش چەند کەسێک چاودێریی دەکات، کە بە پیادە و ماتۆڕسکیل دەگەڕێن. ئەو بڕیارە، تەنیا ناوەندی شاری هەولێر دەگرێتەوە.

تەنها ترین ژن… ژنە چالاکوانێکی بادینانە

تەنها ترین ژن…
ژنە چالاکوانێکی بادینانە
ناوی بێریڤانە،
دایکی ٥ منداڵە،
١٦ مانگە لە زیندانە،
تاوانی ئەوەیە لە خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٠ی بادینان بەشداری کردووە،
دوای گرتنی، مێردەکەی لێیجیابوتەوە،
بە تێکدانی ئاسایشی نیشتیمانی، تاوانبار کراوە، نیشتیمانێک، کە دەسەڵات هەموو رۆژێک ئەتکی دەکات!
بۆ ئەم ژنە ٣٦ ساڵە، وەک زارای بۆ ناکرێ، بۆ وەک ژنەکانی کۆبانی نابێتە سومبول؟
بۆ لیژنەی ژنانی پەرلەمان، بۆ رێکخراوەکانی ژنان قسەیەکیان نیە؟!
هیوادارم ژنان، چالاکوانان، خەڵکانی بەویژدان هاوشێوەی گەنجە جل پرتەقاڵیەکانی پیرەمەگرون پشتیوانی ئەم خاتونەش بکەن، بۆ ئەوەی چیتر لە گۆشەی زینداندا بە تەنها و لەبیرکراویی نەمێنێتەوە…

كەسوكاری زیندانیانی بادینان بۆ نەوەی نوێ: بۆچی مەرجی ئازادكردنی زیندانیانتان نەبو

گروپی كەسوكاری زیندانیانی بادینان، دەربارەی مەرجەكانی جوڵانەوەی نەوەی نوێ بۆ دەنگدان بە كاندیدێكی پۆستی سەرۆك كۆمار، رەخنە لە جوڵانەوەكە دەگرێت و دەڵێت: بۆچی مەرجی ئازادكردنی زیندانیانی بادینانتان نەبو، لەكاتێكدا زینداییەكان لای پارتین و درەگاتان بۆ رێككەوتن و دەنگدان بە كاندیدەكەی ئەو حزبەیش واڵاكردوە.

ئاوێنە: گروپی كەسوكاری زیندانیانی بادینان، ئەمڕۆ شەممە، لە راگەیەندراوێكدا سەبارەت بەو مەرجانەی كە جوڵانەوەی نەوەی نوێ رایگەیاندون بۆ دەنگدان بە كاندیدێكی پۆستی سەرۆك كۆمار، وتویەتی”بۆچی مەرجی ئازادکردنی زیندانیانی بادینانتان نەبو کە پێشتر باسیان کردبو، لە کاتێکدا زیندانییەکان لای پارتی سزادراون و دەرگاتان بۆ رێککەوتن بە کاندیدەکەشی واڵا کردوە، خێرە ئەم جارە ئەم دوسیەیەتان لەبیر نییە؟!”

لە راگەیەندراوەكەدا هاتوە”نەوەی نوێ و زۆر لایەنی دیکەش پێش هەڵبژاردنەكانی عێراق و لەکاتی بانگەشەدا هاوار هاواریان بو بۆ ئازادكردنی گيراوانی بادينان، لەسەر حسابی چالاکوان و رۆژنامەنوسە بەناحەق سزادراوەكانی بادينان رێژەيەكی زۆری دەنگەكانت زيادكردو ئافیەتتان بێت، بەڵام کە شاسوار خۆی و جۆڵانەوەکەی بەڵێنی دابو و بە بەیاننامەیەکی فەرمی بڵاوتان کردبوەوە، يەكێك له مەرجەكانی ئێوە بۆ پێكهێنانی حكومەتی ناوەند ئازادكردنی سزادراوانی بادينان دەبێ، كەچی ئێستا دەبينين لەناو ئـەو 10 خاڵانه باسی گيراوانی بادینانی تێدانيیه.”

گروپەكە ئاماژەی بەوەشداوە كە “بەداخەوە بەڕێز شاسواریش وەكو بەشێك لە حزبەكانی دیكە بەڵێنەكانی جێبەجێ نەكرد.”

دەقی راگەیەندراوەكە:

نەوەی نوێ و زیندانیانی بادینان، بۆچی ئەم پارادۆکسە؟!

دەربارەی مەرجەکانی نەوەی نوێ بۆ دەنگدان بە کاندیدێکی پۆستی سەرۆک کۆمار، بۆچی مەرجی ئازادکردنی زیندانیانی بادینانتان نەبو کە پێشتر باسیان کردبو، لە کاتێکدا زیندانییەکان لای پارتی سزادراون و دەرگاتان بۆ رێککەوتن بە کاندیدەکەشی واڵا کردوە، خێرە ئەم جارە ئەم دوسیەیە لەبیرتان نییە؟!

نەوەی نوێ و زۆر لایەنی دیکەش پێش هەڵبژاردنەكانی عێراق و لە کاتی بانگەشەدا هاوار هاواریان بو بۆ ئـازادكردنی گيراوانی بادينان، لەسەر حسابی چالاکوان و رۆژنامەنوسە بەناحەق سزادراوانی بادينان رێژەيەكـی زۆری دەنگەكانت زيادكـردو ئافیەتتان بێت، بەڵام کە شاسوار خۆی و جۆڵانەوەکەی بەڵێنی دابو و بە بەیاننامەیەکی فەرمی بڵاوتان کردبوەوە، يەكێك له مەرجەكانی ئێوە بۆ پێكهـێنانـی حكومەتی ناوەند ئازادكردنی سزادراوانی بادينان دەبێ، كەچی ئێستا دەبينين لەناو ئـەو 10 خاڵانه باسی گيراوانی بادینانی تێدانيیه.

ئەوه پرسياری زۆر لای هاوڵاتيان دروستدەكات، چاوەڕێی چیمان دەكرد، ئەوەمان لەتۆ نەبينی، بەداخەوە بەرێز شاسواریش وەكـو بەشێك له حزبەكانی ديكه بەڵێنەكانت جێبەجێنەکرد.

دۆسیەی زیندانیانی بادینان کە بوە بە پرسێکی جیھانی لەڕاستیدا پرسێکی گشتیی تاک بە تاکی ئەم ھەرێمەیە، نابێت تێکەڵ بە رق و کینی کۆن و ناکۆکییە سیاسییەکان بکرێت، بەڵکو پێویستە گشت لایەک بە پرسی خۆی بزانێت، لێرەوە داوا دەکەین لەسەر ئەم پرسە لەپێناو بەرژەوەندی گشتی و سەربەخۆیی دادگاکان و بەرەوپێشچونی پرۆسەی دیموکراسی، لە ھەمان کاتدا بۆ مێژوی خۆتان بەجدیترو راستگۆتر ھەڵوێست وەربگرن.

گروپی کەسوکاری زیندانیانی بادینان

٢٩ی ١ی ٢٠٢٢

نەتەوە یەکگرتووەکان :نزیکەی 2.5 ملیۆن کەس لەعێراق پێویستیان بە هاوکاریی مرۆیی بەپەلە هەیە

ڕێکخراوی کاروبارە مرۆییەکانی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان راپۆرتێکی نوێی لەبارەی پێداویستییە مرۆییەکانی عێراق بۆ ساڵی 2022 بڵاوکردۆتەوە کە تێیدا باسی لەوەکردووە کە لەمساڵدا نزیکەی 2.5 ملیۆن عێراقیی پێویستیان بە هاوکاریی مرۆیی بەپەلە دەبێت.

لە راپۆرتەکەی ئەو ئاژانسەی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکاندا هاتووە: دۆخی مرۆیی لەعێراق بەگشتیی بەراورد بە ساڵی رابردوو هیچ گۆڕانکارییەکی ئەوتۆی بەخۆوە نەیبینیوە، جگە لەوەی ژمارەی ئاوارەکان بەنزیکەی 35 هەزار کەس کەمیان کردووە، لەکاتێکدا هێشتا ملیۆنان عێراقی بەدەست لێکەوتەکانی چەند ساڵی توندوتیژیی و دەربەدەرییەکانەوە دەناڵێنن کە قەیرانی داعش لەنێوان ساڵانی 2014 بۆ 2017 درووستیکرد .

هەروەک دەڵێت” ئەو ئاوارانەی لە کامپەکاندا دەژین، بەهۆی کەمی بودجەی تەرخانکراو و بڕینی هاوکارییە حکوومییەکانەوە، بەدەست کەمی خزمەتگوزارییەکانەوە دەناڵێنن، بەشێوەیەک مەزەندە دەکرێت لەساڵی 2022 دا لەسەدا 55ی ئەو ئاوارانەی لەدەرەوەی کەمپەکاندا دەژین پێویستیان بە هاوکاریی مرۆیی زۆر هەبێت، هەروەک ئەو 1.7 ئاوارەی گەراونەتەوە سەر ماڵ و حاڵی خۆیان، پێیوستیان بە هاوکاریی مرۆیی هەیە، لەبەرئەوەی ئەو ناوچانەی بۆی گەڕاونەتەوە هیچ خزمەتگوزارییەکی ئەوتۆی تێدا نییە کە شیاو بێت بە ژیانێکی شکۆمەندانە و ڕێزدارانە.

نەتەوە یەکگرتووەکان دەشڵێت: لەکاتێکدا عێراق هەوڵ دەدات خۆی لە چەندین شۆکی جۆراوجۆر رزگار بکات کە لەساڵی 2020دا تێیدا ژیاوە، کە بریتی بوون لە بڵاوبوونەوەی پەتای ڤایرۆسی کۆڕۆنا و دابەزینی بەهای نەوتی خاو و کەمبوونەوەی بەهای دیناری عێراقیی، لەهەمان کاتیشدا چەندین ئالنگاریی بونیادیی ڕووبەرووی ئەو وڵاتە دەبێتەوە و کە مەترسیی لەسەر گەشەی ئابووریی و چارەسەرکردنی کێشە فراوانەکانی ئەو وڵاتە درووست دەکات، لەناویاندا هەژاریی و بێکاریی بەردەوام.

ئامادەکردن: ئاکۆ ئاڵی